Toenadering tussen Rome en Reformatie

I.

Over dit onderwerp heb ik gesproken op de Concio van predikanten, die onlangs in Woudschoten is gehouden. Mij is toen gevraagd om datgene, wat daarover door mij toen is gezegd, in wat verkorte en vereenvoudigde vorm weer te geven in „De Waarheidsvriend". Graag wil ik trachten dit te doen.

Het is bekend, dat er vooral in de laatste tijd sterke toenadering is tussen Rome en de Reformatorische kerken. Wij zien dat in het grote verband van de Wereldraad van Kerken. In ons land denken wij aan het Pastoraal Concilie met zijn vertegenwoordiging van de kant van de Protestantse kerken. Wij zien het in het kerkelijk studentenwerk. Wij zien het ook in vele plaatselijke oecumenische ontmoetingen, in eucharistie-H. Avondmaalvieringen, oecumenische huwelijksinzegeningen, enz.

In de laatste tijd is in ons land deze zaak nog weer sterker naar voren getreden, dank zij het verschijnen van het boek van prof. H. A. M. Fiolet, De Tweede Reformatie, en van het herderlijk schrijven van de Gen. Synode der Ned. Herv. kerk; Onze Verhouding tot de rooms-katholieke kerk.

De grondtoon, die dit alles beheerst, is die van een stellige overtuiging, dat er in de R.K. kerk, met name sinds het Tweede Vaticaans Concilie, zulke radicale veranderingen zich hebben voorgedaan, dat de Reformatorische kerk haar houding tegenover Rome moet herzien, en ernstig de mogelijkheid onder ogen moet zien, of er niet in de naaste toekomst een samengaan mogelijk is. Natuurlijk zijn er nog vele bezwaren en verschillen, maar die zijn toch niet meer zo fundamenteel, dat het blijven voortduren van een volstrekte gescheidenheid verantwoord is. Daarom moeten wij samen zoeken naar een waarachtige eenheid. Zo ongeveer is de hoofdlijn van het genoemde herderlijk schrijven.

Prof. Fiolet benadert het in zijn genoemd boek nog weer anders. Volgens hem berust de breuk die in de Reformatie geslagen is, ten diepste op een tragische vergissing. De kerk werd toen n.l. overwegend beheerst door de geest van het griekse denken, waarin God en mens beschouwd werden als elkaars concurrenten. Zij stonden elkaar in de weg. Of de een of de ander stond in het middelpunt. De R.K. kerk heeft deze concurrentieverhouding zo opgelost, dat de mens met God kon meewerken en daardoor mee een rol speelde in het verwerven van zijn heil. Door deze meewerking werd echter de genade van God bedreigd. Daarom zocht de Reformatie het in een tegenovergestelde richting, namelijk, dat God alles was en deed, en de mens niets was en deed dan alleen zondigen en tegenwerken. Zo moest het tussen Rome en Reformatie wel tot een breuk komen. Ieder ging een tegenovergestelde richting. Maar wat zij beide gemeenschappelijk hadden, dat was de idee, dat God en mens concurrenten van elkaar zijn. Dus: bij alle verschil, toch een gemeenschappelijk uitgangspunt. En dat uitgangspunt deugde nu juist niet. Want dat uitgangspunt was niet aan de Bijbel, maar aan de Griekse filosofie ontleend. Dus is daarmee in feite de hele Reformatie een zaak geweest, die uit christelijk oogpunt een vergissing is geweest. Zowel Rome als Reformatie zijn van een verkeerd uitgangspunt uitgegaan. Dat gaan wij nu ontdekken. En daarom moeten nu zowel Rome als Reformatie, beide, komen tot een nieuwe-, een Tweede Reformatie. En waar bestaat deze Tweede Reformatie dan uit?

Dan moeten wij, volgens Fiolet, terug naar het Bijbelse denken, vooral wat betreft de verhouding schepping-verbondverlossing. Dan zal blijken, dat God en mens helemaal niet met elkaar in een concurrentieverhouding staan, maar dat zij elkaars bondgenoten zijn, partners in het ene Verbond, èn dat dus de samenwerking tussen God en mens de enige bijbelse vorm is, waardoor het heil wordt verkregen en in deze wereld wordt gerealiseerd.

Als Rome en Reformatie dat beide gaan zien, dan hebben zij samen een nieuwe weg gevonden, waarop zij kunnen gaan. Een weg, waarop zij elkaar niet meer bevechten, maar waarop zij samen het heil in deze wereld en voor deze wereld trachten te verwerkelijken, niet als concurrenten, maar als bondgenoten en medewerkers van God. En het appèl van Fiolet is hartstochtelijk, om op deze weg met haast te willen gaan. De vraag is nu echter, of deze voorstelling van zaken juist is. Is de breuk, die in de Reformatie gevallen is, werkelijk aan een misvatting te danken? En is de weg, die Fiolet aanwijst, werkelijk een bijbelse weg? Zou het mogelijk en dus ook noodzakelijk zijn, dat Rome en Reformatie op deze wijze elkaar zullen vinden?

Aan al deze vragen gaat echter nog een andere vraag vooraf. Het schijnt alsof de visie van prof. Fiolet toch wel sterk afwijkt van de gangbare R.-Katholieke leer. In zijn boek stelt hij de R.-Katholieke kerk onder zware critiek, en meent hij een nieuwe weg te kunnen wijzen. Maar is dit waar? Is het een nieuwe weg, die Fiolet wijst? Of blijft hij met al zijn critiek en al zijn vernieuwing toch in de lijn van het R.-Katholieke denken?

Wij zouden deze vraag ook nog iets kunnen uitbreiden. Moeten al de vernieuwingen, die sinds het Tweede Vaticaans Concilie in de R.K.-kerk plaatsvinden, en waarvan wij in het laatstgehouden Pastoraal Concilie toch wel een imponerend bewijs vinden, verstaan worden als een wezenlijke ombuiging van het rooms-katholicisme, of is het zo, dat de R.-Katholieke kerk toch door alles heen dezelfde blijft en haar identiteit in dit alles behoudt?

Deze vraag lijkt mij van doorslaggevende betekenis, als wij de huidige toenadering tussen Rome en Reformatie juist willen beoordelen. Op deze vraag hoop ik dan een volgende keer in te gaan.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen