In memoriam Dr. K. H. E. Gravemeiier

In zijn huis te Wassenaar overleed op vrijdagmorgen 13 februari dr. K. H. E. Gravemeijer, emeritus predikant van de Herv. Kerk.

Dr. Gravemeijer stamt uit een predikantsgeslacht. Wie kent niet het leesboek over de Gereformeerde Geloofsleer van zijn grootvader ds. H. E. Gravemeijer (1813—1890)?

Dr. Gravemeijer werd geboren in 1883 en zou 25 febr. a.s. 87 jaar geworden zijn.

Na een hulppredikerschap te Leeuwarden werd hij in 1911 predikant te Giessen-Oudkerk (1911—1915). Daarna diende hij de gemeenten van Voorburg (1915—1920) en 's-Gravenhage (1920—1940). Vervolgens diende hij de kerk als secretaris van de synode van 1 april 1940 tot 10 maart 1946. Tenslotte werd dr. Gravemeijer algemeen gedelegeerde van 1946 tot aan zijn emeritaat in 1952.

Dr. Gravemeijer was een markante figuur in onze kerk. In welke fase van zijn leven ge hem ook ontmoette, hij had de kerk, nader de hervormde kerk, lief met een hartstochtelijke liefde. Daarom heeft hij haar gediend met de volle overgave van zijn sterke persoonlijkheid. Wie hem ontmoette, ontmoette een man uit één stuk.

In dit artikel is het onmogelijk een passend overzicht van dit leven te geven. Op dit ogenblik ontbreken mij daartoe de nodige gegevens.

Mag ik enkele persoonlijke ontmoetingen vermelden? Mijn eerste kennismaking met dr. Gravemeijer was in 1942 op het bureau van de synode. Het ging over het al of niet als krijgsgevangene naar Duitsland gaan. In deze ontmoeting trof mij zijn sterke en innemende persoonlijkheid. Wat heeft hij een werk verzet en wat heeft onze kerk in de dagen van de bezetting onnoemelijk veel aan hem te danken! Wat heeft hij van meetaan het duivels karakter van het nationaal-socialisme doorzien en met alle macht bestreden. Zijn dapperheid tegenover de bezetter was groot. Een en andermaal gevangen genomen of geïnterneerd, kwam hij telkens weer vrij. Toen hij op een keer de preek moest houden voor de studenten in de Pieterskerk te Utrecht waren wij verslagen, toen wij hoorden, dat hij voor de zoveelste maal gevangen genomen was.

Wie schetst onze verbazing, toen hij op het laatste nippertje ontslagen, regelrecht vanuit de gevangenis naar Utrecht reisde, op het Domplein opdook en voorging in de dienst in de Pieterskerk? Het was een onvergetelijke middag en een onvergetelijke preek over Paulus in de gevangenis, de gemeenten vertroostend met het ongebonden Woord.

Sommige kanselboodschappen uit die tijd — van zijn hand — waren één vlammend protest tegen het onrecht de Joden aangedaan en één oproep tot bekering en verootmoediging van ons volk.

De volgende ontmoeting was op de Generale Synode van 1950, die beslissen moest over de nieuwe kerkorde. Op een synode is er behalve tijdens de officiële zittingen een uitnemende gelegenheid tot ontmoetingen in de wandelgangen. Daarin waren contacten. Dr. Gravemeijer zag de nieuwe kerkorde als een bekroning van een jarenlange strijd om de reorganisatie van de kerk te verwerkelijken. Daarin verschilden toen sommigen — waaronder ook ondergetekende — diepgaand van hem.

Velen spraken vóór de eindstemming. Ook dr. Gravemeijer sprak als adviseur. Wie zijn rede nog eens herleest¹, komt onder de indruk van zijn geloofsidealisme. Bij de opsomming van allerlei momenten stelde hij de vraag: „Kunnen er garanties gegeven worden, dat het onder deze kerkorde goed zal gaan in de kerk en met de kerk? Natuurlijk niet! Dit kan alleen de Heilige Geest!

Dr. Gravemeijer heeft deze kerkorde gezien als een mogelijkheid, waardoor de Heilige Geest kon werken. Door die Geest geleid zou de kerk haar weg wel vinden.

In deze verwachting is dr. Gravemeijer bitter teleurgesteld. Ook al heeft hij nog jaren gestreden voor de doorwerking van de idealen van gemeenteopbouw, langzaam maar zeker moest hij de ontstellende ontdekking verwerken, dat de kerk te vroeg naar de vrucht van de nieuwe kerkorde had gegrepen.

Dr. Gravemeijer ontstelde toen hij de vruchten van deze reorganisatie zag in de laatste van de vijftiger jaren, om van de zestiger jaren maar te zwijgen. Toen zag hij, dat hij niet ernstig genoeg gerekend had met de doorwerking van de Heilige Geest en met de didachè (leer) der kerk.

Ook in zijn persoonlijk leven kwam er hoe langer hoe meer aandacht voor de Heilige Geest en Zijn werk. De rechtvaardiging van de goddeloze (hèt hoofdthema van zijn preken) werd hoe langer hoe meer èn theologisch èn persoonlijk gezien in het verband van de diep ingrijpende wederbarende werking van de Heilige Geest in het hart van de zondaar.

Dr. Gravemeijer was er de man niet naar om zijn overtuiging te verzwijgen. Op verschillende plaatsen, vooral in de Pieterskerk te Leiden waarschuwde hij tegen de verkeerde koers in de kerk. Daarbij beleed hij schuld over zijn vooruitgrijpen op een situatie, die de Heilige Geest alleen had kunnen geven.

Deze oprechte houding vervreemdde hem van vroegere medewerkers, die op zijn minst — dr. Gravemeijer kennende — zijn oprechte bedoelingen, zijn door de nood gedreven zijn, hadden moeten respecteren. Enkelen brachten dit op, de meesten echter zwegen hem dood of bestreden hem, niet altijd op hoog niveau. Vele anderen namen met ontroering kennis van zijn woorden en voelden zich diep aan hem verwant.

Deze verwantschap kwam bijzonder openbaar bij de „Open Brief" van de 24 op 31 okt. 1967. Deze samenkomsten zijn geboren uit diepe nood. Nog zie ik hem uit zijn auto stappen voor de pastorie in Katwijk aan Zee met „Klare Wijn" in zijn hand. In diepe bewogenheid zuchtte hij over de inhoud van dit boek. „Daar moet een getuigenis tegen uitgaan", zo sprak hij. Waarom was hij soms zo scherp, o.a. over „Klare Wijn"? Omdat hij een diep respect had voor de Schriften, waarin hij de levende stem Gods hoorde. Zijn huis was een ontmoetingscentrum voor de 24. Er is daar veel gebeden om de doorwerking van de Geest.

Wat was hij trouw onder het Woord Gods. Tot het laatste toe. Op zondag 11 januari j.l. zat hij weer onder de bediening van het Woord Gods. Hij kon het niet meer horen wegens zijn doofheid, die een toenemende handicap voor hem was.

Na afloop van de dienst bezocht ik de familie. Dr. Gravemeijer was bijzonder helder en sprak met het oog op zijn naderend einde over zijn geloofsverwachting van het Lam Gods, dat ook zijn zonden gedragen had. Wat kon hij diep ingravend spreken over zijn zonden èn over het kostbaar bloed van Christus.

In de gebeden hebben wij afscheid van elkander genomen. Het was de laatste keer op aarde. God nam hem na een ziekte van enkele weken weg.

God sterke zijn vrouw, die hem met veel liefde heeft omringd en met wie hij nog twaalf gelukkige jaren heeft mogen leven.

Waarom dit „In Memoriam" in de Waarheidsvriend? Was dr. Gravemeijer lid van de Ger. Bond? Neen! Wel las hij met grote waardering ons blad. Dit „In Memoriam" vloeit voort uit een diepe verbondenheid. Hij was een oer-gereformeerd man, die stond voor het reformatorisch karakter van onze kerk. Wat het meest in hem boeide was, dat „deze leeuw van het verzet", zoals hij genoemd is, deze sterke, grootse man, zo klein was voor God en dat hij wist wat genade was. Daarom danken wij God voor de gave van dit leven. Hij is — naar zijn wens — in zijn familiegraf te Utrecht in alle stilte in het bijzijn van de familie en enkele genodigden begraven.

1) Zie Hand. Gen. Synode, 1950/1951, deel II, blz. 1834—1838.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen