Boekbespreking

D. Martin Luther: Die gantze Heilige Schrift; Deudsch 1545/Aufs Neu zugericht. Uitgave Rogner en Bernhard, München, 1972; Nederlandse alleenvertegenwoordiging Ambo, Bilthoven; pr. ƒ55, — in twee delen; na l juli a.s. ƒ75, —; in leren editie ƒ 75, — , na 1 juli ƒ 95, —.    
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            De alom bekende Lutherbijbel, die evenals de statenvertaling te onzent in de loop der jaren menige wijziging onderging, is in zijn oorspronkelijke versie herdrukt. Het  geheel is uitgegeven in fraaie linnen banden in twee delen, terwijl wel van het hedendaagse lettertype gebruik is gemaakt. Als voorbeeld voor de reproduktie diende de laatste uitgave, die nog tijdens Luthers leven verscheen, namelijk die in 1545 te Wittemberg werd uitgegeven. In een aanhangsel, vervat in een apart deeltje, zijn nog opgenomen de wijzigingen die Luther in de late herfst van 1545 nog aanbracht in de Romeinenbrief en de hoofdstukken 1—3 van de tweede Corinthebrief, welke wijzigingen ook verwerkt waren in de uitgave van 1546 na Luthers dood. In dit aanhangsel vinden we ook verouderde Duitse woorden in hedendaagse woorden weergegeven. Deze uitgave mag met recht een prachtig dpcument worden genoemd. Ze is geschreven in prachtig Duits, zoals Luther dat kon, en waarvan men wel gezegd heeft dat het een volkse taal is. Bovendien bevat deze uitgave alle zogenaamde 'Vorreden' bij de diverse bijbelboeken, beginnend bij een inleiding op het Oude Testament en dan verder op de psalmen, de boeken van Salomo, de profeten en andere. Men kan in de Voorrede op de brief aan Jacobus lezen hoe Luther er moeite mee had om te erkennen dat deze brief óók in de bijbel hoorde, vanwege de nadruk op de' rechtvaardiging uit de werken in 'tegenstelling' met Paulus' leer van de rechtvaardiging uit het geloof, terwijl deze toch twee kanten van eenzelfde zaak zijn.

Verder staan in deze bijbel ook de apocriefe boeken en bovendien bevat deze uitgave een schat aan documentatie, literatuurverwijzingen, commentaren en dergelijke die het geheel voor theologen bijzonder aantrekkelijk maakt. Al met al vormt deze uitgave een waardevol geheel. Men moet uiteraard de Duitse taal machtig zijn wil men met deze uitgave wat kunnen beginnen. Maar dan is dat ook zo waardevol dat we deze uitgave van harte kunnen aanbevelen. Een klassiek werk dat verder geen aanbeveling behoeft.

v. d. G.

Brian Davies: Bloedig Bont. Uitgave La Riviere en Voorhoeve, Zwolle, 232 pagina's, prijs ƒ24, 90.

Elk jaar worden in de Sint Laurensbaai aan de oostkust van Canada vele pasgeboren zeehondenbaby's afgemaakt door jagers die met knuppels gewapend op het bont van de beestjes afkomen. Wanneer de jacht afgelopen is liggen er zo rond 250.000 dode zeehondjes op het ijs. De schrijver van dit boek bond de strijd aan tegen dit wreed bedrijf en wist na jaren van strijd te bereiken dat deze bontjacht verboden werd. In dit boek wordt de strijd van Davies beschreven, waarbij hij tal van schokkende ervaringen vermeldt. Ook in ons land vond het protest van Davies weerklank. Het International Fund for Animal Welfare kreeg in Den Haag een afdeling. We bevelen dit boek van harte aan. Het is een verheugende zaak dat tegen dit wreed geweld op dieren een vlammend protest is logekomen.

v. d. G.

Jenseits vom Nullpunkt? Christsein im westllchen Dsutschland. Herausgegeben von Rudolf Weckerling u.a. 388 S. DM 29, 80, Kreuz-Verlag 1972.

Dit boek, opgedragen aan bisschop Kurt Scharf ter gelegenheid van diens 70ste verjaardag, geeft een analyse van het kerkelijk leven in de ruimtse zin van het woord in het naoorlogse West-Duitsland. De titel 'Jenseits vom Nullpunkt' hangt samen met de verwachtingen die men koesterde in 1945: Zou de genade van het nulpunt in 1945, de crisis van kerk en volk, zich bewijzen in radicale vernieuwing? Na twee decennia blijkt er opnieuw een crisis te zijn. In een kritisch overzicht over de situatie sinds 1945 poogt men de balans op te maken en nieuwe wegen te wijzen.

Na een situatieschets volgt een aantal opstellen onder het thema 'Herausforderungen', waarin ingegaan wordt op de verhouding tot Israël (Fr. W. Marquardt), het marxisme (Farmer, Gollwitzer), de derde wereld, de industrie. Deel III, getiteld 'Ansatze' gaat in op de vragen van kritische groepen, school, godsdienstonderwijs, diaconia, kerkelijk handelen etc.

Het is niet doenlijk hier alle opstellen te releveren, laat staan te bespreken. Als Ned. hervormde grijp je onwillekeurig het eerst naar het gesprek met dr. Albert van den Heuvel, waarin deze zijn conciliariteitstheorie temidden van de polariserende tendenzen uiteenzet.

Opvallend is voorts de sterk maatschappijkritische instelling, de politieke stellingname. Zo wordt op S. 36 de opmerking gemaakt, dat katholieken en protestanten in rechtse of linkse fracties elkaar beter kunnen vinden dan zij die tot dezelfde confessie behoren, maar politiek tegengesteld denken. Dorothee Sölle schrijft over de kerk en haar verhouding tot links-radicalen. Tweederde van onze wereld is socialistisch, zegt zij op S. 254, terwijl de kerken thuis zijn in de kapitalistische wereld. De wijze waarop zij in dit licht de tegenstelling jodenchristenen—heidenchristenen betrekt, het conflict van Galaten 2, is m.i. zeer gevaarlijk.

Ook over de oecumenische relaties, de visie op het ambt, diaconia, onderricht vindt men in dit boek het een en ander. Uiteraard alles met het oog op de situatie in de Bundesrepublik.

Wie op deze punten voorlichting wil en wil weten, hoe de posities liggen vindt hier veel materiaal. Inhoudelijk stelt de bundel me teleur. Het boek is toch wel grotendeels geschreven vanuit het 'Anliegen' van de huidige, sterk maatschappijkritisch ingestelde vemieuwingstheologie. De taak van de kerk is zozeer maatschappelijk geëngageerd, dat politieke en sociale stellingnamen overheersen. De Bundesprasident, Gustav W. Heinemann voorzag dit keurig uitgegeven boek van een woord vooraf.

A. N.

G. Th. Rothuizen: Wat is ethiek? Kok Kampen 1973, 216 blz.

Aan een boek over ethiek van gereformeerde zijde is dringend behoefte. Sinds de publikaties van Brillenburg Wurth en Schippers, nu bijna twintig jaar geleden, is er weinig groots meer verschenen. Wel enkele kleinere studies die hun waarde hebben, maar geen diepgaande behandeling van wat ethiek nu eigenlijk is en hoe men in de huidige problemen zich zijn weg moet zoeken. Daarom neemt men dit boek vol verwachting ter hand.

Men voelt zich direct al een weinig teleurgesteld, wanneer men merkt dat tweederde van het boek in de vorm van artikelen of opstellen reeds eerder werd gepubliceerd. Was het niet beter geweest het boek dan aan te dienen als een bundel verzamelde opstellen of wel de stof in zijn geheel te herschrijven en daardoor de opbouw van het boek sterker te maken? Het komt ons voor dat de schrijver zelf ook met deze vraag gezeten heeft. Hij schrijfl in zijn Korte Verantwoording, dat het resultaat maar een wonderlijk allegaartje geworden is. Hij meent dat ethiek dat ook is. Daarom heeft hij toch maar tot publikatie besloten. Daaraan behoeft een recensent niet veel toe te voegen. Enkel deze opmerking dat volgens de schrijver de titel van het eerste hoofdstuk: Orde op zaken stellen, tegelijk een omschrijving kan zijn van wat ethiek eigenlijk is. Men treft in dat eerste hoofdstuk de afgrenzing aan ten opzichte van wetenschap, cultuur, techniek, politiek en religie.

In het tweede hoofdstuk wordt de verhouding tussen het zedelijke en het natuurlijke besproken. Natuurrecht of natuurwet houdt in dat men geen christen behoeft te zijn om toch te kunnen weten wat er ten aanzien van goed en kwaad te pas komt en niet te pas komt in het leven. Dat regardeert christenen en niet-christenen. Het komt mij wat al te simpel voor om dat op te hangen aan natuurrecht of natuurwet. Alsof die in zich geen voor verschillende verklaring vatbare termen zijn. Als er ooit een punt is waarop het gereformeerd karakter van de ethiek moet blijken dan wel hier. Rothuizen hakt in enkele bladzijden een paar knopen door, die echt niet zomaar te ontwarren zijn. In dit hoofdstuk had hij toch op zijn minst moeten ingaan op de bezwaren welke J. Douma, reeds in 1966, tegen zijn interpretatie van Calvijn heeft ingebracht. Calvijn sprak niet zo optimistisch over de identificatie van het zedelijke en het natuurlijke als Rothuizen hier doet.

Het derde hoofdstuk is gewijd aan de vraag: wat is nu christelijke ethiek. De titel luidt: een stukje demythologisering. Dat is op zichzelf al veelzeggend. De ethiek moet dan ook ontdogmatiseren, onttheologiseren en zelfs ontkerstenen. Daarna mag zij dogmatiseren, theologiseren en kerstenen. Wat kan de laatste hand nog geven, als de eerste alles heeft weggenomen? Deze dialectiek kan ik moeilijk volgen. In het vierde hoofdstuk wordt op hetzelfde thema nog eens ingegaan. De christelijke ethiek heet hier niet de enige, en ook niet de enig goede ethiek. Het belangrijkste wat de ethiek aan de kerk te danken heeft, is het gebed en de vergeving. Dat is consequent vanuit een vertrekpunt in de natuurwet. Het is dan ook niet toevallig dat de decaloog vrijwel niet ter sprake komt. Als het over de wet van God gaat, komt zij vrijwel steeds ter sprake in de context van hetgeen we uit de natuurwet ook kennen. Dat was te verwachten als men ethiek omschrijft als de wetenschap van goed en kwaad, terwijl men dan voor een speciaal christelijke ethiek weinig ruimte ziet.

De illustratie is inderdaad illustratief: een toespraak voor de partijraad van de A.R.P., als illustratie opgenomen, geeft te horen, dat de auteur bij de Statenverkiezingen op het P.A.K. gestemd heeft, omdat het pleidooi voor de schepping door de confessionele partijen aan anderen wordt overgelaten. De Russen heten dan ook niet gevaarlijk dan de stank, het lawaai of de groenloosheid in Nederland. Kan men met zulk een natuurlijke ethiek het geweld van het anti-christelijke wereldrijk keren?

Het laatste hoofdstuk beschrijft de grenzen van de ethiek. Die liggen dan in het feest. Vergeving is meer dan ethiek. Een versiering is meer dan vergeving. De tijd van de absolutisten heet gelukkig voorbij te zijn. Nu komt de beurt aan de relativisten. Het wordt gezegd in verband met de christelijke politiek. Het lijkt me typerend voor de ethiek van de auteur. Ik zie geen brug tussen deze beschouwing en die welke staat in de gereformeerde, ethische traditie.

Er ligt achter dit boek een geweldige kennis van de literatuur, op velerlei gebied. Personen-en zaakregister maken het gemakkelijk toegankelijk. De auteur betrekt via het uitvoerige notenapparaat velen in de discussie. Daarin is hij royaler dan anderen. Het zij met erkentelijkheid vermeld.

C. G.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen