Boekbespreking

Prof. dr. S. Kleerekoper: Het antisemitisme en zijn randverschijnselen; Uitgave van Loghum Slaterus, Deventer; 220 pagina's; f 24, 50.

De schrijver van dit boek over het antisemitisme was ongeorganiseerd tsionist, ongeorganiseerd socialist, buitenkerlielijk en ongelovig. Zo meldt het de achterflap. Dit boek, waarvan hij het manuscript vlak voor zijn dood voltooide, draagt daarvan uiteraard de sporen.

De schrijver behandelt in het boek allereerst een aantal begrippen, zoals jood, tsionisme (de beweging die streeft naar een publiekrechtelijk gewaarborgde woonplaats voor het Joodse volk in Palestina), de emancipatie, de assimilatie, het antisemitisme en het antitsionisme, welke beide laatste berippen niet identiek zijn. In een volgend hoofdstuk behandelt de schrijver allerlei verschijningsvormen van de Joodse emancipatie en het antisemitisme, waaronder het socialistisch antisemitisme in West-Europa, het Duitse Antisemitisme, het Oostenrijkse antisemitisme en het antisemitisme zoals dat in Nederland voorgekomen is. In dit hoofdstuk passeren tal van historische feiten de revue, bekende en minder bekende.

Als kern van het boek kan gezien worden het hoofdstuk waarin de schrijver de oorzaken van het antisemitisme opspoort. Naast het verschijnsel van discriminatie van minderheden richt de schrijver wel vooral de schijnwerper op religieuze motieven, met name vanuit het Christendom. De eigenlijke motieven ziet hij in het wezensverschil van de Joodse en de Christelijke religie. De wortels liggen volgens de schrijver in het Nieuwe Testament. Christus heeft met zijn offerdaad de Vader van zijn troon verdrongen. 'Die Sohnsreligion lost die Vaterreligion ab' (Freud), d.w.z. de Vaderreligie wordt vervangen door de religie van de Zoon. Tegelijk noemt de schrijver hier de Bergrede, waar Mattheus volgens de schrijver revolutionaire taal gebruikt. 'Gij hebt gehoord dat tot de ouden gezegd is... maar ik zeg u! Het christelijk geloof heeft zo de revolutie tegen het geloof van de ouden gepredikt. De Bergrede staat in tegenstelling tot b.v. het offer van Izak. Izak liet zich gehoorzaam binden. Daarmee is de tegenstelling tussen de Joodse godsdienst en de christelijke, die volgens de schrijver revolutionaire trekken in zich heeft, duidelijk gesteld.

Deze situatieschets mag op z'n minst merkwaardig genoemd worden. Men zou — dit tussen twee haakjes — in ieder geval wel kunnen zeggen dat de schrijver hier de theologie van de revolutie ondergraaft, die zich zo sterk beroept op de O.T.-ische profeten. De schrijver maakt hier bovendien de illustrerende opmerking dat het in het Christelijke Europa het universitaire leven davert van revolutie, terwijl aan alle universiteiten en hogescholen in Israël, waar nog 'de oude vaderfiguur de aangebedene is', rust heerst. Maar een andere vraag is of de schrijver t.a.v. het N.T. gelijk heeft. Heeft Jezus de Vader verdrongen? Hij kwam toch om de wil van Zijn Vader te doen? Daarvan heeft hij in Zijn leven getuigenis afgelegd en in de hof van Gethsémané was één van zijn woorden: 'niet Mijn wil maar de Uwe geschiede'. Zijn lijden was gekenmerkt door offerbereidheid, in overgave aan de Vader.

En wat de Bergrede betreft, daarin werd toch bepaald geen verzet aangetekend tegen wat de Vader had geopenbaard, tegen de wet van God dus, maar juist tegen een verkeerd gegroeide traditie in het Joodse volk.

Hier wreekt zich toch wel dat de schrijver 'ongelovig' is. Het blijkt uit de waardering van de O.T.ische gegevens, zoals de geschiedenis van Abraham, die b.v. ook als een mythe wordt aangeduid en de waardering van JHWH, die als een oude berggod wordt aangeduid. Het blijkt echter ook uit de waardering van het N.T., dat de schrijver tegen het O.T. uitspeelt. Dit alles maakt dat ik dit boek in zijn strekking afwijs, hoe illustratief het overigens ook moge zijn voor het verschijnsel antisemitisme op zichzelf. Met betrekking tot dit laatste kunnen we ons alleen maar als Christenheid schamen voor zoveel antisemitisme dat al of niet latent aanwezig was. Het N.T. geeft er bepaald geen aanleiding toe. We denken dan met name aan wat Paulus zegt in Rom. 9 en 10.

De laatste hoofdstukken van het boek van prof. Kleerekoper behandelen de Joodse reacties op het antisemitisme, de Joodse apologie en een overzicht van de literatuur waarin de visie op de Joden ter sprake komt. Het boek sluit af met enkele beschouwingen over de Joodse staat.

Concluderend kan worden gezegd dat dit boek veel waardevolle documentatie bevat en inzicht geeft in het complexe verschijnsel van het antisemistisme, maar verder ook een boek dat in zijn waardering van de Schriften van het O.T, en het N.T. vanuit Christelijk oogpunt onaanvaardbaar is.

J. D. Bema: De Wetenschap als maatschappelijk proces; 4 delen; prijs per deel ƒ 12, 50; Uitgave Het Spectrum, Utrecht.

In deze vier goed uitgevoerde delen vinden we een Marxistische visie op de wederzijdse beïnvloeding van wetenschap en maatschappij. In het eerste deel gaat het over het ontstaan van de wetenschap. In het tweede deel over de geboorte van de moderne wetenschap. In deel III wordt behandeld de wetenschap in onze tijd. En in deel IV komen aan de orde de sociale wetenschappen in het verleden en in het heden.

Allereerst zij opgemerkt dat in deze boeken een flink stuk wetenschappelijke documentatie wordt geboden. De wetenschap in de loop der eeuwen trekt aan onze blik voorbij en zo vindt iedere weetgierige er veel wetenswaardigs in. Maar behalve dat is er de visie die erachter steekt. Deze is Marxistisch bepaald. Dat komt tot uitdrukking in de visie die erachter steekt. Deze is Marxistisch bepaald. Dat komt tot uitdrukking in de visie op de maatschappij, in de functie van de wetenschap ter realisering van de toekomstige heilstaat, maar uiteraard ook in de verhouding tegenover de religie überhaupt. De beschrijving van het proces Galilei is wat de levensbeschouwelijke visie betreft ook kenmerkend. Derhalve vragen deze boeken om een kritische instelling bij het lezen. Wat de visie betreft die erachter zit kunnen we ze niet aanbevelen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen