BOEKBESPREKING

Dieuwke Winsemius: Het boek van Juultje.
Een bijzonder fijn en gevoelig geschreven verhaal over het meisje Juultje, haar gedachten en vooral over het leven, zoals zij het ziet en alles verwerkt. Mooie illustraties door W. G. v. d. Hulst jr. Bijzonder geschikt voor meisjes en jonge vrouwen, die veel met kinderen te maken hebben. Keurig uitgegegeven door J. H. Kok n.v. Kampen; prijs ƒ 7, 95.
C. S. S.

De Zonnehuiskalender 1970.
Opnieuw mogen wij de Zonnehuiskalender aankondigen. Een bloemenkalender is steeds een lust voor het oog. Door deze kalender te kopen steunt u de arbeid van de vereniging „Het Zonnehuis”. U stort ƒ 2, 50 op giro 46661 van de Vereniging „Het Zonnehuis" te Utrecht. Wie bestellen wil, rekene er mee, dat deze kalender in november reeds is uitverkocht.

Smijtegelt: De rijke Man en de arme Lazarus; overgezet in hedendaagse spelling door ds. M. Bergsma; prijs ƒ9, 75; Uitg. W. A. de Groot, Goudriaan.
Voor ons ligt een gebonden exemplaar van de preken van Bernardus Smijtegelt. Een opvallend mooie stofomslag siert het boek. Lazarus ziet, hoe zeer hij de rijke man bidt om brood, er nog iets te goed uit. Maar het is boeiend. Coll. Bergsma bracht het in de huidige spelling over. Dat is een goede zaak. Smijtegelt preekte twaalf maal over deze gelijkenis. Dat kon Smijtegelt. Wij zijn in deze tijd kortademiger geworden. Wij hebben in de regel een andere preektrant aanvaard. Over preektranten valt te spreken, maar bij alle voor-en nadelen van de preektrant van Smijtegelt mag gezegd worden: Wat namen deze mensen heerlijk de tijd om een bepaald vers uit te preken. De preken van Smijtegelt hebben mijn aanbeveling niet nodig. Dat zij eeuwen na zijn dood her­drukt én gelezen worden, spreekt duidelijke taal. Graag breng ik deze uitgave onder uw aandacht. Koop en lees dit boek.
K.a.Z.                                                                                       G. B.

Eberhard Bethge: Dietrich Bonhoeffer; Uitgave Ambo-Bosch en Keunlng N.V., 1968; 1076 pagina's, ƒ 52, 50.
Dietrich Bonhoeffer is wel een van de meest besproken theologen van deze tijd. Hij kan gezien worden als een van de grondleggers van de moderne theologie. In de jaren 1943 en 1944 werd hij door de Nazi's gevangen gehouden en tenslotte, in 1945 opgehangen. Vanuit de gevangenis schreef hij zijn brieven, die al eerder werden gepubliceerd onder de titel Verzet en Overgave, aan zijn vriend Bethge, de schrijver van dit boek. Deze heeft in deze zeer uitvoerige biografie de hele levensgang van Bonhoeffer getekend. Het begint met de kinderjaren en de sfeer van het ouderlijk huis. Vervolgens komt de studietijd aan de orde waarin Bonhoeffer zicht kreeg op de kerk. En tenslotte het verdere leven van Bonhoeffer tot en met het einde. De scherpe positiekeuze van Bonhoeffer tegen het Nationaal Socialisme krijgt uiteraard de volle nadruk en het is goed om op deze wijze nog eens onder ogen te krijgen de geestelijke strijd die toen door hem en vele anderen is gevoerd.
Duidelijk komt in dit boek ook tot uitdrukking de theologische ontwikkeling die Bonhoeffer heeft doorgemaakt. Een ontwikkeling die tenslotte eindigde in een mondig verklaren van de wereld en een religieus verklaren van de wereld zoals ze is. Daarmee werd hij de theoloog van de religieloze religie, die met zijn benadrukken van de humaniteit in feite de basis heeft gelegd voor een theologie van medemenselijkheid die tenslotte uitmondde in de God-is-dood theologie. Des te merkwaardiger is het dat Bonhoeffer in zijn eigen leven de religie niet kon missen. De kamparts, die Bonhoeffer even voor zijn terechtstelling zag, zag hem neergeknield in gebedsovergave voor God. En ook op de terechtstellingsplaats deed hij nog een kort gebed.
We kunnen niet zeggen dat we de inzet, die door Bonhoeffer aan de theologie is gegeven, toejuichen, integendeel. Maar wel worden we in dit boek geconfronteerd met een veelbewogen leven. Met het leven van iemand die het lijden heeft gekend en zichzelf verloochend heeft in de strijd tegen het Nationaal Socialisme. Bovendien is dit boek een standaardwerk dat voor een goed verstaan van de moderne theologie onmisbaar is.

Prof. dr. K. J. Popma: Venster op de wereld; Uitgave J. H. Kok n.v., Kampen; 160 pagina's; ƒ 13, 75.
De schrijver van dit boek is één van de vertegenwoordigers van de wijsbegeerte der wetsidee. Vanuit die achtergrond is dit boek geschreven. Een veelheid van zaken komt aan de orde, zodat enerzijds in kort bestek veel geboden wordt, terwijl toch anderzijds veel punten slechts fragmentarisch behandeld worden. Op één punt van dit boek willen we met nadruk attenderen. Dat betreft de haarscherpe typering die de schrijver geeft van de verschillende wetenschappen waarvan hij bepaalde filosofische vooronderstellingen duidelijk tekent. Ten aanzien van de theologie zegt hij, dat veel theologen alles verwachten van een theologische bezinning, ook b.v. op de filosofie, zonder er erg in te hebben dat elke theologie onvermijdelijk afhankelijk is van een strict wijsgerige positiekeuze. En van de sociologie zegt hij dat men in de sociologie niet eens beginnen kan zonder een algemeen wijsgerig inzicht. En aangezien de kerk zich aan elke wijsgerige analyse onttrekt, komt hij tot de conclusie dat een sociologische benadering van de kerk leiden moet tot een gereduceerd kerkbeeld. Aangezien de kerk wel in de wereld, maar niet van de wereld is, acht hij het onmogelijk en ongerechtvaardigd om exclusief in sociologische zin over de kerk als geloofsinstituut te spreken. Van de vele andere onderwerpen die aan de orde komen, noemen we nog de rol van het demonische, de engelen, de staat, de politieke partijen, de deconfessionalisering. Al met al een boek dat veel stof tot nadenken geeft. Een boek ook waarvan de lezing een stuk filosofische voorkennis vereist.
H.                                                                                    J. v. d. G.

Eduard Heimann: Theologie van de geschiedenis, bibliotheek van boeken bij de bijbel; Uitg. Bosch en Keuning n.v., Baam 1966, 141 blz., ƒ 3, 25.
Dit boek is een opmerkelijk dokument, allereerst doordat Heimann ekonoom en socioloog is, en hier op een netelig theologisch terrein (Ebeling, Pannenberg, Kasemann) een woord spreekt, en ten tweede omdat hij — de voor het derde Rijk uitgeweken duitser — een woord spreekt, dat sterk bepaald is door de „amerikaanse" theologie van Tillich en de Niebuhrs. Dat is in Duitsland — Heimann schreef uit Stuttgart — bepaald ongewoon. U herkent Niebuhr, wanneer Heimann meent, dat men pas van geschiedenis kan spreken, als men enig idee heeft van de oorsprong en de bestemming van de mens. En deze geschiedenis, zelfs sedert het verbond Gods de wereldgeschiedenis, is voor de schrijver heilsgeschiedenis.
Zijn visie werkt hij uit in een aantal hoofdstukken met duidelijke titels: openbaring en geschiedenis; triniteit: het centrum van de geschiedenis; waarheid en weten; wetenschap en macht etc. Tal van opschriften en uitspraken herinneren aan Tillich, doch in zijn omgaan met de bijbel is de auteur m.i. orthodoxer bezig dan zijn leermeester.
Centraal staat de schepping voor zijn geschiedopvatting. En dan een voortgaande schepping. God schept Zichzelf en al het geschapene telkens nieuw. Ik zet daar een vraagteken achter, kan echter wel begrijpen, dat deze geschiedenis voor Heimann samenvalt met heilsgeschiedenis. Dat heeft (blz. 133) zijn konsekwentie daarin, dat deze geschiedenis toch niet en nooit het Rijk Gods op aarde is. Dus . . . een absolute scheiding tussen geschiedenis/heilsgeschiedenis en Rijk Gods. Hoe komt de auteur zover? Doordat hij wel de partners van het verbond Gods noemt, maar beide — God en mens — een eigen spoor laat gaan. Vandaar dat geschiedenis voor hem heilsgeschiedenis is. Zonder dat het Rijk Gods vlees en bloed wordt. Vandaar dat hem de openbaring in de tijd aangaat. Zonder echter m.i. openbaring te zijn, want zij is niet afgesloten met de bijbel. Het is bij hem alles tenslotte meer aards dan hemels, en dat zou niet zo erg zijn, ware het niet zo sterk mens-gebonden en — naar ik vrees — sterk menselijk bepaald. Het boek is sympathiek vanwege de ethische kontekst, waarbinnen de schrijver zijn vragen stelt en antwoorden geeft.
K.                                                                                         C. A. T.

Jong leven op Drakensteyn; Uitgave Gebr. Zomer en Kemiings Uitgeversmaatschappij, 1969.; prijs ƒ6, 50.
Met genoegen kondig ik deze prachtige fotoalbum aan; hij bevat 106 foto's (ongeveer 90 blz.), waarvan 12 in kleur, van de prinsjes Willem-Alexander en Johan Friso. Alleraardigste momenten uit het kinderleven zijn hier vastgelegd, uit 't alledaagse leven op Drakesteyn, uit de vacantietijd, ook zijn enige foto's opgenomen uit de doopdiensten. De vlotgeschreven tekst (16 bladzijden) van de hand van Phé Wijnbeek eindigt met: „Een boek vol foto's, bekende en onbekende waarin het levensavontuur van twee prille prinsjes staat vervat, is dat geen fleurig bezit? " En daarmee ben ik het geheel eens. De samensteller, H. van Holten, zorgde voor een keurig werkje.

A. M. Wessels, Een merkwaardig vijftal; 84 bh!., geb. ƒ6, 90, 2de druk (bewerkt door H. M. Stoppelenburg); Uitg. De Banier, Vianen.
Veertig jaar geleden verscheen de eerste druk van dit eenvoudige werk, waarin een levensbeeld gegeven wordt van vijf predikanten: ds. B. Smijtegelt, ds. H. J. Budding, ds. D. Bakker, ds. P. van Dijke, ds. L. Boone. Het zijn korte schetsen, soms te kort, b.v. die over Smijtegelt, maar daar staat tegenover, dat achterin het boek een opgave van literatuur is opgenomen over iedere predikant van dit „merkwaardige vijftal”. Het is boeiende lectuur; ik denk aan het verhaal van de wonderlijke bewaring en bescherming van Smijtegelt in de stormnacht in Middelburg. Of aan de opmerking van ds. Boone die, toen de commissaris de kerk bezag en vond, dat er maar weinig sieraad aan was antwoordde: het sieraad, dat aan deze kerk is, zijn verbroken harten en verslagen zielen. Menige bladzijde laat iets zien van de vrijmacht van Gods genade. En anderzijds, hoeveel klein-menselijks komt hier voor! Ook de allerheiligste heeft maar een klein beginsel van ware gehoorzaamheid! Eerlijk zegt de schrijver terecht: het drukt ter neer, als wij zien, dat enkel uit persoonlijke redenen zoveel scheiding kwam en bestendigd bleef. Het is een bijzondere bijdrage tot onze kerkgeschiedenis. Als u het boek eenmaal in handen hebt leest u het in één stuk uit.

J. van den Blink, Als de schaduwen langer worden, 136 blz., geb. ƒ9, 90. Uitgave Gebr. Zomer en Keuning, 1968.
Na zijn dagboek Met Hem alleen, waarvan de zesde druk is verschenen, schreef ds. v. d. Blink, oud-vlootpredikant, een meditatieboek voor ouderen. „Als bejaarden-pastor weet ik uit ervaring, dat oudere mensen graag iets in handen hebben, dat speciaal voor hen bestemd is", zo schrijft hij in een Woord vooraf. Daar lezen wij ook het zeer behartigenswaardige: Laten medebewoners (van rusthuizen) ambtsdragers en ook de kinderen beseffen wat een heerlijk stuk werk er ligt in het voorlezen aan hen, die van lectuur verstoken zijn.
Elk stuk — in totaal zijn er 31 en bovendien 7 voor feestdagen — bevat schriftlezing, meditatie en gebed. De eerste meditatie (uit Ps. 90) hangt samen met de titel: Lange schaduwen (of omgekeerd). De schrijver vertelt vele keren van persoonlijke ontmoetingen en ervaringen. Hij schrijft vlot en persoonlijk. Het dogmatische element komt m.i. meer dan eens tekort. Stellig zullen velen aan dit boek, dat door zijn duidelijk lettertype het lezen ook voor onze ouderen niet moeilijk maakt, iets hebben.
Ik geef enige mooie opmerkingen ten besluite van deze aankondiging. „Oudere mensen hebben mij meer dan eens gezegd: Wat heb ik me vroeger druk gemaakt over veel kleine dingen.”
„Ik ben zo bang, dat velen vandaag losgeslagen zijn en in noodsituaties verkeren, zeg maar: geen houvast hebben, omdat zij het Woord niet hebben." „Zou het niet een stuk armoede van onze tijd zijn dat wij nog wel geconcentreerd zijn in de landouwen van de geestelijke concentratie? ”

G. Huntemann, Geloven tussen gisteren en morgen, 240 blz., paperback, ƒ12, 50, Uitg. T. Wever, Franeker, (Uit het Duits vertaald door H. Wever).
„De strijd voor of tegen het Christendom is gevolgd door een periode van angstwekkende onverschilligheid."
„Ik houd mijn hart vast als ik denk aan de onverschilligheid onzer dagen. De afbraak van het Christendom lijkt bijkans technisch georganiseerd; het valt ons niet eens op.”
Ziehier twee aanhalingen uit bovenstaand boek. Vanuit die verontrusting is het geschreven.
In tien hoofdstukken stelt de auteur de volgende vragen: Is het geloof een onzekere zaak? Een nieuwe wereld - een oude God? Past de gestalte van Christus nog in 't moderne zieleleven? Kan men nog wel geloof hechten aan bijbelse wonderen? Pleit de ellende in de wereld tegen God? Brandt er een vuur in de hel? Is er nog een plaats voor de hemel? Bekommert God zich wel om ons? Praten de Christenen teveel over de zonde? Adam en Eva — De Oermens en de Übermensch?
De schrijver is niet bang om de vragen op tafel te leggen; deze dingen komen in deze tijd vele malen aan de orde!
De schrijver laat zien welk een ontwikkeling er in onze wereld aan de gang is, één om bang van te worden. Hij verwijst b.v. naar een boek over de eenzaamheid van de mens in de moderne amerikaanse maatschappij: De mens is bezig zijn ziel te verliezen. — Met de opbouw van een nieuwe wereldorde in gerechtigheid en een technisch beheerste levensorde ziet men het einde van het christendom naderen: toekomstoptimisme contra geloof in Christus. Maar het optimisme van de wereldverbeteraar en de Godverachter is een utopie. — Wij raken op een dwaalspoor als we, uit laksheid of valse schaamte ten overstaan van het moderne denken, geloofswaarden gaein devalueren om aan de tijdgeest tegemoet en de moderne mens in het gevlei te komen. — De oorzaak, dat men het bijbelse zondebesef aanziet voor vijandschap tegen het leven, ligt in het feit, dat de mens permanent bezig is zichzelf te misleiden met illusies omtrent zijn ware innerlijk. — Men behoeft het niet met elke zin eens te zijn, maar men zal het de schrijver gewonnen moeten geven, dat een vloedgolf van ongeloof en onverschilligheid kerk en christen bedreigt. En het is goed dat hiertegen gewaarschuwd wordt.
U.                                                                                                 Bt.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen