Politieke Catechese

Enkele jaren geleden verscheen de zgn. Handleiding voor de catecheet, een uitgave van de Werkgroep voor de Catechese van de Geref. Kerk en van de Raad voor de Catechese in de Ned. Herv. Kerk. Deze handleiding wil geen catechisatie-boekje zijn, maar in de eerste plaats (de naam zegt het al) een handleiding voor hem die catechisatie heeft te geven: de predikant of catecheet. Vandaar dat de opzet een geheel andere is dan de bekende catechisatie-boekjes en de handleiding door de catecheet gebruikt dient te worden zonder dat hij in handen komt van de catechisant.
Het is niet mijn bedoeling een uitvoerige bespreking te geven van de gehele handleiding, hoewel dat een boeiende zaak zou zijn. In de eerste plaats omdat bij mijn weten, niet eerder een uitvoerige handleiding speciaal voor de catecheet verscheen.
In de tweede plaats omdat deze handleiding ruim van opzet is: er zijn drie delen voor drie leeftijdsgroepen (tot 15 jaar, 15-17 jaar, 17 jaar en ouder), die elk weer onderverdeeld zijn in vier hoofdstukken van 10 of 5 lessen, totaal 100 lessen. In de derde plaats omdat de handleiding toch wat wil bieden niet alleen voor de catecheet, maar ook voor de catechisant: de handleiding is namelijk in losbladig multi-mapsysteem, en bij elke les zijn er één of meer tekst- of fotobladen die kunnen worden uitgereikt aan de catechisant en zo het 'catechisatie-boekje' kunnen gaan vormen.
De hoofdstukken willen nauw aansluiten bij de indeling van de catechismi: geloof, gebod, gebed (en gemeente), wat goed te zien is in deel I (17 jaar en ouder), waarvan de hoofdstukken zijn: het Apostolicum (de geloofsbelijdenis), Wat zullen we doen? (de 10 geboden), Hoe gaan we bidden? (het Onze Vader) en De Gemeente.
De hoofdstukken over het gebod en het gebed zijn verschenen; beide andere hoofdstukken zullen volgen.
Een Handleiding voor de Catecheet is een sympathieke zaak: te dikwijls hebben de catecheten het moeten doen met een catechisatie-boekje van enkele kwartjes, waarbij aan hun eigen vindingrijkheid werd overgelaten hoe de stof op de catechisatie te behandelen. Voor vele predikanten en catecheten werd zo de wekelijkse catechese een geweldige opgave, temeer waar op de scholen allerlei nieuwe onderwijsmethoden ingevoerd werden en de catechisatie moest achterblijven. Deze handleiding wil nu de catecheet helpen. Voor elke op de catechisatie te behandelen les ontvangt de catecheet achtergrondinformatie over de les, welke Bijbelhoofdstukken kunnen worden behandeld, hoe hij kontakt met de leerlingen kan krijgen, hun belangstelling kan wekken, welke discussie-mogelijkheden er zijn enz. De handleiding geeft aan de catecheet een grote mate van vrijheid in het behandelen van de les, iets wat voor vele catecheten zeer welkom is.

Belangstellingssfeer
Bij al het positieve moet ik echter toch zeggen, dat een nadere kennismaking mij diep teleurgesteld heeft. De handleiding blijft m.i. teveel steken in de belangstellingssfeer van de jongeren en in het gesprek, terwijl er grote angst is dat de catecheet de indruk zou wekken het altijd te weten. Deze inzet is m.i. meteen al verkeerd: wordt zo niet de twijfel gevoed? Verwacht de jongere op de catechisatie niet een eerlijke positie-keuze van zijn catecheet vanuit de Schrift? En zo hij die niet verwacht zal die positiekeuze er toch niet moeten zijn? Broodnodig is, met name in onze tijd, toereiking van het merg van de Schrift en de leer van de kerk aan de jongeren, mede met het oog op het leven des geloofs, op de toekomst van de gemeente (vorming ambtsdragers), mede gezien ook de wirwar van vragen die in deze tijd opkomen.
Er is echter een geheel ander kant. Wij vinden namelijk in de handleiding een duidelijke invloed van de moderne theologie o.a. in het deel over de geboden. Normatief is in dit hoofdstuk meer de Bijbelse stijl van denken dan het geheel van de Schrift, waarbij in de uitleg van de geboden veel ruimte is voor gesprek en dialoog. Ondanks dat de handleiding beducht is voor een te duidelijke stellingname ten opzichte van de jongeren, is er wel een duidelijke positie-keuze in maatschappijkritische zin. Ik noteerde tenminste dat op het werkblad voor de catechisant bij het 2e gebod een protest-song werd afgedrukt tegen 'bewapenaars die God aan hun kant hebben'; dat de handleiding bij het 6e gebod niet durft kiezen in zaken als euthanasie, abortus e.d. en wèl t.a.v. het oorlogsvraagstuk; dat N.B. bij het 7e gebod (gij zult niet echtbreken) uitgerekend een tekst wordt afgedrukt, die zou kunnen pleiten voor dienstweigering (Dt 24, 5), en dat bij het 8e gebod meeklinkt, dat we moeten kiezen voor de ontrechten in onze samenleving en vooral niet moeten gaan staan aan de kant van de bezittende klasse. Revolutie in landen als die in Zuid-Amerika lijkt de enige uitweg.
Veel sterker komt de invloed van de moderne theologie echter uit in het deel over het gebed. Ik ga voorbij aan de goede mo­ menten, die er ongetwijfeld in dit deel zitten. Ik ga ook voorbij aan de uitleg van de 3e bede (Uw wil geschiede), die vér afstaat van de gebruikelijke uitleg. (Wordt in deze handleiding niet vér afstand genomen van zondag 10 van de Heid. Cat.; de voorzienigheid Gods?) Ik ga ook voorbij aan de eenzijdige keus van de gedichten die zijn opgenomen. Hoewel me dat moeite kost: waarom moest bijvoorbeeld uitgerekend een gedicht van Gerard van het Reve worden opgenomen uit zijn veelomstreden boek Nader tot U?

Uw Koninkrijk kome
Veel ernstiger acht ik de hoofdlijn die de handleiding in dit deel volgt en waarom ik ook meende boven dit schrijven te moeten zetten: Politieke Catechese. Er is namelijk een visie op het Koninkrijk Gods, waarin we onmogelijk kunnen meegaan. Dit komt duidelijk tot uitdrukking bij de behandeling van de 2e bede: Uw Koninkrijk kome. Het Koninkrijk Gods is een rijk van vrede en gerechtigheid, waartoe wij allen worden opgeroepen mede te arbeiden. God is de grote Koning, die vrede en gerechtigheid in de wereld brengt en in die strijd om vrede en gerechtigheid worden wij ingeschakeld. Zo komt de handleiding tot een uitspraak als: 'juist vanwege de beloofde vrede en gerechtigheid is onvrede met allerlei bestaande toestanden in kerk en maatschappij geboden' (blz. 31). En: 'nadrukkelijk stellen we vast, dat de Bijbelse toekomst niet is de toekomst van één schrikwekkende of hoopvolle dag; niet de overrompeling van een dief in de nacht; niet de toekomst van het doffe einde of van de tijdloze eeuwigheid' (blz. 29). We moeten denken in de richting van de uitspraken van wijlen president Roosevelt: vrijheid van meningsuiting voor iedereen in de wereld, vrijheid van godsdienst voor iedereen in de wereld, vrijheid die vrede en gezondheid waarborgt voor iedereen in de wereld. 'Het is nog wel anders en meer dan deze vrijheden, maar het heeft er wel mee te maken' (blz. 30).
Op dit punt, dat er het duidelijkste uitspringt, zet onze hoofdkritiek in. Op deze wijze worden de grenzen tussen futurologie (leer van de toekomst) en eschatologie (Bijbelse leer van de laatste dingen) vrijwel uitgewist (Zelfs het magische jaartal 2000 ontbreekt niet in de handleiding), en vinden we de eerste aanzetten tot een maatschappij-kritische theologie en de theologie der revolutie.
De Handleiding volgt in de uitleg van het Onze Vader de volgende lijn: Gods wil is Gods heilsplan met de wereld. Wij bidden nu, dat Gods heilsplan met de wereld moge geschieden (mede door ons), opdat zo Zijn Koninkrijk kome (2e bede), namelijk een rijk van vrede en gerechtigheid. Wij moeten voor die vrede en gerechtigheid opkomen, en zo worden Zijn Naam en daden present op de wereld (1e bede).

Dagelijks brood
Zo is het te begrijpen, dat in de 4e bede (ons dagelijks brood) direkt een sprong wordt gemaakt naar de armoede in de wereld en naar een rechtvaardigere verdeling van de welvaart mogelijk ook in eigen land. In de 5e bede (vergeef ons onze schulden) volgt de sprong naar de rassendiscriminatie en M. L. King. De handleiding wil daarbij niet beslissen inzake het probleem of in alle omstandigheden de bereidheid tot vergeven inhoudt het afzien van geweld. 'Is bijvoorbeeld de geweldloze weerbaarheid van M. L. King wel altijd de remedie voor de strijd tegen maatschappelijke misstanden?' (blz. 47). Bij de 6e bede (leid ons niet in verzoeking) moeten we volgens de handleiding niet denken aan verzoeking in de persoonlijke levenssfeer, als bijv. de invloed van het geld en de sexualiteit of de kans op oneerlijkheid.
Veeleer zijn het de gevestigde machten en de structuren van kerk en maatschappij, de oorlogstoerusting en de slecht-verdeelde welvaart die een gevaar voor de samenleving (en dus een verzoeking) vormen.
De behandeling van het Onze Vader loopt dan ook uit (bij de 7e bede) op een grote foto op het werkblad van de catechisant van het gebouw van de Verenigde Naties, waarbij we geneigd zijn bij het 'van U is het Koninkrijk en de kracht en de heerlijkheid' meer te denken aan de Verenigde Naties dan aan de Heere onze God.

Teleurstellend
Ik kan niet anders zeggen dan dat de Handleiding voor de Catecheet mij diep teleurgesteld heeft en zeer verontrust. Dit is een uitgave van de Werkgroep voor de catechese in de Geref. Kerk en de Raad voor de Catechese van de Ned. Herv. Kerk.
Onbegrijpelijk dat een deel als over het gebed proef gedraaid heeft bij een 50-tal predikanten uit beide kerken, en tenslotte dit het eindresultaat is geworden. Het geheel ademt de geest waartegen met name Het Getuigenis is verschenen. Men heeft opgemerkt: 'Noem namen; waar wordt zo politiek gepreekt dat Het Getuigenis moest ontstaan?' Antwoord: er wordt niet alleen politiek gepreekt, maar ook gecatechichiseerd.
Wapenveld                                                                              H. Veldhuizen

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen