Lezen van school

Wat wordt er gelezen, in onze gezinnen? Ds. Kievit heeft in zijn artikel 'Lezen' opgesomd wat zoal het gezin binnenkomt door het boek, de krant, het blad. Ontspannende lectuur en boeken waarvoor je je moet inspannen. Maar dan wel bij het begin beginnen: het Woord van God. En dan het gebied verkennen waar we al lezend worden binnengeleid.
Niet zonder gids, want hoe zouden we onszelf voor vervlakking bewaren als we opgaan in de wereld die het boek oproept met belevenissen van de hoofdpersonen, met alledaagse en vaak ook onbenullige zaken waar een schrijver munt uit slaat door ze schrijvend weer te geven. Ons leven kan zelfs zo opgaan in het gefantaseerde leven van de held dat we ons in zijn wereld wanen. Daarom . . . lezen, maar niet zonder gids.
'Ik moet voor de kerstvakantie 10 boeken voor Nederlands en 3 van Duits gelezen hebben'. Een nieuwe lezerskring: de middelbare scholieren die zeker de laatste jaren van hun schoolloopbaan vaak meer moeten lezen dan ze willen. Naast het gewone huiswerk dat ook al niet gering is . . . lezen. En niet weinig ook, voor Nederlands, maar ook in de moderne talen.
Kennismaking met de literatuur; niet zomaar elk boek kan op een literatuurlijst staan, het moeten literair verantwoorde, werken zijn. Geen 'gewone' boeken die je voor 15 cent per week uit de bibliotheek haalt. Nu, schrijvers van formaat die wat hebben te zeggen, die een boodschap hebben. Of, is hiermee weer niet te veel gegezegd? 'Een boodschap hebben' roept weer religieuze betekenissen op. Laten we het houden op schrijvers die in goed taalgebruik menselijke situaties levensecht beschrijven, doorlichten. Helemaal scherp zullen we het verschil tussen gewone lectuur en literatuur wel nooit kunnen typeren. Duidelijk is dat 'lezen van school' literatuur betreft en geen lectuur.
Ontspanning? Niet in de eerste plaats: het móet immers voor je examen, je moet zoveel van dit en zoveel van dat gelezen hebben. Dat is bij eerste indruk geen ontspanning, maar verplichting. En toch valt het wanneer je bezig bent wel weer mee; dit verplicht leesavontuur kan ook ontspannend worden. Dan zijn de leesuurtjes na het huiswerk niet de meest ongezellige.
In het gezin kan op verschillende manieren tegen dit verplicht lezen worden aangekeken. Er zijn ouders die voor 'het moet van school' zwichten. Dan zal het wel goed zijn, of . . . nu ja, als het moet dan moet het; tenslotte is het diploma van je kinderen wel zoveel waard, dat je alle verplichtingen aanvaardt.
Wanneer het vertrouwen in het christelijk karakter van de school getaand is, kan wel met meer belangstelling en ook met meer argwaan gekeken worden naar wat voor lectuur het gezin binnenkomt. Om soms plotseling te ontdekken dat wat moderne literatuur is helemaal niet zo onschuldig is. De vlag 'literatuur' kan veel schunnige lading dekken. Zo kan een schokeffect ontstaan: lezen mijn kinderen dat? Moeten ze dat op een christelijke school lezen?
Het is goed om in dit 'gesprek met het gezin' eens verder in te gaan op de problemen van de literatuur op de middelbare school. Niet om op alle vragen een duidelijk antwoord te kunnen geven, wel om hier en daar wat te kunnen verduidelijken.
Het probleem van de te lezen literatuur is er ook voor leraren die gewetensvol hun werk doen. Wat kunnen we laten lezen, wat niet? Het is helaas zo dat in de literatuurgeschiedenis en zeker in de moderne literatuur weinig is dat het predikaat christelijk kan dragen. Tenzij we al het echt menselijke als christelijk typeren. Maar hiervoor biedt het Woord ons wel andere richtlijnen.
Daar komt nog bij dat het gereformeerd protestantisme deze eeuw weinig heeft voortgebracht dat naar literaire maatstaven op hoog niveau staat. Dat is wel eens anders geweest: Revius, Bilderdijk, Da Costa. In de moderne literatuur komen we schrijvers van dit formaat die geïnspireerd door hun christelijk geloof tot cultuurmonumenten kwamen, niet meer tegen. En toch moeten ook werken van deze tijd gelezen worden. Daarom: een leraar die het lezen verantwoord wil begeleiden staat hier vaak voor grote problemen. Wanneer hij er tenminste van uitgaat dat naast de vorm ook de inhoud van belang is. Wanneer hij niet zo maar jongelui rijp en groen wil laten lezen, zonder zich af te vragen wat jongeren kunnen verwerken, wat zij aan kunnen, psychisch en geestelijk.
Dit in de eerste plaats: de problemen waar een leraar die literatuur behandelt, zich voor geplaatst ziet.
Is het noodzakelijk dat onze jongeren zich verdiepen in de moderne literatuur? Is dit verplicht, wettelijk voorgeschreven? Wettelijk voorgeschreven is er niet zo veel, althans niet zo concreet. Elke school dient literatuuronderwijs te geven en de leerlingen een aantal belangrijke werken uit perioden/stromingen te laten lezen, te bespreken en voorzover voor een goed begrip nodig is, in de tijd van hun ontstaan te plaatsen.
Voor de vulling van dit doel is elke school vrij. Concrete beslissingen over welke boeken op de literatuurlijst komen en door de leerlingen gelezen moeten worden zijn dan ook beslissingen van de school zelf. M.a.w. de school maakt uit wat er gelezen moet worden. Dat stelt een school die dit verantwoord wil doen voor een zware opgave. Maar het biedt wel de mogelijkheden om als christelijke school een eigen inhoud te geven aan het literatuurprogramma.
Een volgende keer hopen we in te gaan op de vraag hoe het christelijk gezin en de christelijke school deze opdracht kan aanvaarden.
Krimpen a/d IJssel

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen