'Hier en Heden'

Leid ons in geen verzoeking ooit
De maand, die 'tiende'¹⁾ heet en laatste is, verliet ons met medeneming van het jaar 1973. Een nieuwe maand verscheen en een nieuwjaar brak aan. Ik weet niet hoe deze dingen u aandoen, zelf heb ik ieder jaar weer het gevoel of je de eerste maand van het nieuwe jaar anders bent, tenminste een wat andere mentaliteit hebt, dan in december van het oude jaar, waarin je op het laatst niet zoveel meer kon klaarmaken. Iets van 'overnieuw' krijg je toch wel over je die eerste dagen van het pas aangesneden jaar.
Ik veronderstel dat het kerkelijke jaar daar het zijne toe bijdraagt. Immers de kerstdagen spraken luid en werkelijk van een nieuw beginpunt in een radicaal, oude en volslagen verdoemde wereld. Met nieuwe krachten loop je zodoende het nieuwe burgerlijke jaar in om door je gewone doen en laten niettemin het wel aangename jaar en de tijd van welbehagen te verkondigen. Alras merken wij dat bij de entree de strikken van de duivel zorgvuldig zijn uitgezet. Verzoekingen zijn nimmer over tijd.
Als het u ging als mij heeft u horen preken over de verzoekingen her en der. In de woestijn, op de berg en ter tinne. De laatste plaatsaanduiding klinkt wat statig, want het geldt een religieuze verleiding. Jaren en jaren geleden las ik over de drie verzoekingen preken van de Franse prediker Aldolphe Monod. Mij trof in die preken wat Fransen noemen en hebben te weten esprit. U moogt vertalen: geest. Dan is er toch wat uit. Het woordenboek zegt dat esprit is geest, geestigheid. Dat geestigheid namelijk zit ook, overigens op zeer bescheiden en gepaste wijze, in esprit. En meer nog. Iets van helderheid bijvoorbeeld.
Monod volgt Lucas — uitgaande van Lucas heeft Mattheüs namelijk de volgorde van de verzoekingen 1, 3, 2 wat minstens betekent dat een bepaalde ordening van het geschiedverhaal niet zaligmakend heten mag — en wijst erop dat wij in 1 Johannes 2 vers 16 een parallel aantreffen. Begeerlijkheid des vleses — steen word brood; begeerlijkheid der ogen — pracht der koninkrijken word goedkoop Mijne; grootsheid des levens — werp u neerwaarts en wees gedragen. Grootsheid des levens, overgeestelijke vermetelheid. De grootse van leven geeft zich voor meer uit dan hij is. Hij doet het voorkomen alsof hij soeverein over levenswijs en levenshouding te beslissen heeft, terwijl de beslissing God toekomt. Het is sprekend de manier van doen van de mens die als God wil zijn.
Een andere relatie legt Monod met de verzoeking in het paradijs. Ook daar dezelfde drie, meent hij. Niet zonder reden wil mij voorkomen. De vrouw zag: a) dat die boom goed was tot spijze, b) dat hij een lust was voor de ogen, c) dat het een boom was die begeerlijk was om verstandig te maken. Hyper-verstandig zou ik denken.
IJlings probeer ik het spoor te verlaten. Tenslotte ben ik ooit niet ingehuurd voor deze rubriek om de schrijver van de meditaties te beconcurreren vanuit deze hinderlaag. Evenmin ben ik aangetrokken als exegeet in wat specifieker zin. Mogelijk mag er wel eens een keertje een kleine tijdrede, zoals zo'n bediening genaamd wordt, uitrollen maar daarmee heb ik wel het uiterste gevergd van die mij voor deze post wierven. Wat in de hof een drieeenheid was, is door de val gebroken.
Eén enkele opmerking moet u mij nog toestaan. Ik wees op de parallellie van de verzoeking in het paradijs met die in de werkplaats voor het nieuwe paradijs. Tussen verzoeking en verzoekingen. Minstens begrijpen wij waarom Luther zingt: Hij draagt zijn rusting nog. Ook waarom Paulus zegt: Zijn listen zijn ons niet onbekend. Bij alle, zij het betrekkelijke, originaliteit - de belijdenis verbiedt ons in elk geval ervan uit te gaan met de manicheeërs dat heer Satanas en zijn duivelen hun oorsprong uit zichzelf hebben - en bij alle vindingrijkheid heeft de boze toch een grondpatroon waarmee hij opereert. Het verschil tussen verzoeking in het paradijs en op de werkplaats van het heil is ongetwijfeld dat de drie verzoekingen, waaraan Christus werd onderworpen, de eerste Adam geconcentreerd of geïntegreerd zijn overkomen. Is dat wezenlijk van belang? Ik zou denken van wel. Daarom geef ik er ook de voorkeur aan om niet te spreken van drie gefuseerde verzoekingen in het paradijs, maar van in drieën gespleten verzoekingen op de werkplaats
Wat opvalt, hier en heden ook bijzonder, dat is de gebrokenheid van het leven, de scholvorming inzake de verscheiden levensterreinen. Niemand waagt zich graag buiten eigen terrein om niet het risico te lopen dat ze je als ondeskundig verdrijven. Menigeen maakt van het eigen terrein, waar hij het in de knuisten meent te hebben, zijn operatie-basis. Wanneer je eigen idee koning laat kraaien klontert er een actiegroep om je heen. Het lieve leventje kan beginnen. De ene is bezig de ballon van de economische groei op te pompen alsof de hele wereld in de gondel moet. Nummer twee heeft al de sociale misstanden in kaart en meent dat alle treinen moeten wachten tot zijn allerlaatste troetelkindje over de overweg is. De volgende snelt door de heetste vuren, voor milieubelangen. De wereld mag vergaan, mits het milieu maar behouden blijft. De verscheurdheid is erger dan breuken uit het rekenboek, want zulke kun je op éne noemer brengen. Ieder loopt voor eigen heilig huisje en is fanatiek overtuigd dat de oplossing van zijn probleem de oplossing is voor de rest van alle overige problemen, die hij overigens helemaal niet ziet.
De gevallen wereld is een wereld in diggels. Ieder gaat eigen wegen achter eigen belangen, urgenties, behoeften, vragen en noden.
Op randgebieden zitten lieden gehurkt in de overtuiging dat zij voor centrale problemen weldra de oplossing hebben gevonden en in de middelpuntige regionen winden groepen zich op over randgevalletjes. Het is een hele chaos. Kop en staart zijn nergens te bekennen. De compartimentering van het leefgebied lijkt compleet. In de beperking kan de meester zich presenteren, doch de verzoeking, maakt er zich eveneens onvoorstelbaar sterk mee.
De val is een totale breuk tussen allen en alles. Een verbondsbreuk. Eén van de diepzinnigste en omvattendste woorden uit de reine leer is het verbond, dat allen en alles centraal en tot in verste omtrekken verenigt. Op éne Naam, op één noemer moet alles komen. Hij de Middelaar van het verbond, die zelf Verbond heet, recapituleert allen en alles; schepselen in alle verhoudingen en relaties en de ganse schepping, die in barensnood is, in zichzelf.
Allen en alles vat Hij samen in Zichzelf, want Hij is het Hoofd van alle dingen. Het is zinvol over het verbond te blijven denken. Tot wij dat verbond hebben uitgebreid tot zelfs de stenen van het veld en totdat het gedierte met ons bevredigd is. Inderdaad zijn ook de engelen in de functionering van het hemel en aarde coordinerende verbond opgenomen, zodat krachtens dat verbond wij onze voet niet te eniger tijd aan welke steen ook stoten. Bevredigd met het gedierte des velds, want lezen wij: Hij was bij de wilde gedierten en de engelen dienden Hem. Als het gaat over de geest van de tijd, zijn ziekte en genezing, laten wij bedenken dat die sanering Verbond heet en dat Hij door de Doop met de verklaring, dat hij slechts langs deze route alle gerechtigheid en solidariteit kon vervullen, als met heilige Zalf zich aan God en aan het Rijk, aan de oprichting, fundering, instandhouding, bescherming en bloei daarvan, verbonden heeft.
De verbroken contacten — en daar is heel onze moderne wereld van vergeven — zijn hersteld, wanneer het onbegrijpelijk vlakbij, namelijk in ons zeer eigen oor klinkt uit verste Nabijheid: Ik verbind u met het Verbond. Hier en heden, en voorgoed.

1) December betekent tiende maand. Denk aan deci en deca in decimeter, decameter enzovoort. De twaalfde maand is dan februari, dat reinigen betekent. De maand Kippoer dus. Vandaar dat februari de kortste maand is op het end.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen