Eén of meer bronnen?

Openingswoord, gehouden op de contio van de Hervormd Geref. Predikanten op woensdag 8 januari 1969 te Woudschoten.
V.
Kerk op de tweesprong?
Intussen zijn wij dienaren des Woords in de Hervormde Kerk. En deze kerk is in grote nood. Haar invloed op het volksleven gaat achteruit. Ondanks haar pogingen volkskerk te zijn, ontvolkt zij. Ondanks het feit dat zij de geboorteleden uit vele geslachten wil vasthouden, kan zij de gemeente, voorzover zij nog vergaderd wordt, niet vasthouden, zodat haar toekomst hoogst zorgelijk is.
Iets van die zorg klinkt door in het artikel van ds. F. H. Landsman in Hervormd Nederland van 4 jan. l.l., getiteld: Wat is er aan de hand met de Kerk?
Hij constateert, dat het beeld van de kerk niet duidelijk is. Wat is de oorzaak van deze onduidelijkheid? Hij noemt de na de oorlog overheersende gedachten, dat wanneer wij de lijn van Gemeenteopbouw maar doortrokken, de kerkorde maar goed toepasten, vooral het apostolaire en het oecumenische ontwerp, dat daarin vervat ligt, maar goed uitvoerden, kerkherstel en kerkopbouw wel tevoorschijn zouden komen.
Dit blijkt een vergissing te zijn geweest. Niet alleen de maatschappelijke ook de culturele en kerkelijke ontwikkeling is anders en sneller verlopen dan wij gedacht hebben. Hoewel de kerkorde geen vergissing geweest is staat de Hervormde Kerk opnieuw op een tweesprong.
De ene mogelijkheid is, dat zij zich terugtrekt op de gemeente, die er nog is, haar toerust, al haar aandacht schenkt aan de meest wezenlijke trekken van het kerk zijn als prediking, catechese, pastoraat, eredienst, enz. Het is de weg, die de verontrusten wijzen. Daarin zit veel waardevols. Toch meent ds. Landsman, dat dit niet de weg van de Hervormde Kerk kan zijn. Waarom niet? Omdat het belijden in het heden een levend, wervend, een winnend belijden moet zijn, dat niet mogelijk is, wanneer wij ons afschermen van vragen van mede-christenen. Hun vraag naar de zin van het leven, naar gerechtigheid en vrede in deze wereld zijn ook onze vragen.
Wij moeten ons meer gaan afvragen, wat wij bedoelen, wanneer wij ons geloof belijden, als wij spreken over schepping, verzoening en verlossing.
Dat is wel een riskante weg . . . Wij kunnen de weg kwijtraken. Wij kunnen onszelf niet meer begrijpen, wanneer wij over ons geloof spreken, wij kunnen het evangelie tot een waarheid van deze wereld gaan maken enz.
Zonder de gemeenschap te verbreken met hen, die tegen deze experimenten waarschuwen, moeten wij toch die andere weg op. Het is een manier van kerk-zijn, die open is naar deze wereld en open naar de toekomst. Open voor de Heer. De Hervormde Kerk moet alles inzetten om te komen tot een kerk, die waarlijk evangelisch, apostolisch en katholiek is. Tot zover ds. Landsman.
Ik veroorloof mij enkele opmerkingen te maken.
In de eerste plaats constateert ds. Landsman, dat de reorganisatie via de nieuwe kerkorde op niets is uitgelopen. Het is een vergissing geweest. Het is een bittere bevestiging van wat velen, naar wier stemmen niet geluisterd is, waarschuwend gezegd hebben, niet alleen na de aanvaarding van de kerkorde, maar ook ervoor. De kernvraag was: Is de nieuwe kerkorde een uiting van een reformatie of niet? De meesten hebben daarop bevestigend geantwoord, sommigen hebben het met droefheid ontkend. Waarom hebben zij dat ontkend? Omdat de wederkeer tot God en Zijn Woord niet plaatsvond. Juist door het apostolair en oecumenisch ontwerp, dat in de kerkorde steekt, is het bergafwaarts gegaan. *)
Daarom is het niet juist, wanneer ds. Landsman zegt, dat de Hervormde Kerk opnieuw voor een tweesprong staat. Ik begrijp wel wat hij bedoelt, maar ik ontken, dat de kerk een keus kan maken in deze verziekte situatie zonder grondige reformatie, zonder grondige bekering. Er is alleen maar een weg terug mogelijk. In dit terugkeren zal de kerk er zeer verstandig aan doen veel van haar breedtewerking, die voos en hol is, voorshands te laten gaan om zich te concentreren op de roep van de levende God.
Het is buitengewoon betreurenswaardig, wanneer ds. Landsman tenslotte een weg gaat wijzen, die geen weg is. Het is vol van misverstand, wanneer hij opnieuw de vragen van het kerk-zijn verwart met de vragen, die door medechristenen worden gesteld over de zin van het leven, de gerechtigheid en de vrede op deze wereld enz. Alsof de prediking, de catechese, enz. met andere vragen bezig is! Maar dan vanuit het Woord. Dit moet toch door te spreken en duidelijk te maken zijn, dat dit allerminst tegenover het classiek reformatorisch kerk-zijn kan worden gesteld?
Uit dit artikel blijkt een grote onzekerheid. Of niet? Maar onze vaderen vertelden ons een nuchtere levenswijsheid, nl. dat wanneer wij in de mist moesten varen, wij thuis moesten blijven. Als de situatie is, zoals ds. Landsman deze schetst, dan is het tijd elkander te bezweren geen stap te ondernemen buiten en zonder gemeenschap met allen die een evengrote verantwoordelijkheid dragen als ds. Landsman.
Wordt het niet de hoogste tijd, dat er binnen korte tijd indringend samengesproken wordt?
(Wordt vervolgd)
K. a. Z.                                                              G.B.
__________

*) Ds. Landsman heeft op dit deel van mijn openingswoord (zie Herv. Nederland van 23 januari 1969) critiek uitgeoefend. Hij heeft helemaal niet geschreven (zie Hervormd Nederland van 4 jan. 1969) dat de reorganisatie via de nieuwe kerkorde op niets is uitgelopen of dat dit een vergissing zou zijn geweest. Laat ik kort samenvatten wat ds. Landsman stelde. Hij schreef, dat de aanleiding tot zijn artikel was een toespraak van drie minuten voor het IKOR. Bij het nadenken hierover kwam hij tot de conclusie, dat het beeld van de kerk niet duidelijk is. Wat is de oorzaak van deze onduidelijkheid? Wij hebben - zo vervolgt ds. Landsman - een periode achter ons, waarin wij er min of meer van uitgingen, dat we alleen maar de oogst behoefden binnen te halen van de inzichten, die tijdens en na de oorlog ons deel waren geworden. Dat we alleen maar de lijn van „Gemeenteopbouw" behoefden door te trekken en de kerkorde behoefden toe te passen en vooral het apostolaire en oecumenische ontwerp, dat daarin vervat ligt, goed behoefden uit te voeren om tot kerkherstel en kerkopbouw te geraken.
Dit uitgangspunt is - voorzover we daarvan bewust of onbewust uitgingen - een vergissing geweest. De kerkorde was geen vergissing, maar de maatschappelijke, culturele en kerkelijke ontwikkeling is sneller verlopen dan wij dachten. Daarom staat de Hervormde Kerk opnieuw op een tweesprong, enz.
Ik meen, dat ik de gedachten van ds. Landsman duidelijk weergegeven heb. Ik erken, dat de twee zinnen uit mijn openingswoord: „In de eerste plaats constateert ds. Landsman, dat de reorganisatie via de nieuwe kerkorde op niets is uitgelopen. Het is een vergissing geweest", meer een constatering van mij dan van ds. Landsman zijn geweest.
Maar bij het neerschrijven van deze zinnen zweefde mij voor ogen de rede, die ds. Landsman gehouden heeft voor de kerkvoogdijen in Hilversum. Ook daar sprak hij over allerlei veranderingen, die in de lucht zaten. Wij waren de beslissende fase van de herstructurering van de kerkorde ingegaan.
Wanneer na 18 jaar de kerk weer op een tweesprong staat, een beslissende fase is ingegaan inzake de herstructurering van de kerkorde, moeten wij dan niet erkennen, dat van de idealen van „Gemeenteopbouw" zo goed als niets meer over is? Is het dan teveel gezegd, dat de reorganisatie via de nieuwe kerkorde op niets is uitgelopen? 'k Zou daaraan één of meer artikelen moeten wijden om op deze en andere zaken vooral op de ene evangelische, katholieke en apostolische kerk, die ds. Landsman voor ogen staat breder in te gaan. Daarvoor ontbreekt nu de gelegenheid. Zo God wil en wij leven komen wij op deze hoogst belangrijke zaken terug.
K. a. Z.                                                                            G. B.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen