Boekbespreking

J. Kamphuis: Aanval in de rug? Uitgave De Vuurbaak, Groningen; 57 pagina's; ƒ 4, 90.
In het Nederlands Dagblad plaatste de vrijgemaaktgeref. prof. Kamphuis in november en december van 1972 een drietal artikelen over de leer van Richard Wurmbrand, die hij kritisch tegemoettreedt. Aan de hand van Wurmbrands geschriften komt hij tot een aantal fundamentele bezwaren tegen zijn leer. Wurmbrand, zo zegt hij, meet zich bisschoppelijk gezag aan door zich als leider van de ondergrondse kerk op te werpen en de ondergrondse kerk als belangrijkste kerk van deze tijd te beschouwen. Verder zegt hij dat de mystiek het bij Wurmbrand op centrale punten wint van de leer (mystiek hier bedoeld in de zin van het vervagen van de grens tussen Schepper en schepsel doordat de mens in extatische vervoering tot de Schepper opstijgt). En verder wijst hij erop, dat Wurmbrands leer revolutionair-agressieve trekken vertoont, waarmee hij overeenkomst vertoont met de wederdopers van de zestiende eeuw. 'Het vuur van de mystiek brandt door in het vuur van de revolutie', zegt Kamphuis. Wat die mystiek betreft, daarvan geeft Kamphuis een voorbeeld in een gedicht van Wurmbrand, waarin hij van Maria Magdalena zegt, dat ze Christus lief had voor Zijn bloed was gestort, dat ze Hem zelfs zou liefhebben in eeuwigdurende ellende, dat ze Hem zelfs zou liefhebben als Christus gevlucht was voor de kruisiging en zelfs als zij zonde in Hem gevonden zou hebben. En wat de revolutie betreft. Kamphuis haalt een exegese aan van Wurmbrand van de tekst: geef de keizer wat des keizers is. Wurmbrand zegt daarvan: 'Geef de keizer wat we hem schuldig zijn, een schop achterna en gooi hem eruit'. Kamphuis zegt in dit verband, dat Wurmbrand zijn wijsheid hier niet ontleent aan de Schrift maar aan het communisme waarvan hij zelf een leerling is. Kamphuis eindigt zijn beoordeling van Wurmbrands leer met de opmerking: 'In het religieus-politieke avontuur van de 'Ondergrondse Kerk' zal de kerk van Christus ondergaan'. Een zwaargeladen uitspraak.
Wat te zeggen van deze zware beschuldigingen van prof. Kamphuis? Ik meen te moeten zeggen dat prof. Kamphuis gelijk heeft en tegelijk het ongelijk aan zijn kant heeft. Dat vraagt om toelichting. Wurmbrand is geen gereformeerd man. Er zijn tal van dogmatische bezwaren aan te brengen tegen diverse uitspraken van hem. Toen ik hem vorig jaar hoorde spreken op de Reformatorische Getuigenisdag te Utrecht constateerde ik ook zeer aanvechtbare uitspraken. Ik denk aan de opmerking dat engelen van glas, doorzichtig zijn en dat we de mensen door de engelen heen moeten bekijken als we willen zien hoe ze zijn. Zo ligt ook in de kritiek van Wurmbrand op zijn mystiek een kern van waarheid. Het gedicht, dat Kamphuis aanhaalt over Maria, is er bijbels gezien ver naast. Het aanwezig zijn van bepaalde mystieke elementen mag gesignaleerd worden en daarom mag gezegd worden dat Wurmbrand dogmatisch, theologisch, bijbels-exegetisch onze leidsman niet kan zijn. Maar dan komt ook mijn kritiek op Kamphuis. Is het billijk zo zwaar geschut in stelling te brengen tegen iemand als Wurmbrand, die zijn theologische opleiding als het ware kreeg in de school van het lijden, die op zijn geheugen moest teren toen hij in de gevangenis vertoefde jaren achtereen, en slechts met meditatie kon volstaan? Mogen we zo iemand alleen beoordelen op onze theologische waarden? Dat het element van gemeenschap, zeg van de mystiek, zwaar accent krijgt bij iemand, die het in de afgeslotenheid van een cel jaren zonder bijbel moest stellen, is ergens begrijpelijk. Hetgeen iets anders is dan dat het door ons moet worden overgenomen. De liefde oordeelt hier echter dunkt me billijker dan Kamphuis doet. Wurmbrand is geen gereformeerd theoloog, die de school van onze confessie doorliep. Maar zou hij misschien toch een christen kunnen zijn, die door het lijden geleerd werd en met God door de school van het lijden kwam?
En dan, wat dat revolutie-element betreft, het 'geef de keizer wat des keizers is' staat toch ook bepaald niet los van dat andere in de Schrift, namelijk dat men God meer gehoorzamen moet dan mensen. Daar ligt een spanningsveld, dat voor christenen achter het ijzeren gordijn bepaald zwaarder ervaren wordt dan door ons, gezien de confrontatie met een regime dat het atheïsme in zijn vaandel heeft geschreven. De exegese, die Wurmbrand geeft van de tekst, is natuurlijk niet juist, maar hij is wel gegeven in een toegespitste situatie.
Al met al kan ik het boekje van Kamphuis niet waarderen. Het is geschreven vanuit een dogmatisch verkrampt kerkbegrip, dat kennelijk alles wat buiten het dogmatisch geijkte patroon valt direct met zwaar geschut bestrijden moet. Die weg verkies ik niet. Een bepaalde stelling kan juist zijn maar gemeten met het oordeel der liefde onwaar. Zo heb ik het boekje van Kamphuis ervaren. En daarom wil ik toch het vraagteken van de titel van dit boekje veranderen in een uitroepteken.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen