Andrew Gray III

Preekarbeid

Ondanks het feit dat Andrew Gray jong gestorven is, dus slechts kort heeft mogen arbeiden, en bovendien zelf hoegenaamd niets heeft gepubliceerd, zijn betrekkelijk vele van zijn preken, wellicht, doordat ze 'stenografisch' zijn opgenomen, voor het nageslacht bewaard gebleven. Voor zover mij bekend zijn alle in het Engels verschenen preken, niet alleen in vroeger eeuwen, maar ook recent, in het Nederlands vertaald, zodat ze voor ieder van ons toegankelijk zijn. We kunnen ons dus vrij gemakkelijk een beeld vormen van de prediking, waarin de kracht van deze begenadigde theoloog lag.

Wanneer we deze preken lezen, verwondert het ons niet dat deze prediker door zijn eenvoudige, levende en indringende manier van preken scharen mensen heeft getrokken. Wars van alle vertoon van geleerdheid en zonder langdradigheid en breedsprakigheid, waaraan tijdgenoot en nageslacht zich helaas wèl schuldig hebben gemaakt, liet hij het Woord spreken, in gewone, en voor die tijd zelfs moderne taal, altijd direkt en op-de-man-af.

Juist omdat zijn preken zo van de Schrift doortrokken en op de Schrift betrokken zijn, is het eigenlijk onmogelijk, te spreken van een 'theologie van Gray'. Het is trouwens altijd een hachelijke zaak, van 'de theologie' van wie dan ook te spreken! Elke theologie heeft z'n eenzijdigheden, het Woord van God is veelzijdig. De beste theoloog (letterlijk: van God geleerde) is hij, die het Woord Gods gehoord heeft en het zo zuiver mogelijk naspreekt.

In die zin mogen we Gray gerust een groot theoloog noemen. Wat uiteraard niet wegneemt dat hij in zijn prediking bepaalde accenten legt, waardoor zijn werken ook, iets eigens hebben. We willen enkele van die accenten opsporen en ze illustreren met citaten uit de preken zelf.

De hardheid van het hart

Dat de verdorvenheid door de zonde een voorname plaats heeft in Gray's prediking is zó vanzelfsprekend dat het nauwelijks behoeft te worden vermeld. Het ernst maken met de zonde en haar gevolgen is als het ware inhaerent aan het Gereformeerd Protestantisme. De vraag is echter, hóe dat geschiedt. In vele preken wordt wel gesproken, bijna zouden we zeggen 'gejammerd' over de zonde, over 'onze diepe val', over de totale verdorvenheid en verlorenheid, maar zonder dat de zondaar in staat van beschuldiging wordt gesteld. Bewust of onbewust wordt de zonde dan getekend als een lot, dat de ongelukkige mens getroffen heeft, maar niet als een staat van vervreemding en vijandschap, waarin hij leeft, en — tenzij de Heere het verhoedt — ook volhardt. Van daar dat zoveel prediking ook blijft steken in het beklagen van de 'arme onbekeerde mensen', aan wie men verder ook niets te bieden heeft...

In de preken van Gray valt het telkens weer op, dat de zonde getekend wordt als schuld, als verzet tegen de Heere. Een verzet dat z'n hoogtepunt bereikt in het afwijzen van het enige middel tot verlossing.

Ten bewijze hiervan moge een citaat volgen uit de meer genoemde preek over Luk. 19 : 41—42. 'Wij menen dat, indien Christus nu wilde nederdalen. Hij ongetwijfeld zou preken over deze tekst: Och of gij bekendet, ook nog in deze uw dag, hetgeen tot uw vrede dient'... Zeker, indien Christus heden hier kwam, gelijk Hij eens nabij de stad kwam en de joden zag en weende, zo zou Hij ook wenen over Glasgow. Het staat vast, dat de versmaders van dit Evangelie zullen staan in de rijen van degenen aan wie geboden zal worden uit Zijn tegenwoordigheid te vertrekken. Ongetwijfeld zal hun oordeel verzwaard worden doordat ze zullen weten dat er een weg was uitgevonden om zalig te worden en dat ze niet hebben gewild. En toch roept Hij nog in deze uw dag: Och of gij bekendet hetgeen tot uw vrede dient!'

Het aanbod van Gods genade

Het weten van de hardheid van het hart en van de onbekeerlijkheid van de zondaar verhindert Gray niet met alle kracht het aanbod van Gods genade te 'verkondigen. Het één is ook niet met het ander in strijd. Integendeel, door de vriendelijke, welmenende, dringende uitnodiging om tot Christus te komen en in Hem te geloven wordt de zondaar 'alle onschuld benomen'. De prediking van het aanbod der genade is misschien wel het overheersende thema in alle werken van Gray, zoals het dat later ook zou zijn in die van de gebroeders Erskine, van wie wel wordt aangenomen dat ze Gray's invloed hebben ondergaan. Latere 'theologieën', die (gelukkig) van één en ander geen sluitend systeem konden maken, hebben niet geaarzeld, de prediking van de Erskines, en soms ook die van Gray, te beschuldigen van 'Remonstrantse trekken'. ..

Het kost weinig moeite passages te vinden in Gray's werken waarin hij zijn hoorders aanspoort, aandringt, smeekt om tot Christus te komen en op Hem te zien. Vrij willekeurig gekozen zijn de volgende gedeelten uit een preek over Jes. 65 : 1. 'Ik zeg u, onthoudt het, dat eens van deze kansel in Glasgow is gepredikt: Zie op Mij, zie op Mij! En weet dit, dat de dag nadert waarop deze woorden u weer voor de geest zullen komen en gij zult uitroepen: Wat heb ik gedaan, dat ik niet op Christus wilde zien! Weet dit ook, dat allen die in deze kerk zijn, getuigen zullen zijn tegen elkander, indien ze nu Christus niet omhelzen. Laat me veronderstellen, dat Christus tegen u zou zeggen: Wat was de reden, dat ge niet op Mij wilde zien? Wat zoudt ge antwoorden? Ik verzeker u ook, er is een tijd aanstaande, waarin ge zult uitroepen: Wat zou ik willen geven voor één preek over deze woorden: Zie op Mij! Zal niet de dag aankomen, wanneer ge zult uitroepen: Wat zal ik doen voor één blik op Christus? Wanneer ge zult staan voor de poorten des doods, zo zult ge luide roepen: O, kan ik misschien nog éénmaal worden uitgenodigd op Christus te zien?

Om u te dwingen op Christus te zien, wil ik alleen nog dit tegen u zeggen: Indien gij het aan alle engelen in de hemel en aan alle heiligen rondom de troon wildet vragen, ze zouden allen zeggen: Zie op Christus! Zeggen niet allen die rondom de troon zijn: Het is onze ogen goed Hem te aanschouwen? Zeggen niet Adam en Eva, Abel en Henoch en Noach: Het is goed Christus te zien? Zeggen niet Abraham en Isaak en Jacob en de twaalf patriarchen: Het is goed, Christus te aanschouwen? Wordt het niet uitgeroepen door de twaalf apostelen en door alle heiligen, die de zoetheid van Christus volkomen genieten: Het is goed Hem te aanschouwen? En moest dan onze ziel en alles wat in ons is, niet uitroepen: Het is goed, Christus te aanschouwen? Nu, wilt ge dan van hier vertrekken zonder Hem uw toestemming te geven? O sprakeloos Glasgow! Hebt ge dan niet dat éne woord te zeggen: Ik ben bereid. Hem aan te nemen? O stilzwijgend en ongevoelig Glas­ gow! Kunt ge niet zó ver komen dat ge zegt: Ja, ik geef mijn toestemming? Ge zult nooit berouw hebben van dit woord, het zal u eeuwige vreugde verschaffen.

Sommige vrouwen zijn zo schuchter dat ze het jawoord niet hoorbaar durven uitspreken, maar hun blik zegt het. Nu, wilt ge dan uw toestemming aan Christus geven met een blik, als ge het niet durft zeggen? Ik verzeker u, dat Christus tevreden is met een blik. Hij vraagt niet méér, dan dat ge uw toestemming geeft met een blik op Hem, indien ge het niet kunt doen met uw woord. Zijt ge nu overreed? Ik zal niet veel meer aandringen, doch dit Boek zal een getuige tegen u zijn, indien ge Hem niet aanneemt... Aan Hem, Die machtig is uw ogen te zalven met ogenzalf om op Hem te zien, wensen we toe te brengen alle lof en prijs! Amen'.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen