Kritische gemeente Bussum

In Bussum is een oecumenische werkgroep begonnen met 't beleggen van aparte kerkdiensten. In een 'vrije opstelling' wil men 'samen op weg gaan' en 'tekenen oprichten van solidariteit met mensen'. Tot de initiatiefnemers behoren Hervormden, o.a. één van de Bussumse predikanten, Rooms-Katholieken en Gereformeerden.

In 't Kruisnet, het kerkblad van de Geref. Kerk te Huizen, is de plaatselijke predikant ds. J. v. d. Linden in een uitvoerig artikel ingegaan op het Bussumse experiment. Gezien de duidelijke tekening die ds. v. d. Linden van het Bussumse experiment geeft en zijn principiële benadering van deze zaak, geven we enkele van zijn gedachten hieronder door. Met volledige instemming van onze kant. Wat in Bussum aan de hand is heeft weinig meer met het bijbelse kerk-zijn te maken. Het gaat niet meer om de prediking der verzoening. Terecht signaleert ds. v. d. Linden dat een dergelijk niet-confessioneel gebonden experiment de deur openzet voor de meest linksgeoriënteerde vrijzinnigheid. (Red.)

Ds. v. d. Linden schrijft:

Wanneer je vandaag over oekumene spreekt, is 't een eerste vereiste duidelijk vast te stellen, wat je daaronder verstaat. De gangbare opvatting is deze, dat je er de kerkelijke eenheidsbeweging mee aanduidt. Naar haar diepste wezen is de kerk van Jezus Christus over heel de wereld één. Maar wat is er in werkelijkheid niet een bonte verscheidenheid van kerkformaties. Er is een apartheid naar nationaliteiten en rassen. Maar er is ook binnen één land en volk nog vaak een treurige verdeeldheid. De toestand vloekt met Jezus' gebed: dat zij allen één zijn (Joh. 17). Als het waar is dat alle leden, die Christus door een waar geloof zijn ingelijfd, één lichaam vormen (1 Korinthe 12) en met elkaar verbonden zijn in 'één geloof, één doop, éen Heer', dan is oekumenisch bezig zijn een van God gewilde zaak en moeten alle bestaande kerken op weg om elkaar in Hem te vinden. Geen wonder dat dit verlangen leeft bij jonge mensen die tegen een verstarde opstelling van oude instituten opbotsten en er geen raad mee weten.

Maar nu zijn er de laatste tijd opvallende verschuivingen aan de gang ook ten aanzien van de oekumene. In overeenstemming met 't bovenstaande beschouw ik voor mij het oekumenisch streven dus als een kerkelijke aangelegenheid, waartoe de Koning van de kerk ons roept en verplicht.

Tegenwoordig nemen velen hun uitgangspunt echter in iets anders. Hun staat niet zo zeer de eenheid van Gods volk als Lichaam van Christus voor ogen, als wel de verhouding waarin de kerk staat tot de wereld. Welke functie hebben de christenen in de samenleving? Het christelijk geloof heeft toch zeker ook sociale en politieke dimensies? De kerk moet ontwaken tot een gemeenschappelijk handelen met betrekking tot de urgente problemen. Er is in dit verband dan ook een nieuwe term opgedoken: seculair oekumenisme, en dan typeert dat woord seculair dit streven als gericht op de wereld; gericht niet nadrukkelijk op de eenheid der gelovigen in hun verbondenheid aan Christus, het Hoofd, maar op de eenheid van het mensdom, 'de solidariteit met mensen' (zoals Bussum formuleert).

Natuurlijk teken ik de situatie hier met een paar scherpe lijnen, en daardoor lang niet genuanceerd genoeg. Maar in de grond van de zaak is het verschil in uitgangspunt en benadering hiermee getypeerd. Hier valt voor mij ook de beslissing. Dit sekulair oekumenisme kan ik niet meemaken. Tegen een opzet als in Bussum heb ik ernstige bezwaren, en naar mijn stellige overtuiging moet het ook met de 'oekumenische jongerenontmoetingen' in Huizen die kant niet uit.

Werkgroep Bussum onder de loupe

Het bovenstaande wil ik nu nader illustreren aan de verklaring, waarmee de werkgroep 'kritische gemeente' zich aandient.

1. Alle nadruk valt op het feit dat zij gemeente wil worden 'in dienst van de wereld' (of: 'die weet dat zij er voor de wereld is', of: 'die zich inzet voor het heil van deze wereld'). Vanuit de bijbelse visie zal de kerk zich in eerste instantie echter niet mogen oriënteren op de wereld, maar op het heil dat in Jezus Christus verschenen is. Nu houdt dat heil ook ten volle haar roeping en taak ten aanzien van de wereld in (want alzo lief heeft God de wereld gehad...), maar de inzet van alle gemeentevorming is haar verbondenheid aan Christus door een waar geloof. De eenheid van de christenen wordt niet in 't leven geroepen of bepaald door de eisen die de samenleving haar stelt, maar is gegeven met haar saâmvergadering door de Zoon van God. Hij trekt ons uit de duisternis tot zijn Licht. Hij brengt ons samen als zijn kudde. Als deze bijbelse inzet niet de grondslag vormt, kun je feitelijk niet meer van kerk in de zin van onze belijdenis spreken. Destijds heeft prof. Hoekendijk de leus aangeheven: 'de kerk binnenste buiten'. Zoiets gebeurt hier dan ook. Maar wat blijft er over van het binnenste?

2. Hoe sterk bij de opzet van Bussum een dergelijk seculair oekumenisme meespeelt, blijkt uit de omschrijving van het heil, dat deze groep zich voor de wereld voorstelt. Zij spreekt van 'armen door geldgebrek of overvloed', van 'mensen die terecht of ten onrechte angstig zijn'. Het aspekt van de verzoening met God komt nauwelijks aan bod. Nu is daar vanuit de menswetenschappen en de sociologische analyses van de samenleving ook weinig vraag naar. Maar 't kan je soms wel benauwen hoe de 'solidariteit met mensen' bij velen tegenwoordig een groter rol speelt dan de solidariteit met God de Vader, die zijn Zoon gezonden heeft tot een losprijs voor velen en tot redding van zondaren voor eeuwig.

3. Ik kan de konstatering van 'een vanzelfsprekende eenheid' ook maar moeilijk plaatsen. Alsof de eenheid van de gelovigen en daarmee de eenheid van de gemeente niet het grote wonderwerk van de Heilige Geest is. Ik gelóóf de gemeenschap der heiligen... De eenheid van mensen, zoals wij van onszelf zijn (van nature, zegt de bijbel) is min of meer vanzelfsprekend, maar de eenheid van de kerk is een genadegave van God. Je moet er door de vernieuwing van je hart toe gebracht zijn om Christus en in Hem je medegelovigen te aanvaarden, en dan is dat iets totaal nieuws in deze wereld. Dan ben je samen het nieuwe volk van Zijn verkiezing, en je zult met alle kracht van geloof, hoop en liefde aan elkaar moeten vasthouden. Heel die opstelling van allerlei mensen, alsof zij vanzelfsprekend oekumenisch bezig zijn met elkaar, verdonkert het geheim van de kerk. En waar ligt dan nog het geheim en de kracht van Jezus' opdracht en belofte: gij zijt het licht der wereld, het zout der aarde? Als het zout zouteloos wordt, wat dan?

4. Ik deel de ongerustheid van hen die angstig vragen of wij in de bestaande kerken niet bedreigd worden door een ghetto-mentaliteit en of wij niet helemaal ingepast zijn in ons kerkelijk establishment (de eenmaal gevestigde orde). Maar nu moet ik toch niet genezing of reformatie zoeken door de in de Heilige Schrift gestelde orde van kerkelijk samenleven op te breken? Het is rijkelijk vaag wat de Bussummer werkgroep hiervan zegt, maar de praktische uitwerking laat zich raden. Zij stelt zich voor 'uit te groeien tot een gemeente van werkgroepen, wier leden geregeld het brood delen (een vorm van Avondmaal? v. d. L.), samen Lichaam vormen'. Er staat niet het Lichaam van Christus, maar onbepaald Lichaam. Dit alles gebeurt 'in een vrije opstelling met een gedeeld en veelvormig leiderschap'. Het lijkt mij toe dat het ambt hiermee in de mist verdwenen is. Ook van een gebouwd zijn op 'het fundament van apostelen en profeten' is geen sprake meer. De verontrusting over de verstarring van de instituten loopt uit op relativering en torpedering van het kerkelijk instituut. De kerk met haar ambten en diensten, zoals de apostelen die hebben ingesteld, wordt als een verouderd en onbruikbaar schema afgedankt. Ik las ergens de karakteristiek: vroeger was Christus het fundament van de kerk, nu is Hij de poort tot de nieuwe menselijkheid. De deelnemers van de groep beseffen ook wel iets van het riskante van hun stap. Zij vragen o.a.: 'is het besluit van velen onder ons om lid te blijven van eigen kerkgenootschap uitvoerbaar? ' Mijn antwoord is: het zal er in de praktijk wel op neer komen dat de deelnemers hun bron van inspiratie en het zwaartepunt van hun belangstelling in de werkgroep zoeken. Dat wordt voor hen zo iets als de alternatieve kerk, terwijl het in wezen geen kerk meer is. Ik ben er van overtuigd dat bij een opzet als deze, die volkomen niet-confessioneel is, de deur meteen wagenwijd voor de meest links georiënteerde vrijzinnigen openstaat. En is er enige waarborg dat een dergelijke werkgroep ook niet een welkome invalspoort biedt aan de zgn. christen-communisten, wier christen-zijn opgaat in het zoeken van heil hier en nu in deze wereld?

Er zou nog veel meer te zeggen zijn, maar je kunt vandaag aan de dag een opzet als van deze Werkgroep niet als een toevallig verschijnsel van een paar idealistisch gestemde christenen zien. Daarvoor is er overal te veel in beweging en is er maar al te veel aanleiding om de geesten te beproeven.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen