Boekbespreking

L. Janse: Jacobus Koelman 1632—1695. Uitgeverij De Banier, Utrecht 1973; 102 blz. Geb. ƒ 6, 25.
Nog niet zo lang geleden verscheen een herdruk van het bekende boek van dr. A. F. Kruil over Koelman (Ton Bolland, Amsterdam). Hiernaast nu dit eenvoudige werkje over dezelfde Koelman.
De heer Janse biedt allereerst een schets van het leven van Koelman; hierbij steunt hij (en dat kan ook niet anders) op de studie van Krull. Vervolgens geeft hij in het kort weer de inhoud van Koelmans geschriften. Dit heeft het voordeel dat men dan Koelman zelf onder ogen krijgt. Tenslotte biedt hij een beoordeling van Koelman.
Wat het laatste betreft, deze beoordeling is zeer levend. Al wordt wel erkend dat Koelman een wat hoekig man was.
Misschien had in het boekje van de heer Janse iets scherper naar voren kunnen komen, dat ook Koelman, hoe groot hij ook was, toch niet meer is geweest en gelukkig ook niet meer heeft willen zijn, dan een dienaar van Jezus Christus. Alle oud-vaders hebben geleerd dat de dienaren des Woords van zichzelf moeten af-wijzen, naar Hem! Koelman heeft ook zijn beperktheden gehad. Onmiskenbaar is dat hij neigde tot het independentisme. Ook verschillenden van zijn geestverwanten hebben dat zo aangevoeld, vandaar hun optreden tegen zijn conventikels. Van de weeromstuit heeft toen Koelman die collega's, waaronder ook geestverwanten, hardhandig aangepakt. Zijn hard oordeel is zowel door de heer Janse als al indertijd door Krull kritiekloos overgenomen. Men zou echter eens na moe ten gaan met welke collega's in de grote steden, waar hij zijn conventikels bijeenbracht, Koelman in moeite is gekomen, dan zou men ontdekken dat daar heel goede en bekende 'oude schrijvers' bij horen. Met andere woorden: men kan Koelmans strijd niet in alles zomaar volgen! Een zekere eigenzinnigheid is hem ook niet te ontzeggen geweest, denk maar aan zijn strijd tegen de Formulieren. Het is zijn stokpaardje geworden; hij ging daarin veel en veel te ver.
Dit alles neemt niet weg, dat wij diep respect hebben voor deze grote man; die vroomheid aan geleerdheid paarde. Zo gezien kunnen wij instemmen met de waardering die de heer Janse voor hem aan de dag heeft gelegd.
Enkele werkjes van Koelman zijn sinds enige jaren opnieuw (in nieuwe spelling) verkrijgbaar. Eén daarvan wil ik in het bijzonder hartelijk ter lezing aanbevelen, te weten het boekje 'De Natuur en gronden des geloofs'. Hier leert men Koelman kennen als een Evangeliedienaar van de eerste rang. Leg daar dan het boekje van de heer Janse (en eventueel het boek van dr. Krull) naast en u hebt stof te over voor overdenking en studie.

W. Nijenhuis: Geloof en Revolutie. Godsdienstige motieven in de Nederlandse Opstand. Besteladres: Parkweg 20a, Voorburg; prijs ƒ 1, 50.
In juli 1972 vond te Dordrecht een herdenking plaats van de vergadering, 400 jaar geleden door de Staten van Holland in deze stad gehouden. Een belangwekkende tentoonstelling in de Augustijnenkerk trok gedurende enkele maanden vele bezoekers. Naar aanleiding van deze herdenking ontstond de brochure (19 blz.) die wij hier bespreken.
De vrijheidsstrijd van onze vaderen tegen Spanje wordt door dr. Nijenhuis een revolutie genoemd; hij noemt haar: zonder meer een revolutionaire daad (4). Geloof en revolutie zouden in het optreden van de calvinisten niet diametraal tegenover elkaar hebben gestaan. De schrijver kiest hier positie tegen de opvattingen van Groen van Prinsterer. Verder, in deze vrijheidsstrijd zouden sociaal-economische en religieuze factoren samengegaan zijn.
Ik heb ten aanzien van diverse conclusies nogal wat bezwaren. Een vrijheidsstrijd en een revolutie mag men niet zo gemakkelijk als de auteur doet over één kam scheren. Men zal rekening moeten houden met de zeer bijzondere positie waarin Filips II stond tegenover de Nederlanden. Men zal eerst zeer zorgvuldig kennis moeten nemen van de inhoud van de oude privileges van ons volk wil men iets steekhoudends over deze kwestie kunnen beweren. In de tweede plaats, als met het oog op de Boerenoorlog in Duitsland beweerd wordt dat de boeren geen geweld in de zin hadden maar dat dit hun door de landsvorsten werd opgedrongen dan laat de schrijver zich leiden door een idee die men altijd van revolutionaire zijde hoort, nl. dat de schuld van alle geweld altijd ligt bij hen die het geweld keren. Deze theorie doet aan de feitelijke toedracht geen recht. In de derde plaats, geloof én revolutie is een verbinding die op zichzelf genomen nog niets zegt. Zelfs al zou men de vrijheidsstrijd tegen Spanje het etiket van 'revolutie' willen opplakken dan is met het eenvoudig naast elkaar stellen van geloof en revolutie nog niemendal gezegd over de onderlinge verhouding van die twee. Ergens beluister ik in deze historische uiteenzetting een stil pleidooi voor de moderne opvattingen aangaande geloof en revolutie, in de zin van een vermenging van die twee. Wanneer men vanuit een dergelijk vooropgezet gezichtspunt de geschiedenis van onze vrijheidsstrijd bekijkt, komt deze geschiedenis naar mijn gevoelen niet ten volle tot haar recht.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen