Reacties op de synodevergadering

De laatstgehouden Hervormde Synode is één van de meest bewogen en enerverende vergaderingen geweest van de naoorlogse jaren. Geen wonder dat tal van scribenten in diverse regionale, plaatselijke of landelijke organen er een nabeschouwing aan hebben gewijd, waarbij ze één en ander toespitsten op wat ter synode gezegd is over Ikor, Kerk en Wereld, Kosmokomplot of het Getuigenis. In dit artikel wil ik een bloemlezing geven van kernpunten uit deze nabeschouwingen. Voor wie thuis is in de kaart van kerkelijk Nederland zal het niet moeilijk vallen in deze reacties een zekere lijn te ontdekken en daaruit ook een beeld te krijgen van de eigenlijke betekenis van deze synodevergadering.

Ik begin met enkele reacties uit Hervormd Nederland van 27 november. Prof. dr. A. F. N. Lekkerkerker zei: 'Deze synodevergadering vond ik de belangrijkste sedert de invoering van de nieuwe kerkorde: op grondige wijze werd gesproken over het geheel van het belijden. Verrassend vond ik dat de hele synode zich achter de eindverklaring stelde, waarin erkentelijkheid over het Getuigenis wordt uitgesproken en zeer bevredigend acht ik dat we nu eindelijk gedwongen worden te praten over fundamentele zaken. Jammer dat het niet eerder tot zo'n gesprek is gekomen.

De laatste jaren is in de gemeenten verlangd naar een getuigenis. Te lang hebben de kerk en vele theologen de mensen in de kou laten staan, waarbij ik vooral ook denk aan de gemeenten in het noorden van ons land.’

Minder te spreken is dr. J. J. Buskes, één van de scherpste critici van het Getuigenis (in Hervormd Nederland is hij met een fel artikel tegen het Getuigenis een serie van drie artikelen gestart), tevens één van de driehonderd pleitbezorgers van een nieuw kosmokomplot weekend. Hij schreef: 'Wat op de synode gebeurd is, vind ik teleurstellend en een flinke stap achteruit. Het lijkt wel of we ver vóór de oorlog leven en mensen als Kraemer, Banning, Gravemeijer, J. M. de Jong en, om een buitenlander te noemen, Karl Barth, voor niets hebben geleefd en gewerkt. Het heeft er veel van weg, dat we een tijd van restauratie tegemoet gaan, met weinig uitzicht, met miskenning van wat er al verworven was. We blijven steken in de kleine nesterijen en ik kan alleen maar hopen dat de Here God ons eruit haalt'. En in Hervormd Nederland van 11 december schrijft hij — ik wees al op dat artikel — : 'Ik kan niet met de synode zeggen dat ik met erkentelijkheid dit getuigenis gelezen heb, de bewogenheid van dit getuigenis delend, en dat dit getuigenis belangrijke aanwijzingen geeft tot de kern van ons belijden. Mijn bewogenheid is van een andere aard, omdat ik nu eenmaal meen, dat de geloofscrisis van de kerk in dit getuigenis niet wezenlijk wordt onderkend.’

Al even teleurgesteld is mevr. C. Buisman, bekend van de AKV. Ze schreef: 'Gezien alle kritiek die ook in de synode op het getuigenis is geleverd, ben ik hoogst verbaasd, dat de eindverklaring zoveel stemmen kreeg. De verklaring lijkt mij een product van kerkpolitiek, duidelijk in strijd als ze is met wat in de discussie naar voren kwam. Het gevaar is groot, dat het getuigenis nu een eigen leven gaat leiden als een door de synode ter bestudering sterk aanbevolen stuk, terwijl van de synodale kritiek erop weinig overkomt. Het verraderlijke van het getuigenis vind ik, dat wordt gespeculeerd op de angst van mensen heilsfeiten te ontkennen’.

Ds. H. Binnekamp uit Bovenhardinxveld was duidelijk dankbaar: 'Ik ben dankbaar over het verloop van de synodevergadering. In de eindverklaring is de positieve bedoeling van de opstellers van het getuigenis gehonoreerd. Ik hoop dat dit een startpunt zal zijn voor een gesprek over het belijden der kerk en dat het zal doorwerken niet alleen in het beleid van het moderamen, maar in het grote geheel van de kerk. Laten de mensen zichzelf onderzoeken, ook wat hun politieke stellingname betreft. Wat op de synode is gebeurd, zie ik als een gebedsverhoring. We zijn door God samengedreven in de overtuiging, dat het belijden van de drieenige God ook in deze woelige tijd een bron van vreugde kan zijn.’

In dezelfde lijn ligt de reactie van ds. A. Vroegindewey in het Gereformeerd Weekblad. Hij wees onder meer op de woorden van prof. Jonker, die op de synode diepe indruk maakten en de eindstemming hebben beïnvloed. Hij concludeert dan over de einduitslag: 'Eigenlijk toch een wonder. Zeker we weten wel dat het er nu op aan komt hoe een en ander wordt uitgewerkt. Maar het is toch wel duidelijk dat dit Getuigenis iets heeft losgemaakt dat men niet vergeten kan wil men tenminste vergaderend bezig zijn op het erf van de kerk en getuigend naar buiten. Nee, alles zal zeker niet ineens veranderen. Maar door dit Getuigenis en door de weerklank die het gevonden heeft in zo'n brede kring is er in veler harten toch nieuwe hoop gekomen. Daarom moeten we er mee bezig zijn, want dit Getuigenis moet doorwerken ook in onze eigen gemeenten en in de hele kerk.’

Hoe eenzijdig de weergave van Ikor wel geweest is van deze synodezitting blijkt uit de reactie van prof. dr. H. Berkhof. Hij zegt: 'wat ik in Kenmerk zag en in Trouw las gaf de indruk van een reeks monologen, waarbij verscheidenen zich weinig onder tucht schenen te hebben.’

Welnu er waren er inderdaad enkelen die zich weinig onder de tucht hadden. Dat waren met name de synodale adviseurs en die kregen van Ikor het volle pond. Eén van die critici, de heer R. Wijkstra van de Raad voor de Zaken van Overheid en Samenleving, schreef intussen in Hervormd Nederland: 'Het ziet er naar uit, dat de eenzijdigheid van het getuigenis zal opgaan in een evenwichtiger, meer verantwoorde boodschap, waarin enerzijds het belijden helderder en verstaanbaarder zal worden geformuleerd dan dat in het getuigenis met zijn verouderde taalgebruik het geval is en waarin anderzijds de consequenties van het geloven en belijden zullen worden belicht. Van zo'n boodschap heb ik goede verwachtingen.’

Nu moet ik eerlijk zeggen dat als de synodale boodschap er zo zou uitzien dat de heer Wijkstra er momenteel terecht goede verwachtingen van zou hebben, ik een beetje mijn hart vasthoud. Ik herinner me zijn felle betoog ter synode, waarin hij het getuigenis zelfverzekerd, onbillijk, liefdeloos en wereldvreemd noemde en toen direct op de politieke toer ging op een zodanige wijze dat prof. Van Niftrik opmerkte met datgene wat door de heer Wijkstra was opgemerkt, geen geestelijke relatie te hebben.

In het Hervormd Weekblad van 9 december gaan ds. A. Groot en prof. dr. G. P. van Itterzon ook nader in op het te verwachten stuk van de synode. Ds. Groot, die zegt over de inhoud van de synodale verklaring alleen maar bedroefd te zijn, betoogt: 'Laat de synode toch beseffen, dat het uitblijven van haar antwoord op principiële, zeer belangrijke vragen, haar zeer zwaar wordt aangerekend tegen de achtergrond van haar verklaring van 17 november. Zij moet waarmaken wat zij gezegd heeft. Anders wordt haar zeggen een leugen. Het gaat nu acuut om het zijn en welzijn der Ned. Herv. Kerk. De generale synode, de Ned. Herv. Kerk heeft niet veel tijd, geld en goodwill meer te verliezen. Het 'Naar uw tenten Israël' is inderdaad geen dreigement, maar een waarschuwing. Dat schijnt niet verstaan te worden door hen, die allerlei nare woorden tegen het Getuigenis en de adhaesiebetuigingen kwijt wilden, maar die van de inhoud van het Getuigenis en van die adhaesiebetuigingen niet in het minst blijk geven iets te verstaan. Het grondvlak van de kerk is zo in beweging gekomen dat zwijgen of niet duidelijk belijdend spreken — dus in en uitpraten — zwaar zal worden aangerekend.' Tot zover ds. Groot, die inzage kreeg in de adhaesiebetuigingen van de duizenden (hij rubriceert ze) en uit naam van die vele duizenden zich geroepen voelde te spreken.

Prof. dr. G. P. van Itterzon merkt in hetzelfde nummer van het Hervormd Weekblad op: 'Na alle reacties die er op het getuigenis zijn gekomen, kan de synode er op rekenen, dat er scherp en aandachtig zal worden geluisterd, als de synode op zo kort mogelijke termijn haar woord van bemoediging gaat spreken. Het kan niet missen dat de gemeente het getuigenis van de zes en dat van de synode gaat vergelijken op het punt van belijden en bemoediging. Het is te hopen dat we, uit vrees voor polarisatie (waaraan de kerk via haar werkgroep 'kerk en prediking' zich zelf zo duidelijk heeft bezondigd), geen synodaal stuk krijgen, dat zo uitgebalanceerd is dat het niemand meer aanspreekt en profetisch monddood is.’

Een reactie van ds. M. Groenenberg, lid van het moderamen van de synode, mag ik u niet onthouden. In Hervormd Nederland van 27 nov. schreef hij onder 'Groen bekeken': 'Ik was blij met deze synodezitting al was het alleen maar omdat we met wezenlijke dingen bezig zijn geweest. Er zijn ook slaapverwekkende zittingen. Die moeten er ook zijn, omdat er ook in een kerk telkens beslissingen genomen moeten worden die niet zo hoog of zo diep gaan. In letterlijke zin vallen sommige synodeleden dan ook in slaap al wil ik niet zeggen dat dat de meest rechtvaardige leden zijn.' Verder zegt hij: 'Ik vond het een verrassing dat de synode in zo grote meerderheid zich achter het beleid van haar breed moderamen inzake kosmokomplot stelde (41-8 stemmen). Dat had ik niet verwacht, al lijkt het me wel de verhoudingen in de kerk weer te geven.' En tenslotte: 'Erg blij was ik met de motie die aan het einde met algemene stemmen werd aanvaard . We zullen naar de motie moeten luisteren, die de synode aanvaardde en het evangelie niet laten opgaan in een revolutionaire maatschappijleer. Het gaat om het volle evangelie waarin de verzoening en de verlossing van mens en wereld centraal staan en ons handelen vanuit dit evangelie.’

In Waarheid en Eenheid, het blad van de Gereformeerde verontrusten, schrijft E. M. over de synodezitting inzake het Getuigenis: 'Er kwam helaas géén beslissing. En de ware polarisatie (tussen de geloofsgehoorzaamheid van de Schrift en de wijsheid van de vrome mens) heeft geen kans gekregen.’

Ik zou willen zeggen: een begrijpelijke reactie, zoals er meer zijn geuit vanuit kerken naast de Hervormde Kerk, o.a. ook door ds. J. H. Velema, en zoals ook b.v. de redactie van het Reformatorisch Dagblad zich uitte. Maar wie al jaren in de geestelijke worsteling binnen de Hervormde kerk betrokken is kijkt er toch wat anders tegen aan. Dan ben je blij met elk teken ten goede en zo waren er de laatste tijd nogal wat. Er kan sprake zijn van het wonder van een radicale ommekeer in één dag, zeg op één synodezitting. Maar er is ook het wonder van een ommekeer die zich geleidelijk voltrekt.

Dan nog even het woord aan ds. J. Lugtigheid uit Hem, één van de kritische predikanten in onze kerk, pleitbezorger van Kosmokomplot e.d. Hij zegt in een radiolezing voor de NCRV onder de titel 'Synodaal Synodaad' onder meer: 'De vorige week heb ik voor het eerst van mijn leven als gast met een aantal vrienden een synodezitting van de Hervormde Kerk bijgewoond en het heeft mij vervuld met verdriet en ergernis. Meer dan ooit is ons duidelijk geworden, dat dit soort geschipper schipbreuk moet lijden. '...' (ik kreeg) het gevoel, dat eigenlijk iedereen bang was dat het mis zou lopen, uiteen zou vallen. Deze sfeer was ook gewekt door het gebed van de synode in nood, door het zwaar aanzwengelen van het 'Getuigenis' (er was een hele dag voor uitgetrokken, wel veel voor een buitensynodaal rondschrijven, gezien onze ervaringen; bedoeld zijn kennelijk de ervaringen van de driehonderd pleitbezorgers voor kosmokomplot, J. v. d. G.), door de keus van de teksten in de ochtendwijdingen. In deze angst-sfeer kreeg de secretaris-generaal ook zijn kans, telkens weer op beslissende momenten om te sturen, te manipuleren... Zo kwam de unanieme erkentelijkheid voor het 'Getuigenis' uit de bus. Zo ook de bijna unanieme steun voor het moderamen inzake kosmokomplot.’

Deze reactie van ds. Lugtigheid is een duidelijke illustratie van het onbehagen - dat bij 'links' heerst over de laatste synodezitting.

Tenslotte nog een reactie, waaruit angst spreekt voor de gevolgen van de laatste synodevergadering, angst die gericht is op een te positieve doorwerking van wat onder andere door het Getuigenis losgemaakt is. Ds. K. van der Sluijs, predikant te De Lier, heeft zich als fel opponent tegen het Getuigenis laten kennen in menig kritisch commentaar in de Zondagsbode, het kerkblad voor Maassluis e.o., zoals trouwens ook in een artikel in Hervormjd Nederland en in enkele ingezonden stukken in andere bladen. Spijtig merkte hij na de synodezitting op dat zijn kritiek geen plaatsje had gekregen in Van Niftriks synodaal betoog, terwijl hij nog wel zo'n goede proefpreek bij Van Niftrik geleverd had; dit even terzijde. Sussend en tegelijk vertekenend schreef hij nu over de synodezitting in de Zondagsbode van 26 nov.: 'Veel wereldschokkends kwam er niet te voorschijn. Een beetje emotie in enkele debatten, vervolgens wat olie op de golven en dan gaat het in onze kerk meestal zo dat de motie van het moderamen (waarvan je altijd sterk de indruk krijgt dat ds. Landsman het concept al een week voor de vergadering wikkend en wegend heeft opgesteld) wel een meerderheid krijgt, en dat is nog maar gelukkig ook. Enfin, de affaire Kosmokomplot kon men maar het beste laten voor wat het was, het Ikor zal een tikkeltje bijgestuurd worden (hetgeen mij persoonlijk een verstandig besluit lijkt) en voor het 'Getuigenis' is men erkentelijk zonder er veel van te moeten hebben, en daarom kunnen we een soort eigen getuigenis van de Synode tegemoet zien dat wat evenwichtiger moet worden.'

Tot zover al deze reacties. Ik eindig met een opmerking die in Joodse bijbelcommentaren ter afsluiting van geheel uiteenlopende opvattingen veelvuldig wordt gebezigd: 'een ieder denke er het zijne van'.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen