De Gereformeerde Gezindte en de politiek

In 1972 verscheen in De Waarheidsvriend een serie artikelen over de Gereformeerde Gezindte waaraan door een tiental vertegenwoordigers van de onderscheiden groeperingen binnen de Gereformeerde Gezindte een bijdrage werd geleverd. (Inmiddels zijn deze artikelen in boekvorm uitgekomen onder de titel: 'Tien keer gereformeerd', uitgave Kok, Kampen). Wie geïnteresseerd is in politiek, zou het ongetwijfeld van belang vinden als hij van deze schrijvers ook eens zou kunnen vernemen hoe men denkt over de taak en de wenselijke betrokkenheid van de Gereformeerde Gezindte bij de politiek. In het bijzonder, hoe men denkt over de partijpolitieke situatie, wat men ziet als de primaire uitgangspunten en vooral, hoe men zich voorstelt deze vorm en inhoud te geven in de praktische uitwerking.

Onderling Kontakt

Het nummer van het blad Onderling Kontakt 1) dat in augustus jl. verscheen komt aan deze belangstelling voor een deel tegemoet. We moeten zeggen voor een deel, omdat in dit nummer vanwege de omvang van het blad niet tien maar vijf mensen aan het woord komen. Het volledige spectrum van de Gereformeerde Gezindte is daarmee vanzelfsprekend niet bestreken en de onderlinge verschillen zijn als gevolg daarvan minder groot dan we zouden mogen verwachten als de 'tien' aan het woord zouden zijn gekomen. Niettemin hebben we hier te maken met een interessante en lezenswaardige verscheidenheid van artikelen, waaruit we graag een aantal gedachten willen doorgeven. De medewerkers zijn: ir. J. van der Graaf, ds. H. G. Abma, ds. G. Janssen, vrijgemaakt predikant buiten verband te Amsterdam, burgemeester G. J. Smit te Rijssen, behorend tot de Gereformeerde Gemeenten en ds. J. H. Velema, christelijk-gereformeerd predikant te Apeldoorn. Over de principiële uitgangspunten treffen we tussen de scribenten weinig verschillen aan. 'Over ons politieke denken en handelen beslist de inhoud van ons geloof', aldus ds. Janssen. En burgemeester Smit zegt: 'Bij het voeren van een christelijke politiek dient men zich dus te stellen onder de autoriteit van de Bijbel en zal men slechts met succes kunnen opereren vanuit het geloof'.

Luxe van versnippering

Kunnen we ons gezien de grote mate van overeenstemming in principia nog wel de luxe van de grote versnippering van de Geref. Gezindte over de vele christelijke partijen veroorloven ? Deze vraag komt in verschillende bijdragen aan de orde. Vanzelfsprekend wordt beseft dat een kerkelijk verscheurde Gereformeerde Gezindte het partij-politieke beeld ingewikkeld maakt. Maar moet men op politiek terrein met samenwerking wachten totdat het kerkelijk vraagstuk is opgelost ? Ds. Velema zegt ergens: '.. .we zullen daar niet op hoeven te wachten om politiek te doen wat onze hand vindt om te doen' en 'Het zou bijzonder te wensen zijn dat er een nauwe samenwerking kwam tussen S.G.P., G.P.V., N.E.V. en de gespreksgroep van de A.R.-gezinden'. Ir. Van der Graaf spreekt zich in dezelfde geest uit als hij zegt: 'Als ideaal voor de christelijke politiek zie ik een zo breed mogelijke samenwerking'. 'Ik denk aan: G.P.V., N.E.V., S.G.P., de centrumgespreksgroep binnen de C.H.U. en de gespreksgroep van A.R.-gezinden'. Ook ds. Abma is van mening dat een grotere mate van samenwerking geboden is. Hij zegt: 'Het is nodig dat de bezinning snel op gang komt, al doende op gang komt, want er is geen tijd te verliezen'. Ik dacht dat het in deze fase meer verzamelen is geblazen dan angstvallig het nastreven van het grootste isolement'.

Praktische uitwerking

Het is te hopen dat deze geluiden van enkelen onder velen van de eigen politieke groeperingen weerklank vinden. Maar hoe zit het met de praktische uitwerking van de christelijke politiek, zo zal men zich afvragen. Gaan de wegen daarin niet hemelsbreed uiteen ? Het is inderdaad te verwachten dat de verschillen op dit gebied het duidelijkst aan den dag treden en het zou bepaald te lichtvaardig zijn om afgaande op wat hierover in de vijf artikelen van Onderling Kontakt wordt gezegd deze vraag vlot ontkennend te beantwoorden. Voor een duidelijk beeld van de verschillen op praktisch politiek terrein moet deze materie veel uitgebreider aan de orde komen dan in dit speciaal nummer mogelijk was. Maar er is een ander gewichtig punt betreffende de inhoud van de politiek, dat wel nadrukkelijk de aandacht krijgt. Is het taak en opdracht van de christelijke politiek om zich met praktische problemen bezig te houden of moet het haar alleen gaan om het getuigen ? Ir. Van der Graaf laat zien dat deze twee dingen niet van elkaar te scheiden zijn: 'Dat zijn twee kanten van dezelfde zaak. De S.G.P. is vanouds een getuigenis-partij. Maar dat getuigenis moet waar gemaakt worden. Een partij die geen verantwoordelijkheid wil dragen kan er beter mee ophouden. Politiek is voor 90% praktisch bezig zijn. Dat is m.i. ook het constructieve element in de huidige fractie van de S.G.P. Ze schuwen de praktijk niet. Wie geen praktische verantwoordelijkheid wil dragen moet niet in de Tweede Kamer gaan zitten'. Dat is een duidelijk geluid. Hier wordt het getuigen als fractie van de christelijke politiek niet afgewezen, maar wel dié vorm van getuigen, die niet wezenlijk betrokken is op de problemen en die niet innig verweven is met de worsteling om principieel verantwoorde, praktische oplossingen te vinden. Daarom kon ds. Abma zeggen, getuigen door de problemen aan te pakken.

Getuigenis en praktische politiek

In dit verband willen we ook de aandacht vestigen op het juli-nummer van Wapenveld 2). Hierin treffen we een kort artikel aan van de Tweede-Kamerleden ds. H. G. Abma, P. Jongeling en drs. G. van Leyenhorst. Zij schreven dit naar aanleiding van de vraag wat naar hun oordeel het specifiek christelijke van de christelijke politiek is, die de redactie van Wapenveld had voorgelegd aan een vertegenwoordiger van elk der in de Tweede Kamer vertegenwoordigde protestants-christelijke partijen. In de antwoorden van ds. Abma en drs. Van Leyenhorst komt ook de getuigenisfunctie van de christelijke partijen ter sprake. Over dit onderwerp en het aanvaarden van verantwoordelijkheid zegt ds. Abma: 'De actualiteit van deze tijd gebiedt de christen om zoveel mogelijk verenigd en gezamenlijk op te treden en om alle mogelijkheden aan te grijpen aangezien het moreel verval buiten proporties is. Weliswaar is politiek naar geaardheid het gebied van het compromis, doch het is even verwerpelijk nimmer het compromis te willen als dit te allen tijde ten koste van alles te ambiëren. Het compromis mag de christen niet compromitteren. We mogen vuile handen maken, doch we mogen ze niet branden'. Aan het artikel van drs. Van Leyenhorst ontlenen we in dit verband: 'Ik ben het ermee eens dat christelijke partijen een gedeelte van de functie van de kerk hebben overgenomen in het staatkundige leven'. Maar de functie van getuigenispartij wijst hij af: 'Politiek is vormgeving van het staatkundige leven. Daaraan neemt een politieke partij deel. Daar preek en praat je niet alleen over, daar werk je aan mee. Dat betekent ook dat men zich medeverantwoordelijk weet voor de toestand zoals deze via de wetgevende arbeid ontstaat. 'Getuigende mensen' kunnen zich soms merkwaardig gemakkelijk afmaken van de werkelijke gang van zaken alsof men zich van de feitelijke situatie kan 'vrij maken'.'

Niet gemakkelijker

Er is bepaald overeenkomst tussen wat Abma zegt en wat Van Leyenhorst zegt. Maar uitgaande van deze gedachten wordt politiek bedrijven door een christen in een geseculariseerde wereld er bepaald niet gemakkelijker op. Geldt dit echter op soortgelijke wijze niet voor alle christenen die op onbeschermde plaatsen van de maatschappij staan ? Terecht zegt ds. Abma: 'Het blijft voor christenen de goede strijd van het geloof en het is niet overbodig om zich bij de voortduur af te vragen of men het geloof weet te behouden'. Als het echter goed is is deze strijd niet alleen tegen 'wereld en satan' maar ook tegen 'eigen vlees'.

We besluiten dat christelijke politiek dus praktisch en zakelijk is omdat het zich afspeelt in deze tijd en uitgaat van een gedegen kennis en een grondige analyse van bestaande toestanden. Zij is principieel en getuigend omdat ze in deze situaties ruimte wil maken of behouden voor het dienen van God en de medemens. Er is geen scheiding mogelijk tussen het praktische en principiële. De werkgelegenheid is niet minder een taak voor de christelijke politiek dan de zondagsrust ook al zal ze bij de laatste veel eenzamer staan. Alle problemen samen vormen het geheel van de politiek en deze zullen ook steeds in hun achtergrond en samenhang moeten worden gezien.

Bezinning nodig

Met overeenstemming over deze uitgangspunten blijft er tussen de protestantschristelijke groeperingen die in de genoemde publikaties van zich hebben laten horen nog wel het een en ander uit te praten: kan een politieke partij eigenlijk een soort verlengstuk zijn van een kerkelijke denominatie ? Is de belijdenis van de soevereiniteit in eigen kring inderdaad een wezenlijk punt zoals ds. Velema dat stelt ? En wat bedoelt burgemeester Smit als hij zegt dat de theocratie de onverkorte handhaving is van art. 36 van de N.G.B. ? Zo zouden meer punten te noemen zijn. Het lijkt me daarom van belang om aan de gedachte uitvoering te geven die ir. Van der Graaf oppert: een bezinningsgroep in het leven te roepen waarin naast vertegenwoordigers van de verschillende kerken, mensen uit de eerdergenoemde politieke groeperingen zitting nemen. Deze zou zich wat het eigene van de christelijke politiek betreft o.a. moeten bezig houden met de vraag wat het in deze tijd betekent voor de gemeente om in de wereld en niet van de wereld te zijn en vooral wat in deze tijd, waarin de westerse vooruitgangsidee duidelijk in een crisis is gekomen, bij uitstek 'de wereld' is.

De gesignaleerde artikelen geven hoop — en dat is de reden waarom wij de aandacht erop hebben gevestigd — dat zo'n bezinning vruchten af kan werpen. Want het is terecht dat ds. Abma zegt dat we elkaar vaak kennen uit karikaturale vor­men. 

1) Onderling Kontakt — 'speciaal nummer over Gereformeerde Gezindte en politiek. Uitg. Landelijk verband van staatkundig gereformeerde studieverenigingen, postbus 21, Benthuizen, ƒ 2, —.

2) Wapenveld juli 1973. Administratie: Arthur van Schendelplein 63, Delft, ƒ 4, —.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen