Hervormd Gereformeerde predikanten bijeen

Vorige week waren traditiegetrouw de predikanten van de Gereformeerde Bond in conferentie bijeen. Na het openingswooord van ds. Tukker, dat afzonderlijk in dit nummer is opgenomen, werd door drs. A. Noordegraaf te Ede en prof. dr. C. Graafland te De Bilt gesproken over 'Identiteit en pluriformiteit van de kerk' De tweede dag sprak ds. H. G. Abma te Gouda over het thema 'Kan men nog predikant zijn in deze tijd? ' Dit referaat staat in het volgende nummer in verkorte vorm. Ik geef in dit artikel daarom één en ander weer van wat de eerste dag is gezegd over de identiteit en de pluriformiteit, dat wil zeggen het wezen van de kerk en de veelvormigheid van de kerk.

Bijbelse lijnen

Drs. Noordegraaf, die een aantal bijbelse grondlijnen over het thema trok, gaf eerst iets weer uit een vraaggesprek in Trouw met mr. A. W. Kist. Deze zei inzake het lichaam van Christus — waarvan de hand niet tot de voet kan zeggen: ik heb die niet nodig — dat je bij de Gereformeerde Bond het kloppen hoort van de hartslag van het lichaam en bij de maatschappijbewuste theologen (bij de priesters die ergens in de slums modderen) de voetstap van de Messias. Kan je op deze wijze — zo vroeg Noordegraaf zich af — spreken over de eenheid in verscheidenheid? Spreekt zo het Nieuwe Testament over de kerk? Als in 1 Corinthe 12 over het ene lichaam met de vele leden gesproken wordt dan is de grote vooronderstelling dat het lichaam alleen als eenheid functioneert wanneer de afzonderlijke delen zich voegen onder de heerschappij van haar Hoofd en Heere Jezus Christus. En die gebondenheid is geen vage zaak maar onlosmakelijk verbonden aan het apostolisch getuigenis. En de eenheid des geestes is geen vage kleurloze eenheid maar gericht op de enigheid van het geloof in Hem.

Wel is er binnen het ene lichaam verscheidenheid van gaven en talenten. Dat blijkt al op de Pinksterdag bij de verschillende talen. Maar op grond daarvan moet je geen modaliteitenkerk, met elkaar soms tegensprekende verkondigingen gaan verdedigen. Want het gaat in de vele talen om de ene verkondiging van de grote daden Gods. De rijkdom en veelkleurigheid van de gemeente, zoals we daarvan lezen in Efeze 3, vormen nooit een vrijbrief om verscheurdheid, tegenspraak en groepsvorming goed te praten en leiden er ook niet toe de eenheid in verkondiging en belijden discutabel te stellen.

De eenheid in Christus heeft zijn grenzen. 'Niet alleen komt die grens daar aan het licht waar men de leden van Christus tot leden van een hoer zou maken (1 Cor. 6 : 10), maar ook wordt de grens aangewezen waar een ander evangelie verkondigd wordt (Galaten 1), namelijk het evangelie van de rechtvaardiging van de goddeloze, zonder de werken der wet, door het geloof. Daarom is er in de brieven van het Nieuwe Testament scherpe waarschuwing tegen de dwaalleer. Het Nieuwe Testament gaat de smalle weg tussen enerzijds sectarisme, waarbij de waarheid van de eigen groep wordt verabsoluteerd, en anderzijds van het relativisme, waarin de verkondiging van de waarheid van de apostelen wordt opgeofferd aan de eenheid. Maar bestaan er binnen het Nieuwe Testament zélf al niet verschillende theologieën met spanningen daartussen (van Paulus en Jacobus b.v.) zoals bepaalde theologen willen doen geloven? Daarop antwoordde Noordegraaf: Wie vanuit de accentsverschillen van het N. Testament pleiten wil mag dit doen mits hij bedenkt dat de accentsverschillen de eenheid in het N. Testamentisch getuigenis niet aantasten en dat dus de verscheidenheid begrensd wordt door de binding aan dat getuigenis. Binnen het raam van de ene leer van Christus mag gepleit worden voor verschillen en variatie, zoals Paulus de zwakken en de sterken vermaande elkaar te aanvaarden of er voor waarschuwde van het al of niet eten van offervlees een sjibbolet te maken. Maar anderzijds heeft Paulus met felheid, weerstaan allen die een ander evangelie predikten dan het evangelie van de Gekruiste en Opgestane en er dan ook niet tegen opgezien om sterk polariserende uitdrukkingen te gebruiken.

Christus samen met de Vader en de Heilige Geest

Professor Graafland ging in zijn betoog in op de spanning tussen wat de identiteit van de kerk zou moeten zijn en de feitelijke pluriformiteit, zoals die in de kerken thans gevonden wordt. Het Getuigenis bracht aan het licht hoe diep en fel de tegenstellingen thans zijn. Op de Hervormde Synode is tot tweemaal toe pijnlijk gebleken hoe de Hervormde Kerk in een diepe impasse verkeert. Als dan gezegd wordt dat de eenheid van de gemeente ligt in de eenheid in het belijden van de Christus dan is het nog maar de vraag wat de inhoud van deze belijdenis is. Dan gaat het om de belijdenis van Christus zoals die in de verkondiging van apostelen en profeten tot ons kwam. Dan gaat het om Christus die zich in Zijn Woord heeft geopenbaard. Dan staat die belijdenis in nauw verband met de belijdenis van de verkiezende God, 'omdat deze God het is, die Zijn Zoon in deze wereld gezonden heeft. En dan heeft dat te maken met de gerechtigheid van God, die met de zonden geen gemeenschap kan en wil hebben en die daarom met Zijn Zoon spreekt over het goddelijk 'moeten' van Zijn lijden en Zijn dood tot voldoening van de schuld en zo tot verzoening van de zonde.' Zo lopen er ook lijnen van Christus naar de Heilige Geest. Men meenten onze tijd al te gemakkelijk van hetzelfde gevoelen in Christus te zijn, terwijl bij nadere uitleg van de lèèr van Christus zeer wezenlijke verschillen aan de dag treden. Doordat bijvoorbeeld bij Karl Barth het werk van de Heilige Geest niet tot zijn recht kwam is 'het beslissingskarakter van het geloof' weggevallen en kon de radicaliteit van de zonde niet tot zijn recht komen. De waarheid mag niet té uitsluitend op Christus worden geconcentreerd. Het gaat om het getuigenis aangaande de drieënige God.

Drie velden

Graafland bezag in het verband van het thema vervolgens een drietal velden. Allereerst ging hij in op het vraagstuk van de éne kerk en de vele kerken, dus van de oecumene. In de wereldoecumene wordt de vraag steeds sterker naar het bestaansrecht van de Reformatie. Voor velen is de Reformatie namelijk een noodlottige vergissing. Maar het is een schokkende ontdekking als je bemerkt dat de Reformatie niet bedoelde een nieuwe kerk naast de Rooms-Katholieke maar dat zij alleen maar bedoelde de kerk te zuiveren naar wat zij oorspronkelijk was. De bestaande kerk kan zo ontaarden dat haar de Naam van kerk van Christus niet meer kan worden toegekend. Calvijn zag in de Rooms-Katholieke kerk nog slechts sporen van de kerk maar kon dan ook aan die kerk niet meer de naam van kerk van Christus toekennen.

Thans presenteert zich de Rooms Katholieke kerk in een humanistisch evolutionistisch getinte heilsleer. Maar het is in wezen dezelfde religie als waartegen de Reformatie ten bloede toe heeft gestreden. Hebben de reformatorische deelnemers in de Raad van Kerken (N.B. een gereformeerde voorzitter!) zitten slapen — zo vroeg Graafland zich af — toen de inmiddels door de meeste protestantse kerken afgekeurde Proeve van Beginselverklaring werd opgesteld? Voor de rechtvaardiging van de goddeloze door het geloof alleen, voor het alléén door genade en het alléén door de Schrift is geen plaats meer. Zo ook niet in de concrete besluiten van het Centraal Comité van de Wereldraad van Kerken, dat pas in Utrecht vergaderde. Het is alles in feite een modern semi-pelagianisme, dat onder het noemen van de Naam van God, van Jezus Christus en van de Heilige Geest en het noemen van de genade toch de mens aan de gang zet om de bevrijding tot stand te brengen met eigen middelen.

In dit alles wordf een aanslag gedaan op het hart van de Reformatie. Daarom hebben we de kerken terug te roepen tot het authentiek christelijk geloof. En met Rome kan vanuit de Reformatie alleen maar getuigend gesproken worden. Intussen gaat er helaas meer invloed van Rome uit op de Reformatorische kerken dan omgekeerd.

Gereformeerde Gezindte

Sprekend over het tweede veld, dat van de kerken van de Gereformeerde Gezindte, ging Graafland in op de poging tot éénwording van de Hervormde en de Gereformeerde Kerken. Dat zou een verblijdende gang van zaken moeten zijn, ware het niet dat de Gereformeerde Kerken nogal riskant met de belijdenis aan het omspringen zijn. Bewegen deze kerken zich nog wel in de weg van het belijden? Vanuit reformatorisch standpunt bezien moeten we de schriftuurlijke identiteit in twijfel trekken en dan wordt de blijdschap over het eenheidsstreven wel wat bekoeld. Een fusie van kerken die in dezelfde malaise delen zal dan de geestelijke conjunctuur alleen nog maar doen dalen. 'Wij blijven geloven dat het de roeping van onze kerk is om toenadering te zoeken tot de andere kerken van hetzelfde belijden. Maar dan zal de eerste stap in de richting van de Gereformeerde Kerken moeten zijn hen op te roepen zichzelf te zijn en te blijven.' En zou de Hervormde Kerk niet met grotere ernst moeten denken aan toenadering tot de kleinere kerken, zoals de Christelijke Gereformeerde Kerken en de Gereformeerde Gemeenten? Het 'groot' zijn van de Hervormde Kerk is óók maar betrekkelijk. Ze is ook in bepaalde gemeenten tot een mini-kerkje geworden.

Intussen staat de vraag naar de grenzen van de Gereformeerde Gezindte weer voor ons. Het is daarbij merkwaardig wie er als het er op aankomt toch nog op de naam gereformeerd aanspraak willen blijven maken. Terwijl de religie van het belijden al lang wordt gemist. Anderzijds — zo merkte Graafland op — moeten we de grenzen zelf niet al te duidelijk willen trekken. We zouden ze aan de ene kant te eng kunnen nemen, omdat de Geest des Heeren ook werkt 'dwars door de omtuining van wat gereformeerd dient te heten' en aan de andere kant te ruim omdat orthodox nog niet samenvalt met de gemeente van de levende God. Er is ook een orthodoxie die verstard is en de levende geloofsrelatie niet kent. Daarom ook liever geen grote gereformeerde Kerk met zelfgekozen grenzen. Wel een gemeenschappelijk getuigenis in de wereld.

De Hervormde Kerk

In het slot van zijn referaat ging professor Graafland in op de verscheidenheid binnen onze eigen Hervormde Kerk. Hij critiseerde de visie van ds. Landsman — neergelegd in de nota 'Identiteit en Pluriformiteit' — als zouden wij, wanneer we door de bestaande verschillen heenstoten, stuiten op een dieper liggende geloofseenheid en als zouden de huidige richtingstegenstellingen anders liggen dan vroeger. 'Dit getuigt van een optimisme dat ik als zodanig graag zou willen delen maar waartoe de realiteit mij verbiedt.' Het samen Hervormd zijn betekent nog niet één zijn in belijden. Bovendien, wat de nieuwe richtingen betreft, de richting van de maatschappijkritische theologen vindt ten diepste zijn wortels al bij Karl Barth. Zowel bij Barth als bij de maatschappij-kritici ontbreekt het toepassende werk van de Heilige Geest. En die toepassing van het heil in de harten is even wezenlijk als het heil zelf.

Er mag intussen ook blijdschap zijn over toenadering rondom het Getuigenis, een toenadering die overigens alleen wezenlijk zal zijn wanneer er ook is de herkenning in de prediking.

Graafland besloot ten slotte zijn betoog met een pleidooi voor de actualiteit van het belijden. Het gaat om 'hetzelfde zeggen als wat de Schrift zegt en van wat de vaderen hebben gezegd' (homologein). Dat is echter geen kwestie van domweg repeteren van het oude maar het zeggen van het oude in een nieuwe situatie. Binnen het raam van dit belijden mag er dan ruimte zijn voor verscheidenheid (1 Cor. 12). Maar dan heeft de kerk ook vanuit dit belijden de tucht te oefenen om de dodelijke gezwellen uit te snijden.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen