Uit de pers

Kerk en wereld in opspraak ,

Het rumoer rondom de afgelaste manifestatie Kosmokomplot is op het moment, dat we deze persschouw voorbereiden nog steeds niet verstomd. Nog steeds verschijnen in allerlei bladen artikelen en ingezonden stukken pro en contra de zaak. In Hervormd Nederland van 11 september lazen we een beschouwing van een van de directeuren van 'Kerk en wereld', ^5. F. N. M. Nijssen, die zich erover beklaagt dat dit instituut de dupe is geworden van een door de Telegraaf ontketende lastercampagne. Ds. Nijssen meent, dat de hetze daarom bij vele Nederlanders zo'n gewillig oor vond, omdat mensen zich door veranderingen bedreigd gevoelen en daarom benauwd zijn voor ieder die van uit de Messiaanse inspiratie de veranderingen wil aanpakken en het establishment, de gevestigde orde onder het vuur neemt.

Over de gang van zaken schrijft ds. Nijssen:

Maar is Kerk en Wereld dan toch niet gezwicht voor deze pressie van dubieuze journaUstiek?

Nee, bepaald niet. Er is geen moment bij ons het idee geweest de oorspronkelijke bedoeling van Kosmokomplot te wijzigen of deze manifestatie af te gelasten. Wij menen, dat de opzet een goede poging was aandacht te vestigen op een aantal grote en kleine knelpunten, die de vernieuwing van de maatschappij in het perspectief van het Messiaanse Rijk in de weg staat. Wij betreuren het bijzonder dat de mede door ons opgestelde verklaring van Den Haag van 31 augustus jl. — in grote tijdnood geconcipieerd — de indruk kon vestigen, dat wij de oorspronkelijke bedoeling en opzet desavoueerden.

Wij menen, dat ook de veelgewraakte samenstelling van het forum bij de opzet van dit weekend, met déze studie-, werk-en actiegroepen, een juiste was. be uitnodiging aan de CPN (die overigens bedankte) zou men op methodische gronden kunnen betwisten, maar bepaald niet op principiële. Kerk en Wereld heeft van het begin af open gestaan voor de dialoog met de grote stromingen van onze tijd. Toen - niemand na de oorlog met Duitsers of later: met marxisten sprak, gebeurde dat op Kerk en Wereld. Juist vanuit het karakter van ons instituut zullen wij ermee doorgaan ook communisten — als zij dat willen — af en toe uit te nodigen. Jezus schuwde het gesprek met niemand, behalve met enkele Farizeeërs.

Maar is er dan geen pressie op Kerk en Wereld uitgeoefend door de kerkelijke organen? Nee, ook dat niet. Alleen werden wij door een — naar onze mening onverstandige — stap van het breed-moderamen van de generale synode genoodzaakt op korte termijn een openlijke standpuntbepaling te produceren. Of als Kerk en Wereld afzonderlijk (wat de Telegraaf in de kaart zou spelen, die kennelijk uit was op verdeeldheid tussen generale synode en Kerk en Wereld) of samen met het moderamen.

Maar nèch het moderamen noch het breed-moderamen der generale synode, noch ons eigen curatorium heeft op enig moment de wens uitgesproken dat Kosmokomplot II niet zou doorgaan. Integendeel, zowel deze organen als directie en de organiserende stafleden waren unaniem van oordeel dat dit móest doorgaan. Om de zaak zelf. En om gedurende die twee dagen metterdaad te kunnen demonstreren dat alle laster (bijvoorbeeld over training in barricadenaanleg) onwaar was.

Zelfs toen Sjaloom het af liet weten, hebben we ons uiterste best gedaan de manifestatie naar haar oorspronkelijke bedoelingen te realiseren. Het bleek helaas onmogelijk.

Toch kan ik mij voorstellen dat — ook na deze opheldering — vragen overblijven ten aanzien van de positiebepaling van Kerk en Wereld als kerkelijk instituut wat betreft de politieke vragen. Graag zouden wij daar eens een andere keer nader op ingaan.

Intussen hopen en verwachten we dat velen juist in deze ongelukkige situatie ons positief-kritisch willen blijven begeleiden bij onze pogingen een servicecentrum voor kerk en wereld te zijn.

Wij zouden eraan willen toevoegen, dat er inderdaad vragen overblijven ten aanzien van de positiebepaling van 'Kerk en Wereld'. Andere vragen wellicht dan ds.

Nijssen bedoelt. Wij hebben geen behoefte om mee te doen met hetzes en lastercampagnes. Wel vragen we ons af, of het juist is een dagblad tot zondebok te maken. Het is bekend hoe er, ook afgezien van de artikelen in dit dagblad, in verschillende sectoren van de kerk een groeiend onbehagen is tegen de politieke stellingname van Kerk en Wereld.

En dan niet omdat wij zouden zweren bij een gevestigde orde of in heilloos conservatisme alles bij het oude zouden willen laten, maar omdat wij menen dat hier het Evangelie op een ontstellende wijze verschraald en verhumaniseerd wordt tot een links-politiek program. Wat bedoelt ds. Nijssen met vernieuwing van de maatschappij in het perspectief van het Messiaanse Rijk? Betekent en vraagt het perspectief van het Koninkrijk van God (m.i. een betere aanduiding dan de nogal vage, en voor verschillende uitleg vatbare term: Messiaanse Rijk) niet primair een bekering van mens en maatschappij tot God? Wreekt zich in het beleid van Kerk en Wereld niet een bepaalde apostolaatsvisie, waarbij de kerk er is voor de wereld, een visie waartegen al jaren lang door verschillende theologen in onze kerk scherp geprotesteerd is. Wij denken aan de befaamde Open Brief van de 24 ambtsdragers.

Het is jammer dat ds. Nijssen alleen maar de directe aanleiding noemt die geleid heeft tot onduidelijkheid inzake de positie van Kerk en Wereld. Want op de achtergrond van het onbehagen rondom Kosmokomplot speelt nog wel wat meer mee dan enkele krantenartikelen van De Telegraaf. Ten diepste gaat het om een bijbelse visie op het apostolaat, op de verhouding van kerk en Koninkrijk Gods.

Een sprekende kerk

In het Hervormd Weekblad van 9 september gebruikt prof. dr. G. P. van Itterzon in een uitvoerig artikel over Kosmokomplot de uitdrukking: een sprekende kerk. Ging er in de oorlogsjaren beweging door de top van de kerk en gaf toen de synode een getuigenis, dat weerklank vond bij het grondvlak van de kerk, de laatste weken voltrekt zich het omgekeerde. Gemeenteleden gaan spreken.

In de laatste weken gebeurt nu opeens iets vreemds. Misschien is het incidenteel, snel voorbijgaand, een vleugje, meer niet. Maar het is er, en we signaleren het duidelijk: De kerk wordt weer een sprekende kerk. Maar nu niet in de eerste plaats, en voorop, de synode. Want wat de synode en haar moderamen in deze dagen zei, bleef voor velen binnenskamers. Het kwam althans niet met grote koppen in de krant. Het kwam ook niet op het scherm van de beeldbuis met de nodige toelichting voor televisie en radio er bij. Wellicht is dit wijze tactiek geweest. Wie zal het zeggen? Maar wat wel duidelijk was: nu ging de kerk op het grondvlak spreken en ze deed het zo duidelijk, dat het resultaat niet is uitgebleven: Het linkse Kosmokomplot is afgelast. De manifestatie in Driebergen gaat niet door.

Men kan er op rekenen, dat de kerk nu gezien heeft, wat haar spreken op het grondvlak vermag.

Ds. F. N. M. Nijssen, predikant bij Kerk en Wereld, sprak in dit verband van agitatie. Men kan dit hoogst merkwaardig noemen. Van links komt actie op actie. Van links komt een bundeling van krachten, waarbij men de rechterzijde van zijn eigen kerk opzettelijk buitensluit. In de wandeling noemt men dit tegenwoordig 'polarisatie'. Men bedoelt er dan mede, dat twee groepen met opzet als tegenstanders tegenover elkaar worden gezet. Ieder in zijn eigen bunker. Ieder in eigen loopgraaf. Precies, zoals Kraemer dit niet wilde. Men hanteert dan graag richtingswoorden als progressief tegenover conservatief. Of: links tegenover rechts. Maar kan men verwachten, dat, als de een in de loopgraaf gaat, de ander dit niet doet? Als de een tot akties overgaat met aktiemodellen, aktiemateriaal en aktiecentrum (Kerk en Wereld), wat moet de ander daar dan van denken? Wat zijn dat voor aktiemodellen? Hoe worden die in een weekeinde aangeleerd? Worden die speciaal op zondagmorgen vertoond, als de gemeente geacht wordt naar de kerk te gaan?

Agitatie? Maar mogen de lidmaten der kerk dan niet mondig zijn? Mogen alleen de medestanders en partijgenoten van Kerk en Wereld mondig zijn en demonstreren en betogen, en de anderen, die weggedrukt worden, zeer bepaald niet? Prof. Van Niftrik zou zeggen: Kom nou!

Zeer terecht wijst Van Itterzon erop, dat men dit niet kan afdoen met het woord 'agitatie'. Ook de in het hierboven genoemde artikel gesuggereerde benauwdheid voor veranderingen is niet de reden voor het onbehagen op het grondvlak van de kerk. Dat onbehagen hangt daarmee samen, dat er gelukkig bij velen nog het besef leeft dat de bijbelse visie op de verhouding van kerk en wereld anders is, dan Kerk en Wereld zich dat voorstelt.

De Stichting Kerk en Wereld

In dit verband wijdt Van Itterzon ook een behartigenswaardige passage aan het instituut Kerk en Wereld als zodanig. Ds. Nijssen meende in HN, dat er vragen overblijven over de positiebepaling van Kerk en Wereld als kerkelijk instituut. Prof. Van Itterzon schrijft in dit verband:

Bij de tot standkoming van de kerkorde en de uitvoering ervan is dezerzijds met klem gewaarschuwd tegen het in het leven roepen van 'stichtingen'. Een stichting is altijd een gevaarlijke zaak, al^ ze niet angstig-secuur is gevormd en geregeld. Een stichting is erger dan een vereniging. Ze heeft geen ledenvergadering, die het bestuur tot de orde kan roepen. Een stichting is doorgaans een instelling, die een eigen leven leidt, een eigen koers vsiart en zich van niemand iets behoeft aan te trekken.

In onze kerk hebben we diverse stichtingen. Ik noem het IKOR. Voorts: De stichting mechanische administratie. Dan: Kerk en Wereld. Moet ik herinneren aan de vele zorgen, die zulke stichtingen op velerlei gebied onze synode hebben gegeven? Of liever en vooral: aan onze kerk? Hoofdbrekens genoeg.

Om bij Kerk en Wereld te blijven: dit instituut staat met zovele woorden in de Ordinantie voor het Apostolaat. Als u het nog niet wist: Kerk en Wereld heeft tot taak de verbreiding van het Evangelie; de scholing voor de arbeid onder hen, die van het Evangelie en van de Kerk zijn vervreemd. Geen evangelist kan worden benoemd, als Kerk en Wereld er niet mee instemt enz. (Ord. 4, art. 22, 23, 26, 31, 32).

Mag ik vragen, dat Kerk en Wereld als instituut voor het apostolaat volledig uit onze kerkorde wordt geschrapt en dat de kerk elke band met dit instituut verbreekt, als de relatie tussen beide niet anders wordt geregeld? We kunnen toch niet altijd van 'bedrijfsongevallen' blijven spreken? Wat er nu gebeurd is en waarvan, als ik het goed begrijp, men geen spijt heeft (anders dan om de onvoldoende organisatie), geeft een groot onbehagen, als we aan de toekomst denken. Wat gaan ze nog meer (en dan organisatorisch perfecter) op stapel zetten? Een nog steviger Komplot? Graag de nodige informatie.

De nood der prediking

Op de achtergrond van alles signaleert de Utrechtse hoogleraar een stuk geestelijke nood, die z.i. maar al te dikwijls verzwegen wordt.

In verband met de financiële zorgen om de computer is er van synodewege veel geschreven. De nood der financiën was groot. Het had geen zin die langer toe te dekken.

Over de eigenlijke nood der kerk, de nood der prediking, wordt minder gepubliceerd. BUly Graham heeft ook onze kerk in het publiek op haar verzuim gewezen. We zijn te slap, te weinig bewogen, te geestelijk arm. Waar is ons geloof? We zouden iets als een kruistocht moeten houden. Geen kruistocht om de wereld te bekeren, maar, voorlopig, om de kerk zelf te bekeren en haar op. te roepen haar geloof in Jezus Christus opnieuw, en met vreugde en kracht, te belijden. Niet zo vrijblijvend en lamlendig als het nu door velen onzer gebeurt. Zullen we allen de hand niet in eigen boezem moeten steken, als het gaat over ons geloof, onze kerkgang, ons bijbellezen, ons gebed, ons offer voor de zaak des Heren? Het ebt in het leven van alle kerken. Er is een ingezonkenheid, waaraan men gewend raakt. Er is een afval en verkilling, die velen niet meer verontrust en waar ze met gemak en zonder veel zorgen over spreken. Of men het gelooft of niet: we kunnen acties voeren om de financiële nood te lenigen, maar als er geen oog is voor de geestelijke nood, is alles vergeefs. Dan staat de uitkomst vast.

Commentaar overbodig. Zoals zo vaak signaleert prof. Van Itterzon ook nu, waar het ten diepste om gaat. Met dankbaarheid geven we daarom dit bewogen appèl aan u door.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen