Boekbespreking

G.C. Berkouwer, De Kerk I, Eenheid en Katholiciteit, 260 blz., geb. ƒ21,50, Uitg. Mij J.H. Kok, Kampen, 1970.

Uit de titel van dit deel van de Dogmatische Studiën blijkt, dat hierop nog een vervolg komt en wel over de apostoliciteit en de heiligheid van de Kerk. Dat eerst de vragen over de eenheid en de katholiciteit aan de orde komen betekent niet, dat de schrijver aan deze attributen prioriteit wil toekennen ten koste van de apostoliteit en de heiligheid.

Een sterk accent legt de auteur op de eenheid van de kerk en, zegt hij, in de belijdenis 'ik geloof één heilige kerk' gaat het niet om een vreemde verre zaak, maar over de realiteit van de kerk: de concrete kerk is in het geding. In de notae ecclesiae (de kentekenen der kerk) legt de Reformatie een kritische maatstaf aan, waarmee de kerk op haar waarachtig kerk-zijn kan en moet worden getoetst. — Naar het getuigenis van het Nieuwe Testament kan er maar één kerk zijn. De schrijver spreekt van het raadsel en de vreemdheid van de verscheurdheid der kerk, op de aangrijpende verantwoordelijkheid van de kerk in haar belijden van de ene kerk. Hij herinnert aan Calvijn (Inst. IV-1, 2): men kan geen twee of drie kerken vinden zonder dat Christus verscheurd wordt, wat onmogelijk is. En Barth: Iedere kerksplitsing is als zodanig een duister raadsel en een schandaal. Kuyper zag in verscheurdheid van de kerk een zondige ontwikkeling, maar hij houdt vast aan een historische en onvermijdelijke noodzakelijkheid in zijn leer van de pluriformiteit. Deze opvatting wijst de schrijver af. De leer van de pluriformiteit in de schepping wordt op deze wijze vermengd met de verdeeldheid van de kerk en daarmee maakt men van de nood een deugd. Hij schrijft in dit verband over een lichtvaardige pluriformiteit met haar quiestische consekwenties. Maar er zijn toch sporen van de kerk in andere kerken? Ja, maar dat betekent niet, dat daarmede andere kerken als zodanig worden erkend. In de ruimte van de gemeenschap der ene kerk is wel plaats voor een pluralisme en pluriformiteit, die in de eenheid in Christus is gefundeerd.

Niet minder actueel en onmiddellijk betrokken op de situatie waarin de kerk vandaag zich bevindt is het tweede deel van dit werk over de zin van de katholiciteit, de grenzen der kerk en de continuïteit van de kerk. Men mag niet blijven hangen aan de empirische uitwendigheid en waarneembaarheid van de kerk. Dan heeft men meer oog voor de breedte dan voor de diepte. Voor de rooms-katholieke kerk was katholiciteit verifieerbaar en te constateren en deze katholiciteit zou volgens haar in andere kerken hebben ontbroken.

Uitvoerig gaat de schrijver in op Cyprianus' stelling: buiten de kerk geen heil. Daarbij waarschuwt hij voor een exclusivisme, dat in zelfverzekerdheid en hoogmoed grenzen trekt, die niet door Christus zelf zijn getrokken en evenzeer voor een prediking waarin het evangelie vervaagd wordt zodat dit nauwelijks meer de indruk kan maken van een reddende en bevrijdende boodschap, omdat de prediking vervlakt is tot een algemene wereldbeschouwing of tot een expressie van wat in het mensenleven reeds aanwezig mag worden geacht.

De continuïteit van de kerk spreekt van het wonder van Gods bewarende genade: God bewaart Zijn kerk als in schuilhoeken (Clv.); dit is geen statische continuïteit zonder spanning en gevaar, geen vanzelfsprekendheid zoals uit de Schrift zeer klaar is, denk aan de brieven aan de gemeenten van Kl.

Ook de zichtbaarheid van de kerk is niet uiterlijk controleerbaar. In de ware kerk wordt openbaar, wat Paulus aanduidt als de beschamende verkiezing tegenover wijsheid en sterkte, opdat geen vlees zou roemen voor God. In het waarlijk kerk-zijn vervalt het probleem van de tweeërlei ecclesiologie, waarin het accent gelegd wordt op het zijn van de kerk of haar functionaliteit in de wereld (Berkhof). Ook dit werk getuigt van de grote werkkracht en de eruditie van de schrijver. Het is niet eenvoudig om 17 delen dogmatiek te schrijven! Zijn methode is een geheel andere dan die van Bavinck met het vele dogmenhistorische materiaal. De schrijver stelt zijn lezers vele vragen telkens opnieuw en met zijn lezer tast hij voorzichtig en omzichtig het te verkennen terrein af. Wie dit werk doorneemt — en dat is niet alleen nuttig maar voor iedere theoloog ook noodzakelijk — komt ervan onder de indruk, hoeveel er in de loop van een generatie is veranderd. Ik noem alleen het beginsel der scheiding. Niet alleen, dat het geen oplossing geeft voor het kerkelijke vraagstuk, zoals van hervormde zijde zovele malen is betoogd, maar de klemtoon valt hier op de ongehoorzaamheid, op het ridicule (!), op het zondige van het schisma. Toch ben ik er niet uit. Is een huwelijk gered als men 'maar' bij elkaar blijft, zoals meer dan eens gezegd wordt 'om de kinderen' of omdat 'wij behoren nu eenmaal bij elkaar'? Natuurlijk, dat is waar, maar daarmee zijn wij er nog niet. En het pluralisme in de kerk, ik denk weer aan de Herv. Kerk, aan onze kerk. Ik weet er geen weg mee. En de grenzen van de Kerk, zeker, gelijk heeft de auteur als hij waarschuwt. En toch — men kan zich door de prediking zelfs volkomen buiten de kerk stellen. Hoort men er bij door dat men in de boeken staat? Of? Ik zie met belangstelling uit naar het volgende deel. Want de zaak van de kerk is het waard om van alle zijden besproken te worden!

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen