Met twee woorden praten

Graag ga ik nog even door op het thema van de 'twee-aan-twee-woorden' waarover v. d. G. schreef in het vorige nummer. In reactie op een ontvangen brief. Het is geenszins mijn bedoeling de briefschrijver tegen te spreken. Hij zegt trouwens dat hij geen bewijs nodig heeft en dat hij het zo al weet. De briefschrijver namelijk veronderstelt, dat de goede gewoonte om met twee woorden te converseren en te 'confesseren' (als ik mij in dit gesprek, waarbij een neerlandicus betrokken is, mij een gallicisme, een woord letterlijk uit het Frans overgenomen, durf te veroorloven) als het ware met de paplepel oftewel met de lepel vol redelijke onvervalste melk van de Hebreeuwde Godsspraak is ingegeven. Ik geloof, dat het inderdaad beleefd, vanuit de beleving, is om keurig met twee woorden te converseren en confessie te doen. Ik wil ook niet bestrijden dat de omgang met inzonderheid de psalmen en ruimer met de oudtestamentische poëzie hierop van invloed was. Toch wil ik, als de lezers mij toestaan, nog wat aanvullend spreken op de 'aanvulling'.

Niet in het kader van polemiek. Het zij verre. Ik verfoei dat eindeloos getheologiseer in repeterende breuk van Jantje, die zegt dat Pietje het verkeerd heeft en tegenover die van Jantje zijn visie ten beste geeft, terwijl Heintje al onderweg is om beide van kaart en tafel te vegen. Het is een wedstrijd, maar echt wel strijd, om zichzelf als hoogste boven de krioelende theologanten uit te werken. Ik zeg niet dat ik het beter weet. Trouwens wat weet ik ? Het kleine beetje dat ik meende te weten smelt elke dag verder weg als sneeuw voor de zon. Wat weet ik ? Ik weet mijn Verlosser leeft, zegt Job. Wij weten, belijdt Paulus. Wat wij van God geleerd hebben, dat weten wij. Dit is het zekere weten inherent aan het geloof. Overigens wil ik bij voorbaat reeds constateren, dat over het geloof in de catechismus degelijk met twee woorden gepraat wordt. Zeker weten én vast vertrouwen. Dat staat vast genoteerd. Ik ben er echter nog niet helemaal aan toe, omdat ik eerst iets anders wil opmerken.

Men zou menen, dat met de belijdenis, dat wij pas weten, wanneer wij van God geleerd zijn, een zeer duidelijke beslissing is genomen. Toch niet. Althans niet helemaal. Want in de praktijk van kerkelijk en interkerkelijk leven merken wij, jammer genoeg, al te vaak, dat vele mensen niet voldoende beschikken over de kritiek vanuit de zuivere en doorlouterende Rede Gods, zodat zij eigen weten én het weten vanuit het zelf-uit-de-mond-Gods-gehoordhebben niet genoegzaam weten te onderscheiden en nog minder te scheiden. Dat kan het begin zijn van een tirannieke heerschappij over het geloof en het geweten van de ander.

Laat ik mij duidelijk uitdrukken. Het luistert immers nauw in deze dingen. Ik zal mij begeven tot een voorbeeld. Wel tot een voorbeeld, dat tegelijk ons weer middenin de affaire van de woorden tweeaan-twee brengt. Ik noem het punt van de uitverkiezing. Uitentreuren heb ik getracht mijn catechisanten voor te zingen, dat de uitverkiezing een geloofsartikel is en niet een wetenswaardigheid. Wat zien wij in de praktijk gebeuren ? In de beste families komt het voor en niet het minst. Met heel onze orthodoxie en voorkeur voor geloof boven het koude rationalisme doen wij in feite toch niet anders dan het stuk van de uitverkiezing oppakken en vervolgens daarmee puur rationalistisch gaan opereren. Belijden en geloofsleven, als het zo nog mag heten, worden gebracht onder de dwingelandij van een puur rationalistisch gebezigde categorie, waar alles voor moet buigen en barsten. In wezen is men op deze manier even rationalistisch als de grootmeesters van het wereldse rationalisme. Het is waarlijk geen fides (geloof) meer, maar ratio (rede). In wezen is men ten offer gevallen aan dit zegevierend rationalisme.

Ten onrechte beroept men zich voor dit verkiezingsmonisme op de grote reformator en ten onrechte noemt men zichzelf reformatorisch. Calvijn heet dan wel eens oneerbiedig de uitvinder van de predestinatie. In deze zin heeft Calvijn nooit en nimmer de uitverkiezing verklaard. Als een rationalistisch gehanteerde stelling. Calvijn heeft godvruchtig de predestinatie beleefd en beleden. Hij spreekt daarover — daar heb je het alweer — met twee woorden. Calvijn poneert naast de uitverkiezing ten eeuwige leven de prediking van belofte en Evangelie allen volken en mensen zonder onderscheid met bevel van bekering en geloof. Het éne met het andere kan de ratio (onze rede, ons verstand, onze hersenen) onmogelijk in één systeem wringen, tenzij wij één van beide verminken. De grote hervormer maakt er geen logisch kloppend stelsel van, hij laat het ogenschijnlijk tegenstrijdig naast elkaar staan tot tijd en wijle hiernamaals hij volkomen inzicht erlangen zal om te bemerken dat bij God één blijkt wat voor ons ten dele kennen twee lijkt. Want Calvijn is veel te veel eerbiedige en gehoorzame leerling en ook luisteraar van de Schrift. Hij verbuigt en verwringt de Schrift niet en evenmin de schriftuurlijke waarheden. Calvijn zet beide geopenbaarde waarheden als het ware tegen elkaar op, tegen elkaar omhoog, en op die wijze ontstaat één van de ware en rijke produkten van Calvijns vrome theologiseren. Deze vruchten van Calvijns theologie zijn toepasselijk genoemd Calvijns stijl van spitsbogen. Op deze manier wordt de leer van Calvijn een zalige kathedraal. Intussen hebt u gemerkt dat hier alweer met twee woorden werd gepraat.

Er is wat de verkiezing aangaat een scherpe keursteen. Er staat: De HEERE kent degenen, die de Zijnen zijn. De HEERE kent. Waar de verkiezingsleer is gedenateerd, let u maar goed op, daar zijn het, ondanks een paar verplichte opmerkingen van het tegenovergestelde, in wezen en in feite de mensen, de vrome mensen, die precies weten, beslissen en uitmaken wie des Heeren zijn. Doch er staat niet dat de mensen, de vroomste mensen, weten wie des Heeren zijn. Neen, de HEERE kent. Hij alleen, en geen ander.

Op dit stramien kan ik gevoeglijk en gerust een poosje voortborduren. Bijvoorbeeld over het begrippenpaar, over de woorden twee-aan-twee, barmhartig en rechtvaardig óf rechtvaardig en barmhartig. De catechismus heeft het over die beide, de belijdenis doet het wel tweemaal en de Leerregels gebruiken die beide woorden naast en tegenover elkaar eveneens. Meer voorbeelden zijn te noemen. Ik wil het lange verhaal kort maken. Ik onderschrijf de mogelijkheid van invloed van het Hebreeuwse poëzie-eigen. Slechts zou ik er wel voor willen pleiten in het onderzoek te betrekken de vraag of Calvijn met heel zijn theologiseren niet een speciale en extra dimensie heeft aangebracht. Dat aspect mag in elk geval niet over het hoofd worden gezien. Hebreeuws en ook een beetje Geneefs. Ook dat zijn twee woorden.

Het is netjes en beleefd om met twee woorden te spreken. De Hemelse Vader leert het Zijn kinderen op Zijn leerschool. Elke onschuld en iedere uitvlucht wordt ons zodoende benomen. Het verstand zakt als een baksteen op deze school, het geloof echter gaat over van de ene klas naar de andere. Al is het misschien in omgekeerde volgorde, zodat via de eerste klas het uiteindelijk een bewaarschool wordt. Het geloof gaat nochtans over en maakt vorderingen in het minder worden. Wijzen en verstandigen is het verborgen, kinderen is het geopenbaard. O, lieve Vader, zo hebt U het gewild. Ja, Vader, want alzo is geweest het welbehagen voor U.

Geen kroniek als weergave van tal van feiten, wel een informatie om tal van gebeurtenissen te taxeren en te doorzien.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen