Boekbespreking

Rectificatie. Het door ds. C. den Boer op 26 juli 11. besproken boek van dr. F. A. Schaeffer, Milieuvervuiling en de dood van de mens, uitgave Buijten en Schipperheyn, Amsterdam, kost niet ƒ 17, 50 zoals werd vermeld, maar ƒ 7, 90.

Dr. C. Rijnsdorp, Balkon op de wereld; Buijten en Schipperheljn, Amsterdam 1973; serie Christelijk Perspectief 21. Prijs ƒ 18, — en ƒ 15, — voor abonnees op de serie.

Ik kan met dit boek, dat artikelen, lezingen, cursiefjes en gedichten van de schrijver uit de vijftiger jaren tot heden bundelt, niet onverdeeld gelukkig zijn. Het zijn betrekkelijk alle, korte en gemakkelijk te lezen stukjes en gedichten. De persoonsbeschrijvingen zijn ongetwijfeld het sterkst, de recensie-achtige gedeelten, , die een of ander boek als aanleiding hebben, maken de indruk niet in deze verzameling thuis te horen. Temeer omdat de kritische opmerkingen eerder het literair-formele en literair-technische terrein betreffen dan de inhoud. En het is de vraag of lezers van en abonnees op de delen van deze serie daar zo erg benieuwd naar zijn.

Dan is er nog iets. Die roman van Clara Eggink, Gewoon Mensen — moet die per se aantonen dat het 'goede' in de menselijke samenleving ergeiis in gefundeerd is ? Dat is niet een vraag die je aan een deel van zo'n boek kunt stellen na allerlei kritische aanmerkingen op schrijftrant e.d. Dat is een vraag die zich laat stellen aan zo'n heel boek, of nog beter: aan de hele romanschrijverij. En over die verbintenis van een goed stilistisch en bewogen boek, en een bepaalde boodschap had ik graag meer gelezen. Wat aangaat het werk van Lifton, Grenzen, valt er ook bij de weergave wel wat te vragen. Wanneer een overlevende uit Hiroshima zegt: alles wat ik doe, dat het leven bevestigt, is tevens onzuiver en een belediging voor de doden die alleen zuiver zijn, dan is dat niet maar een illustratie van^ verwarring van dood en leven. Doch dan moet zulks gezien worden tegen de achtergrond van de Japanse waardering van dood en leven en de vloeiende grens daartussen. Het is nog maar de vraag of in deze verwoording een structuur wordt doorbroken. Jaren geleden meende de socioloog Pedersen reeds iets soortgelijks aan ervaring van fluïde grenzen in de cultuur van Israël te moeten signaleren.

Nog een detail: het is mij te enen male onduidelijk, hoe Rijnsdorp kan schrijven: 'Maar de Noordeuropese mens, behalve dan misschien die van de laagste volksklasse, verwerkt zijn verdriet naar binnen. ..' (blz. 58). Alsof dat veel met sociale structuren te maken had !

Tenslotte vraag ik me af, in welke verhouding schepping. Schepper en het geschapene als bijbelse begrippen bij Rijnsdorp staan ten opzichte van creativiteit in artistieke zin. Blij ben ik ermee, dat hij op de taxatie van het Oosterse na de bespreking van Liftons werk terugkomt in het stuk getiteld: Doldraaien of bidden? en dat hij daarin genuanceerd spreekt. Met heel veel waardering voor Rijnsdorps 'eigen werk', waarin geen boeken van anderen een rol spelen, beveel ik dit boek ter lezing aan.

Ds. G. Janssen, Om de theocratie; Buijten en Schipperheijn, O(nderling) K(ontakt)-katemen 9; prijs ƒ 3, —.

De Amsterdamse, vrijgemaakte predikant-buiten-verband heeft gereformeerd Nederland met deze brochure een dienst bewezen. Hij behandelt, zoals de ondertitel van dit geschrift luidt, 'honderd jaar van strijd om de verwerkelijking en vormgeving van de theocratische gedachte'. Van de zestiende tot ver in de zeventiende eeuw geeft hij een schat van materiaal, dat hij naar een eigen visie bewerkt en waar hij in het laatste hoofdstuk een aantal conclu' sies aan verbindt. Hij beperkt zich tot de Nederlanden en haalt de reformatoren en invloeden van elders slechts aan, voorzover zij de stand van zaken in de Nederlanden mede hebben bepaald.

Ik ben het niet met hem eens, wanneer hij stelt, dat de reformatoren de zedewet dichtgetrokken hebben in de buurt van de natuurwet. Dat is mij te generaliserend, ' zeker wat de lutherse reformatie aangaat. Ook staat nog te bezien of de woorden 'om te weren en uit te roeien alle afgoderij en valse godsdienst' inderdaad niet afhangen van het 'de hand houden aan de heilige kerkedienst' ofwel — volgens enige kopieën, die in 1725 voor synodaal gebruik zijn uitgegeven — 'de hant te houden aen het heylige Ministerium, om te weeren' enz. Warmeer men iemands mening 'uit de lucht gegrepen' noemt, , dan moet men wel argumenten zetten tegenover het betoog van de betrokkenen. En ten tweede kan men in de tekstuitgave van Bakhuizen van den Brink zien, dat prof. Hugo Visscher's mening — die bij Bakhuizen van den Brink het nog tot het tekstkritisch apparaat brengt! — niet steunt op de Latijnse tekst, maar op de oudste Franse, die wij van de Nederlandse Geloofsbelijdenis hebben !

Er zou veel te discussiëren en disputeren zijn rond deze katern. O.a. over de synode van 1578; over de inhoud van de theocratie in art. 36 als geloofsartikel. En over de mening van Janssen, waar ik beslist tegen opkom, als zouden de woorden 'om te weren en uit te roeien alle afgoderij en valse godsdienst, om het rijk van de antichrist te gronde te werpen' uit politiek oogpunt ongewenst zijn.

Maar genoeg: het materiaal dat de schrijver in zegge 41 blzz. bie^lt, is goed geordend en overzichtelijk aan het papier toevertrouwd. Beter dan de literatuur, die hier en daar wat verouderd aandoet. Ter bestudering aanbevolen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen