Thorbecke

Er is de laatste dagen door velen herinnerd aan de figuur van Johan Rudolph Thorbecke, die 2 juni 1872 overleed. Niet ten onrechte en zonder reden. Vooral als wetgever, de grondwet niet uitgezonderd, blonk Thorbecke uit. Vele van zijn wetten hebben ons staatsrechtelijk image gevormd. H. Algra merkt op dat tijdgenoten als Van der Brugghen en Van Hall voor het heden geen betekenis meer hebben. Van beiden geldt dat ze het slecht konden vinden met principieel consekuente mensen. Zulken zijn er meer. 'Van Hall, omdat hij dat, wat hij zelf miste, in anderen onderschatte. Van der Brugghen, omdat hij de persoonlijkheid van meer betekenis achtte dan de leer. De geschiedenis heeft ons hier wat te zeggen. Van Hall is als een vergeten man gestorven, Van der Brugghens optreden wordt nu meestal gezien als een politieke fout. Groen en Thorbecke hebben ook nu betekenis voor ons volk. Hun bazuin gaf geen onzeker geluid. Alleen de stem van de man, die door een beginsel wordt gedragen, heeft een echo in de historie.’

Thorbecke heeft veel tot stand gebracht. Voor de infra-structuur (spoor-en waterwegen), voor de industrie, enzovoort. Hij is de schepper van de H.B.S., die eerst vrij onlangs door de mammoet min of meer is verdrongen. Hogere Burgerschool. Ik begrijp dat het bijvoeglijk naamwoord de school wil rangordenen, maar het resultaat was de vorming van een klasse, die we gevoegelijk als hogere burgers kunnen betitelen. Daarop mikte Thorbecke. De verlichte elite van het volk. Dat is de reden dat we de H.B.S. een Thorbecke typerende creatie achten. Thorbecke beoogde de emancipatie van de burgerij. Na hem zouden Groen, Schaepman en Troelstra andere groeperingen emanciperen. Thorbeckes standbeeld in Amsterdam, dat in Den Haag niet verrijzen mocht, eert hem als 'de voortreffelijk-ste burger'. Hij maakte aan het zelfstandig monarchaal en feodaal beleid een einde.

Thorbecke was liberaal in hart en nieren. Van velerlei had de Staat zich te onthouden, doch wel was het de taak van de Staat om het kader te scheppen, waarbinnen allerlei activiteiten zich in vrijheid konden ontplooien. 'Individuele vrijheid binnen een organisch groeiende door God gewilde wetmatige ontwikkeling'. Dat was Thorbeckes visie.

Door God gewild, ja. Liberaal was Thorbecke, maar niet ongodsdienstig, al was hij geen kerkganger. Thorbecke was van Duitse afkomst en belijdend lid van de Lutherse kerk. Geestelijk doorliep hij, die door zijn studie, die deels in Duitsland plaats vond, de invloed onderging van romantisme en idealisme, weliswaar een zekere ontwikkeling, doch hij hield vast aan het christendom, zij het dat christendom boven geloofsverdeeldheid. Van de georganiseerde kerken moest hij niet veel hebben en een Schriftelijke Openbaring was voor hem geen autoriteit. Tegen de jezuïten met hun kortzichtige kerkijver kon hij geducht uitvaren, de reformatie waardeerde hij als een stap voorwaarts, doch geenszins als de laatste pas in de goede richting. Een hoger leven na dit nam hij voor vast aan. O.a. bij het overlijden van zijn vrouw, die negentien jaar jonger was dan hijzelf, gaf hij uiting aan zijn opvattingen over het leven hierna, dat bovendien herinneringen aan het leven hierna zou bewaren. Hij gold als hoekig en koel,  superieur en geen gelijkeh naast zich duldend, toch zijn er bewijzen uit zijn leven, voorzover dat zich meer naar binnen afspeelde, dat het romantische van zijn jonge jaren hem niet volstrekt had verlaten. Thorbecke is buiten kijf een representant van de fiducie in de trits: god, deugd en onsterfelijkheid. Zijn liberaliteit is niet de losbandigheid, die heden ten dage voor velen geldt als sumravaa van vrijheid.

Groen van Prinsterer was de vriend van zijn jonge jaren, maar ook zijn principiële opponent gedurende zijn politieke carrière. Wederzijdse hoogachting bleef bestaan. Hoezeer onderling oneens, wenste Thorbecke, niet van Groens geloof, dat allen het hunne als Groen het zijne zouden belijden, het zou de natie doen groeien. De liberale staatsman meende dat een stringente relatie van regering en kerken geen 'herdenken was van Christus' verschijning op aarde’.

De lutheraanse scheiding tussen Kerk en Staat, tussen geloof en politiek, is een van de meest karakteristieke trekken van Thorbeckes optreden. Het calvinisme was hem wezensvreemd. Vandaar dat hij Groen tegenover zich vond. Enkele jaren na Thorbecke overleed Kohlbrügge. Toch ook een lutheraan. De staatkundige en de kerkelijke geschiedenis van ons vaderland in elks eigen gang en daarenboven in onderlinge samenhang laat zich duidelijk toelichten is een beschrijving van de levensloop van deze beide lutheranen. Vanzelf komen dan tevens een aantal figuren naar voren, die zich tussen deze beide mannen hebben bewogen op kerkelijk of staatkundig erf, óf op beide.

Thorbecke koos de vrijheid, maar niet prefereerde hij de vrijheid om te leven naar het Evangelie. Toentertijd waren er meer kansen voor het evangelie. Wat had mogelijk kunnen gebeuren, wanneer niet Van der Brugghen, maar — zoals zich eerst liet aanzien — Groen tijdens een van de regeringscrises gedurende het liberale bewind, aan het roer was gekomen. Groen kon nog zijn hoop vestigen op een volk achter de kiezers. Al was hij generaal zonder leger. Thans lijken het eenzaam opererende soldaten, die achter de frontlinie in het prijsgegeven gebied zijn achter gebleven. Ze moeten de verleiding weerstand bieden om hun veldteken niet af te leggen. Nog vermogen deze éne en die weinigen alle dingen door het evangelie, dat immers een kracht Gods is. Het evangelie dat één man stelt als velen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen