Aandacht voor de Bijbel

Het is een opvallend verschijnsel dat in onze tijd, waarin het kerkelijk leven kwijnt en de afval enorme afmetingen aanneemt, een lawine van lectuur verschijnt over godsdienstige onderwerpen. Daarvoor bestaat kennelijk belangstelling, anders beginnen de uitgevers er niet aan. Ik wil niet zeggen, dat het allemaal even rechtzinnig is. Integendeel. Maar ik signaleer alleen maar dit verschijnsel. Er verschijnt op godsdienstig terrein misschien meer dan ooit.

Niet minder opvallend is de grote aandacht, die toch nog voor de bijbel bestaat. Als ik goed ben ingelicht had het Nederlands Bijbelgenootschap het afgelopen jaar een record verkoop. En de wereldverkoop van bijbels is 105 miljoen exemplaren per jaar.

Een geïllustreerde Bijbeluitgave

Dat er ondanks alles toch nog aandacht is voor de bijbel mag blijken uit het feit dat drie uitgevers, t.w. De Geïllustreerde Pers, de Uitgeverij Spaarnestad en de Nederlandse Rotogravure Maatschappij, het initiatief namen voor een geïllustreerde uitgave van de bijbel in 96 wekelijkse afleveringen, waarvan de prijs per aflevering ƒ1,50 bedraagt, zodat de totaalprijs toch maar liefst ƒ144, — bedraagt. Maar ook hiervoor is kennelijk belangstelling.

Op zich is dit initiatief zeer toe te juichen. En wanneer we de uitvoering bezien, hebben we niets dan lof. Fraaie illustraties, kortom een bijzonder aantrekkelijke vormgeving.

Maar inmiddels geeft deze uitgave méér dan alleen maar de bijbeltekst. Er zijn namelijk ook kleine stukjes commentaar tussen de teksten gevoegd en aan het eind van de eerste aflevering komt dan nog een uitvoerig commentaar over de schepping van de mens als Beeld Gods, Gods Namen in Genesis, de geloofwaardigheid van Genesis 1—11 en de bijbelse namen die voorkomen in Genesis.

Hier is het dat zich onze kritiek inzet. De eindredacteur van deze uitgave, de heer J. Bakkenhoven, die samen met prof. dr. R. Schippers, dr. N.J. Tromp en Thijs Booy de redactieraad vormt, merkt op dat hij als richtlijn voor de uitgave genomen heeft: 'een bijbeluitgave met commentaren, waarin ook de eventueel verschillende meningen van deze tijd over de bijbelteksten zijn neergelegd; dus geen commentaren die alleen progressief of alleen conservatief, alleen protestants of alleen katholiek zijn'. Dus eigenlijk een uitgave in de trant van Joodse commentaren, waarin verschillende exegesen naast elkaar voorkomen met dáár dan telkens de slotopmerking: 'Een ieder denke er het zijne van’.

Maar inmiddels blijkt toch wel dat de moderne Schriftexegese, die uitgaat van de historisch-kritische methode, een methode dus waarin aan de Schriftkritiek een ruime plaats wordt toegekend, overheersend is.

De historische betrouwbaarheid van de hoofdstukken Genesis 1—11 wordt ontkend. De bijbel wordt geïnterpreteerd mede op grond van andere oud-oosterse geschriften, terwijl de exegetische grondregel, dat de Schrift uitsluitend zijn eigen vertolker is, niet wordt toegepast. Voorzover de Reformatorische visie op de Schrift nog wordt genoemd, wordt deze met veel zekeringen omgeven, of negatief tegemoet getreden.

Als je dit alles op je in laat werken, dan realiseer je je weer eens te meer dat men in onze tijd druk doende is een korst van menselijke interpretaties aan te brengen om de Schrift, zodat het wel eens zo zou kunnen zijn, dat de bijbel zelf daaronder helemaal schuil gaat. Door de eeuwen heen heeft Rome de Schrift met een korst van eigen uitlegging omgeven, zodat uiteindelijk de uitleg, die de kerk gaf, belangrijker was dan het Woord zelf. Is het niet Luther geweest, die de bijbel onder dit stof vandaan heeft gehaald, die de bijbel weer heeft losgemaakt uit de menselijke kluisters?

Terwijl ik dit neerschrijf moet ik denken aan een gesprek, dat ik deze zomer had met een vrouw in een Duits dorp, dat voor 100 pct R.K. was. Ze verzekerde me, dat er in dat hele dorp geen enkele bijbel was. Maar ze hadden wel de kerkboeken en die waren toch ook op de bijbel gegrond? Dan besef je hoe het mogelijk is dat een kerk zó haar eigen interpretatie van de bijbel maken kan dat ze de bijbel zelf eigenlijk niet meer aan de mensen geven kan. De interpretatie en de gewone bijbeltekst liggen zo ver uiteen, dat de gewone man de relatie niet meer ziet. Daarom geeft men hem alleen de interpretatie en ontneemt men hem de Schrift zelf.

Zou het zo ook niet zijn met de moderne Schriftbeschouwingen? Men is druk bezig bepaalde theologische interpretaties aan de Schrift te geven, die voor de gemeenteleden ver af staan van wat ze zelf in de bijbel lezen. Zo kan men al interpreterende in feite de mensen de bijbel ontnemen. Dan houdt men alleen de interpretatie over. Maar de Schrift zelf ziet men niet meer. Dat is ook het grote bezwaar, dat ik heb tegen deze geïllustreerde bijbeluitgave, hoeveel goede dingen er ook van kunnen worden gezegd. De Schriftkritiek, die zo kerkverwoestend en geloofsondermijnend heeft gewerkt, is leidraad bij de commentaren. Tegelijk moet ik echter zeggen — en dat is een regel die de bijbel ons zèlf geeft — dat het Woord van God niet gebonden is. Het laat zich niet in boeien slaan. Het is zelf bij machte, door de werking van de Heilige Geest, om door de korst, die wij mensen er om heen vormen, heen te breken, om boeien van menselijke theoriën te verbreken. Zolang de bijbel nog verspreid wordt, in welke vertaling ook of hoe ook omgeven door onze menselijke theorieën, zal het Woord zegevieren. En daarom kunnen er toch nog door de Heilige Geest rechte slagen worden uitgedeeld met kromme stokken. Dat betekent niet dat we het nu van de kromme stok moeten verwachten, maar wel van de rechte slag. Het Woord zal zijn loop hebben, dwars door menselijke, ook theologische, weerstanden heen.

Palaver 70

Er is nog een ander punt, dat in verband met de bijbel in onze tijd de aandacht vraagt. Een andere korst, die momenteel om de bijbel gevormd wordt, is de vrije interpretatie van de bijbel, waarbij elke bijbeltekst wordt getrokken in de situatie van onze tijd met betrekking tot de structuren van de samenleving, nationaal of internationaal. In dit verband ondergaan met name de jongeren in onze tijd een geduchte hersenspoeling. De bijbel wordt getrokken naar het vlak van de wereldverhoudingen. Elke bijbeltekst schijnt zolangzamerhand te slaan op de verhouding van rijke en arme landen, van oorlog en vrede, van recht en gerechtigheid in de samenleving, of in het teken te staan van de revolutie, het doorbreken van de gevestigde orde. Men is de kant van de allegorische Schriftuitleg opgegaan, maar dan in een richting die tegenovergesteld is aan die welke in bepaalde kringen in de Geref. Gezindte wel eens voorkwam. Met droefheid constateren we deze tendens ook rondom de actie Palaver, mede georganiseerd door het Nederlands Bijbelgenootschap, die 2 januari a.s. in de Utrechtse Jaarbeurshallen — met naar verwachting 25.000 jongeren als deelnemers — zijn afsluiting vindt. Dan wil ik het nog niet eens hebben over de sfeer waarin het geheel zich voltrekt. De hele entourage, het zogenaamde reli-popfestival, verder ook de inbreng van niet-christenen, die ook her en der in de stukken rondom Palaver geciteerd worden, zinnen ons bijvoorbeeld in het geheel niet. Daarin herkennen wij meer de sprake van de wereld dan van de Heilige Geest.

Behalve dit echter, richt zich onze fundamentele kritiek op de kwalijke wijze waarop de bijbel wordt uitgelegd. Dat was al het geval in het onlangs — met medewerking van het N.B.G. — uitgegeven boekje: 'Bijbelaanstoot'. Dat is ook het geval in het Praatboek, dat ter voorbereiding van de Palaverdag is uitgegeven. Nogmaals, er is hier een hersenspoeling aan de gang. De jongeren horen niet anders meer dan dat het evangelie sociaal geduid moet worden. Langzaam maar zeker wordt voor hen de korst, die om de bijbel heengroeit, dikker. En tenslotte zien ze de bijbel zelf niet meer. Ze houden alleen een humanistisch, revolutionair hervormingsprogram over. Van de bijbel houden ze alleen de kaft over. Maar de relatie van de Schrift tot het persoonlijk leven is weg. Het is wel zeer te betreuren dat het N.B.G. op deze weg de jongeren mede voorgaat.

Het is daarom zeer wel te begrijpen en te waarderen dat het Hoofdbestuur van de Herv. Geref. Jeugdbonden neen gezegd heeft tegen deze Palaver actie.

Ds. H.J. Smit schrijft in 'Op weg': 'Door dit bijbelevenement in de Utrechtse Jaarbeurshallen wil men, zoals aangekondigd wordt, de Nederlandse jeugd konfronteren met bijbel, evangelie, christendom en maatschappij. Er komt een 'popmarkt', een reli-popfestival (reli is afgeleid van religieus, godsdienstig) enz., met medewerking van Nederlandse en buitenlandse liedjeszangers en persoonlijkheden van allerlei richtingen. Misschien kun je je indenken, dat wij niet weten hoe je hier de verbinding moet zien tussen deze luidruchtige en verwarringwekkende massamanifestatie èn de Heilige Geest, zonder Wie het praten over de bijbel geen zin heeft. Dien je werkelijk, door op deze wijze de bijbel aan de orde te stellen, de zaak van God en de zaak van de jongeren?

Omdat we hierop geen 'ja' kunnen zeggen, integendeel, hebben onze hoofdbesturen tot dit Palaver plus reli-popfestival 'nee' gezegd. Komt dit voort uit negativisme? Of uit de positieve houding, dat de bijbel ons heilig is, te heilig om op deze manier te 'verkopen'? Dat wij de Bijbel graag 'aan de man' willen brengen moge uit allerlei aktiviteiten in onze kring blijken. Maar dan op een wijze, die strookt met de eerbied voor het Woord van de Heilige, die in Christus tot ons komt als ’God-met-ons’.

Daarbij wil ik me van harte aansluiten. Zulk neen-zeggen is niet negatief maar positief. Daarom heb ik ook waardering voor de bijeenkomst van jongeren van de Geref. Gezindte, die op 2 januari a.s. om 7.30 uur belegd wordt in het kerkgebouw van de Vrije Evangelische Gemeente, Boothstraat 7, te Utrecht. Te hopen is dat men daar de jongeren zal laten voelen wat de kracht van de Schrift is, voor het persoonlijk leven en voor de samenleving, want dat laatste facet is er bepaald ook. We mogen niet uit reactie doen alsof de Schrift ook niet alles te maken zou hebben met de samenleving waarin we leven.

Tenslotte

Er is momenteel een aandacht voor de Schrift, waarvan wij zeggen: zó niet. We hebben het hierboven aan een tweetal zaken toegelicht. We mogen echter niet blijven staan bij het 'Zo niet. We zullen zelf moeten weten: zó wel. Er kan een hele avond, en meer nog, gevuld worden met te betogen tegen wat op Palaver aan de gang is. Maar dan nog blijven onze harten koud, ook de harten van de jongeren, tegen wie we zeggen hoe erg het allemaal is. De vraag komt op ons af of en hoe we zelf bij en uit de Schrift leven. Is de Schrift voor ons een kracht Gods? We zullen het onszelf en onze jongeren moeten voorhouden, dat we zelf ook de persoonlijke omgang met het Woord moeten kennen. Op geregelde tijden, maar ook op ongeregelde tijden. We kunnen niet leven van de kritiek op de bijbelkritiek, ook niet van de kritiek op een vrije ongebonden Schriftuitleg, maar alleen als we zelf onder de kritiek van het Woord hebben leren buigen. Als we voor die kritiek van het Woord komen te staan, komen we er zelf ook niet zonder kleerscheuren af. Daarom spreken we alleen maar ingehouden over de verkeerde weg die men elders ingeslagen is.

We dienen ook onszelf de vraag te stellen hoe de Schrift in onze gemeenten en in ons eigen leven functioneert. Er is in de wereld nog aandacht voor de bijbel. Er is veel verkeerde aandacht. Is er bij ons geheiligde aandacht?

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen