Naar een verenigde Kerk in Nederland *)

I.
Blijkens een persbericht heeft het moderamen van onze synode een brief geschreven aan de generale synode van de gereformeerde kerken waar in staat, dat naar het inzicht van ons moderamen in elk geval de avondmaalsgemeenschap tussen deze beide kerken in Nederland en de wederzijdse ambtelijke dienst niet langer uitstel gedogen. Voor de gereformeerde kerken stelt het moderamen éénzelfde regeling voor als met de Lutherse Kerk tot stand kwam:
1. volledige avondmaalsgemeenschap,
2. wederzijdse erkenning van elkanders ambten,
3. mogelijkheid van wederzijdse beroeping van predikanten en bijstand in het pastoraat.
De hervormde kerk wil liever nog verder gaan. Zij wil hereniging met de Gereformeerde Kerken. Liever vandaag dan morgen. Verder wil zij samen optrekken in een verenigde kerk. Dit betekent opheffing van afscheiding en doleantie. Wederkeer! Maar dan niet als een éénzijdige actie, wel als een tweezijdige! Deze gescheidenheid kan en mag niet langer, omdat het twee kerkgemeenschappen betreft, die „in geest en hoofdzaak" (en dat niet in de 19de eeuwse zin opgevat) door éénzelfde belijden van de waarheid Gods zijn verbonden en door de Geest Gods in deze 20ste eeuw weer naar elkander toegedreven worden.
Dit persbericht met commentaar staat te lezen in „Hervormd Nederland" van 22 maart '69.
Niet alleen de verhouding met de gereformeerde kerken komt daar ter sprake, ook de rooms-katholieke kerk komt binnen het gezichtsveld. Erkend wordt, dat de verhouding Rome-Reformatie niet achterhaald is. Daaruit lees ik, dat een vereniging met de rooms-katholieke kerk nog niet te verwerkelijken is. Maar — zo wordt verder opgemerkt — gelet op het tweede Vaticaanse concilie, de nieuwe r.k. theologie en, binnenslands: de nieuwe catechismus, de interpretatie van het evangelie en de visie op de kerk van individuele r.k.  gelovigen en theologen — is er wel een grote kloof gekomen tussen de officiële r.k. kerk en de belijdende kerk.
Met het oog daarop komt er nog dit jaar een concept van het hervormd romeberaad op de synode. Daarin worden vragen behandeld ten aanzien van het kerkelijk beleid van reformatorische zijde en ten aanzien van de houding tegenover de individuele leden en ambtsdragers der r.k. kerk.
Vragen over de mogelijkheid persoonlijk in bepaalde gevallen deel te nemen aan de eucharistie, over de ambtsbediening door bepaalde priesters in hervormde diensten en van hervormde predikanten in bepaalde r.k. diensten. Tot zover „Hervormd Nederland"!

Verbondenheid en scheidingen
Hoe boeiend en verwarrend de ontwikkeling binnen de r.k.-kerk in Nederland ook moge zijn, wij willen ons vanmorgen beperken tot de verhouding ten opzichte van de gereformeerde kerken.
Deze kerken zijn zusterkerken met dezelfde belijdenis en in grote lijnen met dezelfde presbyteriale kerkvorm. Zij zijn vlees van ons vlees en been van ons gebeente. Zij zijn uit de hervormde kerk gegaan, omdat zij in onze kerk bijna of helemaal niets meer van het Lichaam van Christus konden onderkennen. Johannes (1 Joh. 2 : 19) schrijft: Zij zijn uit ons uitgegaan, maar zij waren uit ons niet". Wanneer wij onder dit „ons" verstaan de gemeente Gods in de diepste zin van het woord, zoals deze ook in de hervormde kerk gebleven was en is, dan is dit woord allerminst van toepassing op de kerken, die uit afscheiding en doleantie zijn voortgekomen.Integendeel!
Daarom is er, naarmate het geloof aan het woord was en is, aan deze kerken altijd een sterke band gevoeld ook bij de kerkelijke gespletenheid. Wij mogen van hen verschillen inzake de visie op de hervormde kerk, waardoor zij gegaan zijn en wij in de geslachten met onze kerk verbonden zijn gebleven, de geestelijke verbondenheid in het geloof met de vaderen van de afscheiding en — in mindere mate — met die van de doleantie is een werkelijkheid.
Het zicht op het bijbels kerkzijn, èn op de hervormde kerk van hun dagen dat hen door Gods genade werd geschonken, gaf een zo grote spanning, dat zij over de ontrouw van onze kerk aanvankelijk binnen en later buiten de hervormde kerk treurden.
Ook deze spanning tussen de kerk in haar bijbelse gestalte en die zich aan ons vertoont in de praktijk, is ons niet onbekend. Hoeveel droefheid dit onze vaderen gaf en ook ons geeft, wij zijn gebleven. Dit blijven is geen verdienste, ook geen reden tot hoogmoed. Het was en is een blijven uit nood en in de nood.
De kerken, die naast en tegenover de hervormde kerk zijn ontstaan, kijken ons als evenzovele aanklachten aan. Op onze kerk rust de doem van de afscheiding en de doleantie. Het past ons niet een hoge toon tegen deze kerken aan te slaan..
Waarin zij ook gefaald hebben, zij hebben teveel geleden aan de kerk, teveel gebeden voor de kerk, teveel smaad gedragen van onze kerk en teveel werk verricht, waarvan wij ook in onze kerk de vruchten geplukt hebben dan dat wij ons in zelfgenoegzaamheid van deze kerken zouden afwenden.

De Gereformeerde Gezindheid
Er is meer. In de laatste decennia is de roep om vanuit de versplintering van de kerk te komen tot de eenheid van de kerk sterk toegenomen. De veelheid van kerken werd vaak als een onontkoombaar lot aanvaard. Het behoorde wel niet zo te zijn, maar het was nu eenmaal zo. Soms werd een poging gedaan om aan deze veelheid een theologische fundering te geven. Dat is niet gelukt. Want deze pogingen leden schipbreuk op het woord van Paulus: Is Christus gedeeld? Ook de erkenning van de verbondenheid in Christus, zonder kerkelijke vereniging, is bijbels niet te funderen en vol te houden.
Hier hebben wij de kracht en vooral de zwakheid van de gereformeerde gezindheid ten voeten uit. De kracht, omdat welke stormen over deze gereformeerde gezindheid gegaan zijn en nog altijd gaan niemand kan ontkennen, dat deze gereformeerde gezindheid er geweest is en nog altijd er is. Het is de doctrina, de hemelse leer (Calvijn) in de meest geladen zin van het woord, die haar samenbindt.
Dat het deze gereformeerde gezindheid, die door allerlei kerken heen loopt, niet gelukt is aan dit bijbels kerk-zijn ook een zichtbare gestalte te geven, moet als één van de ergste dingen van de laatste eeuw worden beschouwd. Het is zelfs een beschamende zaak, dat het versplinteringsproces nog steeds niet tot stilstand is gekomen.
Iemand merkt op, dat het ook aan een gezindheid niet wel mogelijk is aan de kerk een zichtbare gestalte te geven. Gezindheden zijn ongrijpbare grootheden, kerken kunnen met elkander in contact treden. En dat is ook zo. Maar zo ongrijpbaar zijn ze nu ook niet. Want buiten de hervormde kerk zijn er de gereformeerde, de christelijke gereformeerde kerken, de gereformeerde gemeenten, enz., die met dezelfde belijdenis en kerkorde elkander niet konden bereiken, althans niet zo, dat één gereformeerde kerk in ons vaderland naast de hervormde kerk ontstond.
Dit is echter allerminst een reden tot zelfrechtvaardiging voor ons als hervormden. Immers de hervormde kerk moet haar organisatorische eenheid „kopen" voor een modaliteitenvisie, die net zomin bijbels te funderen is als de verscheurdheid der kerken in de gereformeerde gezindheid. Hier zijn wij in het hart van de zaak. Want de versplintering van de kerk als ook het bijeenhouden van wat naar Gods Woord niet één is, is niet naar de wil en het welbehagen Gods. De Geest wordt er door bedroefd en trekt zich terug.
Toch kunnen de kerken in deze situatie niet berusten, getuige de brief van ons moderamen aan de gereformeerde kerken. Wanneer bepaalde wegen doodlopen, worden andere wegen gezocht. Hoewel de gereformeerde kerken zich niet hebben gedistantieerd van de gereformeerde gezindheid, getuige de officiële samenwerking in het contact-orgaan gereformeerde gezindheid (C.O.G.G.), is toch haar belangstelling voor bepaalde groepen in de hervormde kerk (de orthodoxie) bij de pogingen voor de eenheid verminderd en heeft zij in een onmiddellijk contact met onze synode en met ons moderamen meer heil gezien. Officiële besprekingen leidden en leiden tot steeds nauwere contacten.
Ook moet hierbij in rekening gebracht worden, dat in de loop der jaren wel gebleken was, dat de rechtzinnigheid in de hervormde kerk zich niet uit deze kerk liet uitpeilen.

De Heilige Geest en de geschiedenis
Verder moet als een zeer belangrijk moment worden vermeld, wat „Hervormd Nederland" noemt: De Geest drijft in de 20ste eeuw de kerken weer naar elkander toe. Hier is de leiding van de Heilige Geest in het geding. Deze leiding is de kerk beloofd. Die zal u in al de waarheid leiden. Het is de Heilige Geest, die van de Vader en de Zoon uitgaat. Deze Geest verheerlijkt de Vader en de Zoon en zet het zegel op Gods werk in onze harten.
De vraag mag echter gesteld worden: Hoe leidt deze Geest in een bepaalde eeuw? Kan zijn leiding afgelezen worden uit de gebeurtenissen in een bepaalde eeuw? Mag b.v. gezegd worden, dat de Heilige Geest in de vorige eeuw afscheiding en doleantie deed ontstaan en in deze eeuw weer teniet doet? Mogen wij de gebeurtenissen van welke eeuw ook zonder meer toeschrijven aan de werking van de Heilige Geest? Er zal wel niemand zijn, die dit beweert. Maar dan moeten wij met de hantering van dit argument inzake de vereniging van de kerken, zoals zij reilen en zeilen ook uiter mate voorzichtig zijn.
Hoe diep ook de inwerking van Gods Geest is in de harten van Gods kinderen en van de levende Kerk in haar geheel, het gaat niet aan de gebeurtenissen in een bepaalde eeuw min of meer gelijk te stellen met de wil en het welbehagen van de drieënige God.
Wanneer wij dit wel doen, komen wij er toe de geschiedenis der kerk tot een tweede openbaringsbron te maken. En door dit te doen zijn al heel wat dwalingen de kerk en de wereld binnen gekomen.
Het is een andere vraag of de Heilige Geest in de stroom van de gebeurtenissen in de geschiedenis ons niet gedeelten uit Gods Woord, die vergeten zijn geraakt, opnieuw wil duidelijk maken. Het is ook een andere vraag of de Heilige Geest niet nieuw licht wil laten vallen over bepaalde gedeelten uit Gods Woord, waardoor uit het oude Woord nieuwe schatten worden ontdekt. Ook dat is het geval. Want Gods Woord is onuitputtelijk. Zelfs mogen wij zeggen, dat de Heilige Geest de nood en de crisis der tijden wil gebruiken om ons geheel en al op het Woord Gods terug te werpen.
Maar daarmee is uitdrukkelijk onderstreept, dat het Woord Gods de enige mond van de Heilige Geest is en blijft. Dat leren wij van de Heere Jezus Christus, die vol van de Heilige Geest, in de dagen van Zijn rondwandeling op aarde Zich alleen en uitsluitend boog onder het geschreven Woord van Zijn Vader.
De les uit het voorafgaande kan geen andere zijn dan dat de Heilige Geest in elke eeuw oordelend, schiftend en scheidend bezig is. Hij leidt van geslacht tot geslacht in de volle waarheid van het Woord Gods, van Christus en Zijn werk. Hij bestraft. Hij opent de ogen. Hij verlost van eigen denkbeelden, ook al zijn deze nog zo algemeen aanvaard in de kerk en de wereld. Wij hebben het profetische Woord, dat zeer vast is en wij doen wel, zo wij daarop acht geven. Ook nu geldt: Tot de Wet en de Getuigenis, anders hebben wij ook kerkelijk geen dageraad.
Dit betekent, dat wij als kerken ons buigen onder het geopenbaarde Woord, dat is onder de tucht, de leiding en de vertroosting van de Heilige Geest. Wij hebben de diepste motieven van ons gaan en staan open en bloot te leggen voor het aangezicht van Hem, die ons doorgrondt en kent. (wordt vervolgd).
K. a. Z.                                                                           G. B.

*) Openingswoord, verkort uitgesproken op de Jaarvergadering van de Geref. Bond op donderdag 8 mei 1969, gehouden te Utrecht.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen