Reformatie en Revolutie III

Wapenen

Geheel in de trant van zijn leven en denken betoogt vervolgens Van Oosterzee, dat het noodzakelijk is, de heilsopenbaring te handhaven tegen de weerspraak van het ongeloof. Typisch voor Van Oosterzee is daarbij een voorliefde voor de apologetiek. Wij zullen daarbij niet stilstaan, omdat dit deel van zijn werk wel het meest verouderd moet worden geacht. Maar een ander punt is van belang. Men schatte de negatie van het ongeloof niet gering... maar achte ze ook niet al te diepe eerbied verschuldigd. Prediking en catechese blijven de voornaamste wapenen. Vooral echter moet de prediking van het Evangelie een krachtige verdediging van de zaak van het Christendom wezen. Daartoe is nodig instandhouding en vermeerdering, maar bovenal verbetering en volmaking van de prediking. Bijna ironisch lezen we dan: De kerk onzer dagen is evenmin met mannen gediend die aan de altijd vruchteloos lerende vrouwkens gelijken, waarvan Paulus spreekt, als met anderen, die haar geloof prediken, zonder dat het in waarheid hun geloof is geworden.

Ook voor onze tijd is het weldadig te lezen dat de prediking steeds een tekst dient te vertolken. Men brenge niet eigen gedachten op de kansel. Zulks berust op jammerlijke miskenning van het wezen van het Christendom en van het wezen van de kerk.

Daarnaast komt van Oosterzee op voor loutering en verheffing van de openbare eredienst, hoezeer ook de prediking hoofdzaak is, ... en moet blijven. Goede smaak en schoonheidsgevoel moeten gehonoreerd worden. Maar dan ineens treft de waarschuwing, die heden ten dage weer bijzonder wezenlijk aandoet, dat een al te overvloedige bevrediging van de liturgie grote gevaren biedt. Wie overmaat van liturgie geeft, kweekt sensualisme, ritualisme en dat baant de weg voor crypto-katholicisme.

Naast kerk en prediking blijve de aandacht ook bestaan voor de onderhouding van de school. Wil het beginsel der Hervorming blijven bestaan, dan dient het zuurdeeg van het Evangelie door de school te trekken. Bij de strijd der beginselen worde de schijnbaar neutrale staatsschool niet een secteschool van het ongeloof. Alleen langs de weg van kerk en school en welke verdere geestelijke middelen ook overigens, wordt de gemeente rijp om ook in haar organisatie tot het ideaal van Christendom en Hervorming te naderen en van lieverlede te worden èen verenigen van mondigen en priesters, zelf in staat om te kunnen onderkennen en kiezen aan wie zij haar hoogste belangen wil toevertrouwen. Het is treffend op te merken dat ook reeds Van Oosterzee geen heil verwacht van de voortreffelijkste organisatie. Wij zouden het in onze dagen zeggen op deze manier: structuurverandering waarborgt geen opheffing van grenzenloze verwarring en toenemende verdeeldheid in leer en leven. Ook in dit opzicht is er geen nieuws orider de zon.

Leven

Er is geen bestendiging van de beginselen der Reformatie te verwachten, wanneer wetenschap en leven gescheiden blijven. Het gaat om wetenschap met leven gepaard. De tijd is moe van eindeloos lange discussies, men wenst nu ook eindelijk wel eens daden te zien. Met dien verstande evenwel, dat leven en leer elkander volkomen dekken. Het apostolisch christendom zal alleen tegen het modern humanisme bestand wezen, als het blijkt, dat de Christen alles heeft wat ook de humanist edels en beminnenswaardigs bezit en daarenboven nog iets boven hem, dat geen vlees en bloed openbaart. Ook om die reden kan de arbeid van het onbezweken geloof alleen met gewenste uitkomst volbracht worden in de gemeenschap der heilige liefde.

Tekenen

De crisis, waarin voor het huidige tijdperk kerk en theologie zich bevinden, bereidt noodzakelijk nieuwe scheidingen maar ook nieuwe verbindingen voor. Progressieven en conservatieven verbinden zich in eigen kamp. Reeds zijn in dezelde kerkgemeenschap de Evangeliebelijders 'die aan het Bovennatuurlijke op het gebied van Godsdienst en Christendom vasthouden, innerlijk gescheiden van medeleden die de godsdienst alleen als een interessant verschijnsel in het menschelijk zieleleven en het Christendom louter als een natuurlijke vrucht van den boom der menschheid beschouwen. Daarentegen is het niet meer dan natuurlijk dat in de verschillende kerkgenoot­ schappen allen steeds meer tot elkander naderen, die tezamen vasthouden aan het geloof in een persoonlijken, vrij werkenden God, en eene bijzondere Heilsopenbaring in Christus, waarvan zij de oprechte aanneming tot behoud der zielen volstrekt noodzakelijk achten'.

Ook hier bemerken wij een tendens reeds in Van Oosterzee's dagen die verrassend is voor onze tijd, zij het dan ook, dat velerlei verschil van inzicht en opvatting waarachtige eenheid voortdurend tegenstaan. Met name de ontwikkeling in de Gereformeerde Kerken vertoont de laatste tijd een opmerkelijke verwantschap met de gang der dingen in de Nederlandse Hervormde Kerk van de vorige eeuw.

Oecumene

'Waarachtige unie kan niet worden gemaakt door diplomatieke terzijdestelling van belangrijk geachte confessionele geschilpunten. Zij wordt geboren door broederlijke bespreking en gedurig dieper opvatting der aanhangige brandende vragen, ten gevolge waarvan, als van achter de verscheidenheid, de verborgen eenheid 'trapsgewijze tevoorschijn treedt'. Hier bemerken wij in één volzin het standpunt van Van Oosterzee op de toenmalige oecumene. In die dagen sprak men meer over alliantie dan over oecumene weliswaar, maar het blijkt desalniettemin, dat dezelfde stromingen als heden ten dage zich ook toen in het kerkelijk leven voordeden. Een diplomatieke verdoezeling van confessionele controversen — ziedaar de oorzaak van de dorheid, de matheid, de verwarring der huidige oecumene. Een mateloze verwatering en vaagheid in belijden zijn er onmiskenbaar het gevolg van. Een wapen tegen dit alles is niet een hardnekkig voortgaan met het opheffen der tegenstellingen, maar een leven uit de Geest van Christus.

Waar Hij heerst met Zijn Woord en we onder Hem ootmoedig buigen, doen we niet alsof reeds alle meningsverschil is geweken, maar daar worden we nuchter en critisch, schiftend werkzaam. Het verdient in de oecumenische drift van heden opmerkzaamheid, dat Van Oosterzee geen tomeloze fusie wenst, veel minder annexatie, maar confederatie. Met andere woorden: fusie betekent vervaging van grenzen, verdoezeling van confessionele geschilpxmten. Dat is de heersende geest van onze tijd met name in de voorhoede der oecumenisch-gezinden. Zij blijkt ook uit de beginselverklaring van de Raad van Kerken. Annexatie is en blijft het streven van de Rooms-Katholieke kerk. Eén bepaalde wil legt zich aan allen op. Confederatie daarentegen verdoezelt niet de verschillen, vraagt nochtans aandacht voor broederlijke samenleving, waar mogelijk, maar stoelt bovenal op dezelfde confessie. Wanneer deze gedachte meer in praktijk was gebracht, waren we niet zozeer in de mist geraakt van alle eenheidsdrijven van onze tijd.

Ontknoping

Wanneer de waarachtige eenheid der gelovigen meer openbaar wordt kan het niet anders, of hun strijd tegen de wereld moet klimmen. Reeds kondigen ontroerende voortekenen een afval en een openbaring van het mysterie der ongerechtigheid aan, die het voor de gemeente onmogelijk zullen maken anders dan door lijden tot heerlijkheid in te gaan. Van Oosterzee wijst hier op de strijd van de laatste dagen die zeker naderbij komt. Dat dit gepaard gaat met een onvoorstelbare afgang van de kerk, het kerkelijk leven in de breedste zin des woords, we behoeven het niet te bewijzen. Geen wonder, dat velen uitzien naar eminente, gezalfde persoonlijkheden, die een oplossing kunnen aanbieden in de huidige problemen.

Men loopt de nieuwste theologen na, die pretenderen hèt Woord voor de tijd te spreken. De modetheologie heeft onnoemelijk vele aanhangers. Intussen vergete men toch nimmer wat de Heere reeds wérkelijk aan zijn gemeente geschonken heeft. Van Oosterzee peilt ook in dit slaafs nalopen van de modetheologen een zieke vorm voor het verlangen naar de toekomst des Heeren. Wij bespeuren ook hierin een parallel met het overspannen messiaanse denken van onze eeuw. Allerlei dwalingen worden daarin kenbaar. Niet weinig ook een overschatting van de wereldwerkelijkheid ten koste van de geloofswerkelijkheid. Men behoude echter zijn nuchterheid. Men hoede zich voor een overspannen apocalsrptische verwachting, die sanguinisch-optimistisch, zinnelijk-chiliastisch wordt. Het Rijk wordt alles.

Alleen men stelt dit Rijk Gods reeds aan deze zijde openbaar in de vooruitgang, in de progressieve wijze van denken. De realiteit der zonde wordt verwaarloosd. Het revolutiedenken schat het dóen het allerhoogste te zijn. Het is het denken van de hand, niet dat van het hart. Het gaat daarin om het vernieuwen van de wereld hier en nu, niet om wedergeboorte door Woord en Geest. Daartegen vormen de woorden van Van Oosterzee een waarschuwing: 'Bezwaarlijk komt de morgen van een schoneren dag voor de avond nog dieper gedaald is. Geen arbeid des geloofs, geen gemeenschap der liefde, die de wereld en de kerk geheel kunnen redden van de dreigende oordelen Gods'.

Het huidige Marxistische denken in Christelijke kringen verwacht tevéél van de aarde. Is te zonnig in de toekomstverwachting. Bijbelonderzoek wijst zulk optimisme ten scherpste af. Het huidige theologisch bestel is doordrenkt met het woord 'revolutie'. Het is het toverwoord onzer eeuw. Wij zullen er goed aan doen de waarschuwing in acht te nemen, waarmede Van Oosterzee zijn aforismen afsluit: 'Wij strijden voor Reformatie en zoeken de revolutie te stuiten op hare zondige wegen, maar de Heere der gemeente bereidt een Revolutie op groote schaal die de weg tot de laatste een heerlijkste Reformatie zal banen. Het is enkel opgelegd den vijand te staan en te weerstaan: overwonnen wordt hij niet voor het einde. Maranatha. Hij komt, die daar spreekt: 'Zie, Ik maak alle dingen nieuw".

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen