Kroniek

Nostalgie (heimwee)

De bekende Amerikaanse econoom Galbraith schreef een studie over maatschappelijk heimwee als constituerende factor in politieke en maatschappelijke besluitvorming. Hij zegt onder meer het volgende: 'Ons heimwee gaat uit naar een vroeger tijdperk: De dorpssmid is voor ieder begrijpelijk; General Motors geenszins. Het dorp levert geen moeilijkheden op; 'New York wel. Oudere instellingen zijn niet alleen beter te begrijpen, maar in het proces dat tot dit betere begrip geleid heeft, zijn zij tevens geïdealiseerd; onaangename of lastige aspecten zijn op de achtergrond geraakt'. De auteur toont aan hoe af en toe het verlangen naar eenvoudiger en gemakkelijker overzienbare situaties als in 't verleden bij bepaalde beslissingen de doorslag geeft. Maatschappelijk heimwee krijgt vaak meer macht over ons, omdat vele veranderingen in de maatschappij in het leven worden geroepen gedurende moeilijke omstandigheden. We hopen dan dat de terugkeer van normaler tijden ook vroegere regelingen en instellingen weer terug zal brengen. Nieuwe instituten kwamen op tijdens abnormale tijden en voor ons besef kregen ze daarom ook iets van dat abnormale mee. Overigens meent de schrijver dat het maatschappelijk heimwee veelal niet aan de trekken komt, omdat de volslagen gewijzigde omstandigheden het eenvoudig niet mogelijk maken dat het nostalgieke ideaal wordt verwezenlijkt. Politici en anderen bewijzen wel uitvoerig lippendienst aan het voorwerp waar het heimwee zich aan heeft gehecht, maar voorlopig moet de verwerkelijking ' toch wel op de lange baan geschoven worden. De laatste zin van de verhandeling luidt: 'Maar als wij scherp opletten, dan zien wij achter pleitredenen voor hooggeprezen instellingen, die we als het serieus mogelijk was toch niet zouden wensen, vrijwel voortdurend de niet aflatende pressie van het maatschappelijk heimwee'.

Misschien zouden we bij dit alles kunnen denken aan wijlen generaal De Gaulle in ijn streven naar Frankrijks grandeur. Om een voorbeeld te noemen.

Van gewicht is na deze korte weergave de vraag of maatschappelijk heimwee een pendant heeft in kerkelijk heimwee.

Willibrord

Het meest pikante van de onlangs in de Utrechtse Willibrorduskerk opgedragen echt ouderwets latijnse mis door pater Winand Kotte uit voorheen Dorestad was de aanwezigheid van oud-minister Joseph Luns. De ex-bewindsman bleek roomser dan de kardinaal en minder eigentijds dan zijn vroegere collega Klompé, die dezer dagen zitting nam in een beleidsorgaan van leken, dat naar de dringende eisen des tij ds de kardinaal zal assisteren om op moderne wijze leiding te geven aan het leven in deze kerkprovincie. Een primeur in de Wereldkerk.

Zodra oud-minister Luns in een interview, waarin hij rekenschap moet geven van zijn opzienbarende kerkgang, spreekt over de vervlakking en de verschrikkelijke zedenverwildering, kunnen we hem bijvallen. Met hem gesteld voor de keus of we genoemde achteruitgangen moeten zien of als 'kleine onplezierige bijverschijnselen van een prachtige beweging' of als 'duidelijke symptomen van voortschrijdende decadentie en degeneratie' zijn we met hem geneigd niet voor het eerste te kiezen.

Men zegt: De zwijgende meerderheid gaat naar de Willibrorduskerk. Willibrord, hij was het die hier het Evangelie bracht en die de kerk stichtte in dit land. Ge vraagt u af of bij Luns en zijn zwijgende meerderheidsvrienden ook een kerkelijk heimwee zich openbaart.

Structurele wijzigingen

Het is nodig, dat ik op mijn hoede blijf. Over de strukturele wijzigingen, die worden voorgesteld om de kerk beter te bewerktuigen voor de taak in deze snel veranderende maatschappij is scherpe discussie. Wij blazen onze partij daarin. Ik grijp nog weer even naar de studie over het maatschappelijke heimwee terug. Galbraith schrijft: 'Tenslotte ondersteunt het maatschappelijk heimwee onze onverwoestbare overtuiging dat het leven een eenvoudige en simpele zaak kan zijn en dat moeilijke problemen zullen verdwijnen voor oude en vertrouwde formules en regels. De Kerk en het gezin zullen ons redden; wat wij nodig hebben, is een eenvoudig geloof voor onze dagen; een eenvoudig simpel man moet onze leider zijn. Er mankeert maar weinig aan of wij gaan de simpele geest als het ideaal aanprijzen. Simpelheid is een voorname heenwijzing voor het maatschappelijk heimwee'.

Ik ben er niet op uit om het heimwee heilig te verklaren. Aan een onfeilbaarheidsuitspraak hebben we geen behoefte. Toch wil ik wel onderscheid maken tussen simpel en eenvoudig en in gehoorzaamheid aan Gods Woord begeer ik de eenvoudigen en hun eenvoud hoog te waarderen.

Wanneer iemand meent, dat het heimwee afgodisch hangt aan een voorbije periode dan meen ik met evenveel recht dat eigentijdse en moderne oplossingen vaak zijn ingegeven door een even afgodische verering van de gegevens en signalen van de laatste ontwikkelingen. Het gezin is nog wel iets. Ik en mijn huis, zegt de Bijbel.

Vasthouden aan gezin en gemeente is niet ingegeven door simpelachtig heimwee. Het is niet slechts de kreet dat alles bij het oude dient te blijven. Wat modern heet behoeft controle of het ook valt onder de typering ijdel en ongoddelijk roepen.

Huidige theologie

Op het Europees Evangelisatie Congres dezer dagen in Amsterdam gehouden zijn harde noten gekraakt over de moderne theologie, die zich al te vlot laat doortrekken van laatste humanitaire theorieën. Zeg niet dat het congres gekenmerkt werd door het ventileren van uitsluitend verouderde ideeën. Gepleit werd voor gebruikmaking van jongste ontwikkelingen in muziek en zangkunst. Voor ons accepteren sommigen te vlot de zogenaamde 'Jesus-revolutie' onder Amerikaanse hippiegroepen. Merkwaardig was om meer dan één reden de constatering, dat in verhouding vele hippies komen uit christelijke gezinnen. Dat kan de 'Jesus-revolution' verklaren en tevens het verval van de 'binnendijken' in Wat nog christelijke gezinnen heten. Gelaakt werd dat christenen zich niet als echte christenen hadden bezig gehouden met politiek (christelijke politiek incluis), natuurkunde, economie, sociologie enzovoort. Vergaten ze niet vanuit Bijbelse achtergrond allerlei moderne ontwikkelingen te peilen, waarvan de resultaten en producten enthousiast de kerk en de gemeente worden binnengehaald? Het is wel een fel verwijt aan het adres van vele mensen die erg christelijk bezig zijn op allerlei terrein, zelfs aan het adres van verschillenden die menen dat ze juist deze laatste jaren het essentieel christelijke op het spoor waren gekomen met hun horizontalisme en eenzijdige revolutieverheerlijking.
We zullen minder christelijk moeten zijn en meer christen.

Kosmokomplot

Het befaamde 'Kerk en Wereld' zorgde voor de schok van de maand met de organisatie van het congres Kosmokomplot, waar al wat links is in deze landen tot de CPN toe aan bod kwam, maar waar stelselmatig al wat de naam heeft rechts te zijn wordt geweerd. Radio en televisie zouden de nodige luister bijzetten aan deze manifestatie. Ik kwam een scherpe kwalificatie van onze televisie tegen. 'Dat hondsbrutale medium dat evenals de rechter uit Lukas 18 God noch mens vreest'.

Kerkelijke en wereldlijke overheden subsidiëren 'Kerk en Wereld'. Het is met een demonstratie als deze weer zo eigentijds als het maar kan. De revolutie is het Evangelie. Ge krijgt er wat van. Wat? Heimwee naar 'Tegen de Revolutie het Evangelie'.

Van Kempen

Heiinwee naar lang vervlogen dagen. Vijfhonderd jaar geleden stierf Thomas a Kempis. Sprekende over het oude boek bepleitte de Minister van Wetenschappen herziening van het Onderwijs. Ministers spreken bij iedere gelegenheid zoveel mogelijk over actuele beleidsproblematiek. De schrijver van de Imitatie was evenwel niet erg wetenschap-minded. 'Een eenvoudige boer, die God dient, is er werkelijk heel wat beter aan toe dan een verwaand geleerde, die de loop der sterren kent, maar geen acht slaat op het heil van zijn ziel.' Of: 'Het is beter uit ondervinding te weten, wat het betekent een verbrijzeld hart te hebben dan dat men er een nauwkeurige omschrijving van geven kan'. Dat was a Kempis.

Kritische theologen van het slag dat graag God dood verklaart vonden dat Thomas a Kempis met zijn moderne devotie voor deze hypermoderne tijd mors-en vooral monddood is. Zijn christendom is van de wereld afgewend en dat is de ijselijkste ketterij.

Voor ons is het woord van a Kempis ook niet het allerlaatste. Het is als we niet anders hebben en benutten wat te ver van de branding van de geschiedenis. Hebben we echter in de Schrift ook niet de 'wijsheidsliteratuur? Spreuken en Prediker bijvoorbeeld! Naast de profeten uiteraard.

Wat ver van de geschiedenis

Want we mogen ons uiteindelijk niet uitsluitend laten leiden door verdrietig heimwee. Heimwee naar voorbije tijden en omzien naar een verloren paradijs. Alweer een heel chapiter snijd ik met die woorden aan. 'Onze westerse cultuur wordt beheerst door heilsverwachting d.w.z. geloof in een verloren en eens te herwinnen paradijs'. Het onderwerp: geschiedenis als heilsverwachting. Maar laten we het thans laten rusten. Want dan gaan we opnieuw een kroniek schrijven.

Het is genoeg te weten dat de christen meer door verwachting wordt gekenmerkt dan door heimwee. Hij is zoeker naar de toekomende stad. Met de patriarchen, die het al deden, is hij begerig naar een beter vaderland en dat is niet het land waar hij vandaan kwam. Het is het hemelse. Het woord stad kunnen we niet verstaan zonder van de geschiedenis wat te hebben.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen