Een gevaarlijke tweesprong

Hoe langer hoe meer wordt het duidelijk dat de bestuurbaarheid van ons land een steeds groter probleem wordt. Jarenlang is er gediscussieerd over het gezag en de juiste uitoefening ervan. Oude gezagspatronen moesten en zouden verdwijnen. Het zou gaan om een beter samenspel tussen overheid en onderdanen, werkgevers en werknemers, superieuren en ondergeschikten. Inmiddels zijn de ontwikkelingen de discussies al vooruit. De gezagsdragers verliezen steeds meer gezag. En degenen die schoppen tegen gezag en orde, of er om zo te zeggen maling aan hebben, maken steeds meer de dienst uit.

De anarchie steekt steeds driester de kop op. Amsterdam wordt zo langzamerhand internationaal vermaard vanwege de verregaande tolerantie op allerlei gebied. De kankergezwellen zijn overal aanwijsbaar. Maar niet alleen in Amsterdam. Overal in onze samenleving komen de rotte plekken openbaar. De kraakaffaires, of het nu is van huizen en gebouwen of van zwembaden; de stakingsacties, soms gestimuleerd door rebellerende studenten, zoals in Amsterdam: het zijn de begeleidende tekenen van een maatschappelijk bestel dat kraakt in zijn voegen.

De revolutie is in. Het diep tragische is echter dat de kerken soms mede voet geven aan de ontwikkelingen, die zich aan het voltrekken zijn. We kennen sinds enige jaren een theologie van de revolutie. Bekering is, zo houden moderne theologen ons voor, de revolutionaire actie, de omwenteling van de gevestigde orde. Men heeft er zo langzamerhand de gemeente mee verspeeld, maar er tevens de wereld, het natuurlijke hart van de mens, mee in de kaart gespeeld. Wat te denken van een kabouterdienst in één van de Hervormde Kerken van Amsterdam? Wat te zeggen van de ontwikkelingen aan de sociale academie De Horst? Leerlingen van die academie gingen, onder leiding van de theoloog dr. Ter Schegget, enkele maanden geleden over tot bezetting van de Hervormde Synode. De Hervormde kerk kreeg te maken met revolutie in eigen huis. Wat te denken van het officiële orgaan van de Hervormde Kerk, Hervormd Nederland, waarin de theologie van de revolutie in allerlei artikelen vlees en bloed krijgt? Er wordt steeds maar weer begrip getoond en gevraagd voor de schoppers tegen het gezag en de orde. Men peilt naar achtergronden, maar faalt ten enenmale als het er om gaat de lamlendigheid en bandeloosheid, die allerwege aan de dag treden, aan de kaak te stellen. Men heeft begrip voor alles, voor de krakers en de stakers, maar nauwelijks meer voor gezag en orde. Men is vaak ingekapseld in de revolutionaire kaders van onze tijd. Ik kan niet anders zien dan dat dit de zondeval van het christendom in onze tijd is. Men is gelijkvormig geworden aan het schema van de wereld. Is het wonder dat de gemeente dan dood bloedt?

Er is echter een tweede factor die de aandacht vraagt. In toenemende mate wordt geroepen om de harde knoet, om de handhaving van de orde desnoods met geweld. De ingezonden stukken in allerlei bladen laten het zien. Men vraagt om een sterke man. Tegen de rebellie moet hardhandig worden opgetreden. Tussen de regels door merk je dan echter hoe ook hier vaak het rechte zicht op gezag en orde ontbreekt. Men wil met geweld de situatie weer genormaliseerd hebben. Maar een nauwelijks verholen fascistische tendens treedt soms naar voren. Hier liggen even wezenlijke gevaren als in de anarchie. We hebben voor de tweede wereldoorlog en tijdens deze oorlog de noodlottige gevolgen gezien van een systeem, waarin het geweld, de sterke man en het gezag elementen waren in dienst van de demonie. De duivel gaat altijd schuil achter de machten die zich in elke tijd openbaren. Zo'n macht is de anarchie, maar evengoed een gezagspatroon, waarin het gezag doel op zichzelf is; waarin de mens centraal staat en niet beseft wordt dat alle gezag in dienst staat van de Schepper.

Wat we in de beangstigende ontwikkelingen van onze tijd nodig hebben is het bijbelse zicht op het gezag. Daarin is geen plaats voor halfheid en slapheid. Wee het land, waarvan de koning een kind is, zegt de Schrift. De overheid draagt bovendien het zwaard niet tevergeefs zegt Romeinen 13. Maar nergens geeft de bijbel voet aan de vergoddelijking van het gezag. Bijbels gezien staat in het gezag het dienend element centraal. Allereerst het dienend element ten aanzien van de Schepper. De overheid is dienares van God (Rom. 13). Maar dan ligt daarin ook het dienend element voor de samenleving. Ons ten goede, zegt hetzelfde Romeinen 13. In die twee polen ligt de juiste visie op het gezag verankerd. In de dienst aan God ligt de echte dienst aan de samenleving.

Luther heeft eens gezegd dat als de hele wereld uit echte Christenen bestond er geen overheid nodig zou zijn. De wereld zou met het evangelie geregeerd kunnen worden. De wereld bestaat echter niet uit zondeloze christenen, maar uit zondaren. Daarom is de overheid nodig. Daarom heeft de wet van God haar functie, ook in de samenleving. De wetten van de overheid dienen in de wet Gods verankerd te zijn. De zonde dient, ook publiekelijk, ingetoomd te worden. Daarin ligt ook een stuk bescherming van de samenleving. Daarin wordt de samenleving dan ook ten diepste gediend.

Is het eigenlijk niet zo dat de wortel van de ontwikkelingen van onze tijd ligt in het verlies van het beslag van het Woord binnen de samenleving? De wet Gods heeft door de eeuwen heen altijd min of meer verweven gelegen in de wetgevingen van de landen in het christelijke westen. Steeds meer worden die tekenen echter uitgewist. En steeds minder wordt beseft dat overheden ambtelijke volmacht hebben. In dat ambtelijke zit de afgrenzing naar de kant van de anarchie. Recht en orde dienen namelijk gehandhaafd te worden. De samenleving moet beschermd worden tegen de verwording. Maar dit ambtelijke is ook een afgrenzing naar de kant van de vergoddelijking van het gezag. In het ambtelijke zit het dienend element. Naar twee kanten. Allereerst de dienst aan God en dan ook de dienst aan de onderdanen.

Vanouds hebben de christelijke politieke partijen in ons land zicht gehad op de handhaving van recht en orde. Er mocht in de diverse christelijke partijen over verschillende punten verschil zijn, ten diepste toch niet over het gezag als instelling van God. Professor Van Ruler zegt ergens: een christen is de beste burger. Daarachter zit een hele gedachtenwereld, die alles te maken heeft met het bijbels zicht op overheid en gezag. Het is echter te vrezen dat de theologische tendens, waarin de revolutie een wettige plaats heeft gekregen, een dergelijke uitwerking in de christelijke politieke partijen hebben zal, dat het zicht op het dienend karakter van de overheid naar twee kanten steeds verder buiten het vizier komt.

Wil er het rechte zicht zijn en blijven op het gezag en de juiste uitoefening daarvan, dan zal er weer zicht moeten komen op de theocratie. Dat geldt voor de kerken, die een profetische taak hebben in de samenleving. Dat geldt voor de politieke partijen. Maar het geldt evenzeer voor een volk. Waar immers het besef van het eigen recht van het Woord Gods in de samenleving verbleekt, daar kan nauwelijks verwacht worden dat in het regeerbeleid het Woord nog een functie heeft.

We staan voor een gevaarlijke tweesprong. Aan de enke kant het gevaar van de anarchie. Aan de andere kant het gevaar van de sterke-man-zonder-meer, van het gezag dat zich niet teruggeworpen weet op haar ambtelijke volmacht. Tussen deze twee uitersten ligt de enige bijbels legitieme weg, namelijk die van de dienst aan God in de uitoefening van het gezag.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen