Boekbespreking

Dr. J. P. A. Mekkes: Tijd der bezinning. Buijten & Schipperheijn, Amsterdam 1973; 88 blz.
De lezer vraagt zich bij de titel direct af welke bezinning de auteur bedoelt. Deze is hoogleraar geweest in de calvinistische wijsbegeerte, o.a. in Leiden. Roept hij nu deze wijsbegeerte zelf tot bezinning? Men zou het denken als men de Introductie op blz. 7 leest. Toch kan ik van een dergelijke bezinning in eigen kring verderop in het boekje niet zoveel bespeuren.
Het is meer een oproep aan wijsgerig geïnteresseerden om te weten van welk punt men uitgaat en hoe dat uitgangspunt tot in alle onderdelen van de wijsbegeerte doorwerkt. Ook die wijsbegeerte welke voorgeeft geen levensbeschouwelijk uitgangspunt te hebben, wordt ontmaskerd als van een 'archimedespunt' te zijn uitgegaan. Grote kennis van vroegere en hedendaagse wijsbegeerte stelt de auteur in staat om zijn betoog boeiend te maken. Wel moet ik erkennen, dat het voor mij de vraag was wat in dit boekje nu het nieuwe was. De auteur zegt in de tweede helft dat hij op enige vorige geschriften teruggrijpt.
Niettemin als heel beknopte inleiding tot de studie van de wijsbegeerte van het standpunt van de reformatorische of calvinistische wijsbegeerte kan het boekje zijn dienst doen. Maar de bezinning waartoe opgeroepen wordt, is van de zijde van deze wijsbegeerte reeds veel eerder door deze en andere auteurs op gang gebracht.
W. H. Velema

Helmut Gollwitzer: Verandering al op deze aarde. Politieke preken. Ten Have, Baam 1974 (Ned. vertaling); 120 blz.
De preken van deze bekende Berlijnse hoogleraar kan men typeren als gesitueerd in het eerste deel van de Catechismus, in het stuk der dankbaarheid. Een dankbaarheid die dan heel sterk politieke en sociale gestalte moet aannemen. De schrijver laat het verband van dit onderwerp met het kruis wel steeds zien. Niettemin valt alle nadruk op wat wij moeten doen. Onze activiteiten banen de weg voor de Geest van God (blz. 46). De strijd voor ontrechten in Zuid-Afrika en waar ter wereld ook, is een demonstratie voor het Rijk van God. Naar onze gedachte een te gemakkelijke identificatie van wat mensen doen met het Rijk van God. In calvinistische kringen moest men daarvan verlost worden. In de kringen van de politieke theologie schijnt men zich daartoe gerechtigd te achten.
God wordt met mensen geïdentificeerd. Zo de opmerking op blz. 110: God is de oude vernederde deerne in de bordeelstraat van een Mexicaans stadje.
Deze aanhalingen zijn typerend voor toon en themastelling van dit boek. Daarbij treft ons het universalisme in de heilsverwachting van de auteur: allen worden gered; alles wordt tot vervulling gebracht (blz. 52). Zou niet juist dit universalisme mede de oorzaak zijn van de reducerende, politieke toespitsing van het Evangelie? Er is een dimensie meer, waardoor de hele boodschap van het Evangelie een draai van 180 graden maakt, vergeleken met wat er in dit boek van doorkomt. Tenslotte: de gemeente moet doodmoe worden als ze elke zondag deze boodschap hoort.
W. H. Velema

Dr. L. de Jong: Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog; deel 5, eerste helft, wetenschappelijke editie; 616 pagina's; ƒ 63. Uitgave Martinus Nijhoff, 's-Gravenhage.
Opnieuw verscheen een deel van dit monumentale standaardwerk over de Tweede Wereldoorlog. Het behandelt de periode van maart '41 tot juli '42, de periode waarin Seys Inquart zich grote moeite getroostte om de pers gelijk te schakelen, het onderwijs in nationaal-socialistische geest te hervormen, de arbeiders, de werkgevers, de boeren en de kunstenaars in nationaal-socialistische organisaties bijeen te brengen. Hoe dit offensief in Nederland werd afgeslagen komt in dit boek aan de orde. Verder komen ter sprake de invoering van het persoonsbewijs, het beleid van de politie, het isoleren en beroven van de joodse bevolkingsgroep, Hitlers aanval op de Sowjetunie.
De boeken, waarvan het onderhavige deel uitmaakt, laten zich geboeid lezen. Natuurlijk is geschiedschrijving nooit waardenvrij. De persoonlijke visie van de geschiedschrijver speelt mee. Dat geldt ook van dit monumentale werk. Naast wat objectief beschrijfbaar is, is er de subjectieve interpretatie van de auteur, in dit geval een auteur met een socialistische achtergrond. Het is voor de hand liggend, dat elk deel, dat in deze serie verschijnt, de kritiek oproept van personen die — uit andere achtergrond — een andere belichting van bepaalde situaties geven. Maar ieder, die deze boeken leest, zal moeten zeggen, dat hier een stuk historie van ons volk uit recent verleden op minutieuze wijze wordt blootgelegd. De tweede helft van deel 5 (p. 617 t/m 1171, ƒ63, —) behandelt dezelfde periode (maart '41—^juli '42). Hierin gaat het onder meer over de overval van de Japanners op de Amerikaanse Pacific-vloot in de haven Pearl Harbor, over de vorming van het 'Tweede Front'. Verder wordt aandacht besteed aan het verzet van kerken, kunstenaars en illegale groepen, aan de mislukte pogingen om in een vast contact te komen met de regering in Londen.
Het slot gaat over de jodenvervolging. Al in de lente van 1941 was het besluit tot deportatie van de joden aan de hoogste Duitse autoriteiten in Nederland bekend. Aangrijpende stukken over een aangrijpende periode van onze nationale geschiedenis.
V. d. G.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen