De verhouding van de tweede en de eerste tafel I

Natuurlijk begrijpt u, dat ik de beide tafelen van de Wet Gods bedoel.

Daarvan krijgt de tweede tafel, die de verhouding tot de naaste regelt, in onze tijd bijzondere nadruk.

Tot op zekere hoogte terecht. Wij worden door de moderne communicatiemiddelen voortdurend op de hoogte gehouden van allerlei wanverhoudingen en spanningen tussen mensen en mensen en tussen allerlei groepen van mensen. En we worden veel meer dan vroeger met onze neus gedrukt op de afgrijselijke ellende, die in allerlei vorm in de wereld gevonden wordt. De verre Lazarus wordt vlak voor onze deur gelegd. Met schrik worden we gewaar, dat we vaak op een onmenselijke manier onze harten en onze beurzen toegesloten hebben gehouden. En terecht worden ons de sociale elementen uit de Mozaïsche wetgeving en uit de boodschap der profeten onder de aandacht gebracht. Daarin geselt de God van Israël Zelf de wantoestanden in de samenleving der mensen. Terecht wordt ons gezegd, dat een louter geïnteresseerd zijn in ons persoonlijk behoud een ongeoorloofde verkorting, beperking en verminking van de bijbelse boodschap betekent. Terecht worden we verwezen naar de apostolische vermaningen, waarin de goddelijke orde voor de menselijke samenleving getekend wordt, vermaningen, die al te zelden in de prediking betrokken worden en niet interessant gevonden worden. Terecht worden ons de radicale woorden van de Here Jezus Christus Zelf, in redenen, gelijkenissen en bestraffingen in herinnering gebracht. De gelijkenis van de barmhartige Samaritaan is daarbij van zulk een indringende kracht, dat ook de niet-christen daardoor geraakt wordt.

Het is waar, dat er eigenlijk geen derde is tussen medemenselijkheid en onmenselijkheid.

Waar het mij echter om te doen is, is de bijbelse fundering van deze menselijkheid, of liever van het gebod van de liefde tot de naaste. En het gaat mij om de samenhang , die er is tussen dat gebod van de naastenliefde èn het eerste, grote gebod: gij zult liefhebben den Here, uwen God, met geheel uw hart en geheel uw ziel, met geheel uw verstand en met al uw krachten.

Ik vrees, nl., dat men bezig is de kracht van de tweede tafel te ondermijnen, door deze los te maken van de eerste. De geboden van de tweede tafel gaan dan een eigen leven leiden. En dat betekent op den duur hun dood. Ze worden dan losgekoppeld van de geboden van de eerste tafel, verliezen het gezag van de Wetgever; maar ze veranderen daarmede ook van karakter en inhoud.

Dit laatste zou ik in het bijzonder willen onderstrepen.

Ik zou dit willen duidelijk maken door, naar aanleiding van elk der geboden van de tweede tafel, enkele opmerkingen te maken.

De liefde tot de naaste wordt in het vijfde gebod ingeleid met het werkwoord eren. Krachtens de aanhef van de tien geboden is er Iemand, Die ons tot dat 'eren' roept, het ons gebiedt. Vader en moeder worden hier allereerst genoemd als de allereerste 'naasten', met wie ons leven verbonden is. Maar de liefde tot deze naasten wordt van meet af aan hierdoor gezet in verband met een bepaalde verhouding, een bepaald levensraam, waarin God ons leven tegenover hen heeft geplaatst. In dat kader is er een 'boven' en een 'beneden'. Deze verhouding is niet alleen een 'natuurlijke', een biologische, een zaak van bloed en verwantschap, van karaktereigenschappen, van zorg en sympathie. De liefde is in de Schrift nooit alleen maar een emotionele zaak, nooit alleen maar een zaak van bepaalde affecten. Een liefde tot God, die niet gepaard gaat met gehoorzaamheid aan God, wordt door God niet als liefde erkend, al zou ze zich in nog zo mooie religieus-aesthetische vormen openbaren. Gehoorzamen is beter dan offerande.

Die factor van de gehoorzaamheid zit niet alleen in de eerste tafel, die ons verbiedt andere goden voor Gods aangezicht te hebben en Hem op een andere manier te dienen en te eren, dan Hij in Zijn Woord bevolen heeft. Maar deze factor treedt ook op in de menselijke samenleving. En dat van Godswege. In wezen zijn alle mensen voor God gelijk. Wanneer de één gezag heeft over de ander, dan berust dit alleen op het gezag waarmede God mensen over mensen bekleedt. In Leviticus 19 : 3 staat: Ieder zal zijn moeder en zijn vader vrezen (N.V. ieder zal voor zijn moeder en zijn vader ontzag hebben). Dit ontzag geldt niet alleen de ouders, maar wordt geëist ook in breder samenlevingsverband. In 1 Sam. 12 : 18 staat: Daarom vreesde al het volk zeer den Here en Samuel.

Het is een weldaad, dat dat gezag er is van Godswege. Want de samenleving in enger of wijder verband kan het gezag niet missen. Alleen de consequente anarchist kan die factor van de gehoorzaamheid uitschakelen. Tot zijn straf zal hij waarschijnlijk het slachtoffer worden van een harde dictatuur, waarin de macht, die gehoorzaamheid eist zich niet op haar beurt verantwoordelijk weet aan Hem, Die mensen met gezag bekleedt, maar daarom ook van die verantwoordelijke gezagsuitoefening rekenschap zal doen afleggen.

Willen we de levende vervulling van het 5de gebod voor ons zien, dan zullen we in het Evangelie moeten nagaan, hoe de Here Jezus Christus Zich gedragen heeft. niet alleen tegenover God, maar ook tegenover de mensen.

Hij komt in de wereld om de liefdewet Gods niet alleen te prediken, maar die ook te vervullen. En dan openbaart zich Zijn leven niet alleen als een liefdeleven, dat vrijwillig het offer brengt, tot het allerhoogste toe. Maar dat leven is één en al gehoorzaamheid. U moet maar eens opletten hoe menigmaal dat woord gehoorzaamheid gebruikt wordt in verband met Hem. Hij is gehoorzaam geworden tot de dood, ja de dood des kruises (Fil. 2:8). Door de gehoorzaamheid van Eén worden velen tot rechtvaardigen gesteld (Rom. 5 : 19). Hoewel Hij de Zoon was, heeft Hij gehoorzaamheid geleerd uit hetgeen Hij heeft geleden (Hebr. 5:8). Terecht zegt ons Avondmaalsformulier, dat Hij alle gehoorzaamheid en gerechtigheid der Goddelijke Wet voor ons volbracht heeft'. De liefde van Christus is er dus niet zonder gehoorzaamheid. Die gehoorzaamheid impliceert ook de onderdanigheid aan zondige mensen. Jezus acht Zich niet als de Zondeloze ontslagen van de eis der gehoorzaamheid aan zondige mensen met hun gebreken.

Die gehoorzaamheid heeft haar grens alleen in de primaire gehoorzaamheid aan en verbondenheid met den Vader. De eerste tafel blijft vooropgaan. De tweede vloeit uit de eerste voort en is van haar afhankelijk. Daarom zal Maria de twaalfjarige Jezus ten onrechte verwijten maken. Het verwijt komt op haar eigen hoofd terug. De Vader gaat boven de vader naar de Wet. Maar hetzelfde Lucas 2, dat de spanning tekent tussen de primaire verhouding tot God en de secundaire tot de mensen, eindigt niet zonder opgemerkt te hebben, dat Jezus aan Maria en Jozef onderdanig is.

Die gehoorzaamheid stempelt Zijn hele leven. Hij erkent de positie van de keizer en van Pilatus, die geen macht over Hem zou hebben, wanneer het hem van Boven niet gegeven was. De tempel blijft het huis Zijns Vaders, ondanks het regiem van farizeeën en Schriftgeleerden. Jezus ziet en erkent die objectieve lijn van Gods inzettingen en rechten. Het gericht is Godes en de rechters worden 'goden' genoemd, al zijn het goden, tot wie het Woord Gods gekomen is (Joh. 10 : 35). Ondanks alle rechtsverkrachting door degenen, die geroepen waren om het recht te handhaven, is zelfs datgene, wat op Gabbatha en op Golgotha geschiedt, rechtsgeldig tot in eeuwigheid, omdat achter Pilatus de God van het recht staat en achter Jezus als Middelaar het zondige, revolutionaire volk, waarvoor Hij lijdt en sterft. Om hunnentwil wordt Hij als een misdadiger, die God en de keizer weerspreekt, veroordeeld. Maar Zijn eigen gehoorzaamheid is in dit alles vlekkeloos. Daarom is Hij nergens de man, die op Zijn tochten door het Palestijnse land protestmarsen organiseert. Bij alle felle doorlichting van de onheiligheid en schijnheiligheid van kerkelijke en wereldlijke overheden, is Hij toch niet Iemand, Die schreeuwt en Zijn stem op de straten verheft (Jesaja 42 : 2, Matth. 12 : 19).

Zijn leven eindigt niet in de dood van de opstandeling, die om het gebruik van geweld ter dood veroordeeld wordt (het scherpe oog van Pilatus kan nergens schuld in Hem vinden!). Maar Zijn weg van gehoorzaamheid tot.de dood vindt z'n bekroning in de opstanding.

Het vijfde gebod laat het leven van Gods kerk als liefdeleven lopen door de kaders van de goddelijke orde voor de menselijke samenleving, profetisch getuigend tegen alle aanranding van'Gods Wet en weg, maar weigerend zelf ook daarbuiten te gaan.

Nog een opmerking wil ik gaarne maken in verband met het optreden van prins Willem van Oranje en van onze vaderen in hun strijd tegen Spanje. Men beroept zich tegenwoordig gaarne daarop ter verdediging van het recht op revolutionair geweld tegenover 'de gevestigde orde'. Maar men rekene er ernstig mede, dat het niet Willem van Oranje was die de gevestigde orde van 'de standenstaat' aantastte, maar Philips, die de weg opging van het absolutisme, dat uitliep op het standpunt 'l'état c'est moi' (de staat dat ben ik). De historicus dr. J. C. H. de Pater heeft hier terecht op gewezen. De kerkeraden van de Zuid-Nederlandse steden handelden niet in strijd met hun eigen Nederlandse Geloofsbelijdenis (art. 36), toen zij de hulp van Oranje inriepen. Zij onderschreven wat onze Catechismus belijdt, nl. 'dat het God belieft ons door hunne hand te regeren'. (Zondag 39).

Wie het vijfde gebod losmaakt van de eerste tafel raakt dit grondgezichtspunt kwijt. Daarmede hangt samen het gebed voor de Overheid, waartoe de Schrift ons roept.

(Wordt vervolgd)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen