Wie heeft zeggenschap over het leven?

'Intussen blijft zich de paradoxale situatie voordoen, dat wel sinds een wet van October 1973 allerlei kleine dieren en vissen als vleermuizen en kikkers, vuurvlinders en wijngaardslakken, modderkruipers en andere visjes niet mogen worden gedood of gevangen, een verbod dat zich uitstrekt tot de larven en eitjes van bepaalde soorten, op straffe van boete. Maar tegelijkertijd is de beschermwaardigheid van de menselijke vrucht teniet gedaan, doordat krachtens het beleid van het ministerie van Justitie elke klacht wegens een ten onrechte toegepaste abortus door het Openbaar Ministerie wordt terzijde gelegd.'

Deze zinsnede staat in het rapport, dat dezer dagen op de Hervormde Synode werd behandeld inzake het vraagstuk van de abortus. Drie jaar geleden besprak de Hervormde Synode een rapport over deze materie van de Raad van Kerk en Gezin, dat door de synode niet werd aanvaard, waarna besloten werd een commissie samen te stellen, die met een nieuw rapport zou komen. De commissie bestond uit ds. J. v. Boven, mevr. dr. F. T. Diemer-Lindeboom, L. v. d. Drift (Longarts), J. Kremer (Vrouwenarts), A. W. Mante (Vrouwenarts), mevr. M. M. Plomp-v. Harmelen (Chirurg) en dr. E. Schroten.
Het rapport lag nu ter tafel, begeleid overigens door een negatief advies aan de synode van de Raad voor Kerk en Gezin, waarin ds. R. Kaptein een flinke stem heeft. Hervormd Nederland gaf in zijn editie van vorige week op de voorpagina ook al een niet mis te verstane reactie onde titel: 'Leven en laten leven' een naargeestig rapport. Van het rapport werd in de inleiding gezegd: 'het wordt volgende week door de synode besproken, die hopelijk toch nog zal schrikken van wat ze zelf aan moralistische en stichtelijke dooddoeners heeft opgeroepen.' Duidelijk dus, dat hier twee geheel tegenstrijdige visies tegenover elkaar stonden.

De inhoud
Het sydonale rapport laat er geen duidelijkheid over bestaan dat men als christen de abortus provocatus verwerpen moet, tenzij het leven van de moeder op het spel staat. Het gaat uit van de stelling dat de mens een afhankelijk mens is, die de normen voor zijn doen en laten niet in zichzelf zoekt maar God erkent als Heere en in gehoorzaamheid aan Hem een antwoord probeert te vinden op de actuele vragen van deze tijd. Verworpen wordt de gedachte, dat de mens autonoom is en alleen datgene wat hijzelf nuttig en nodig vindt normatief stelt voor zijn handelen.
Gezegd wordt dan inzake abortus: 'In overeenstemming met wat de kerk door de eeuwen heen heeft verkondigd, is het ook de unanieme overtuiging van de commissie, dat God de Heere is over leven en dood en dat het de mens niet toekomt daarover te beslissen tenzij er gesproken kan worden van een noodsituatie waarin leven staat tegenover leven.' Ondanks het falen van de kerk inzake de maatschappelijke nood, juist ook ten aanzien van de ongehuwde moeder, moet de kerk onverkort het principe handhaven dat God Rechter is over leven en dood en dat het de mens niet toekomt hierover eigenmachtig te beslissen.
***
Het rapport gaat diepgaand in op de hele problematiek. Ervaringen in het buitenland hebben aangetoond, dat het vrijgeven van abortus nauwelijks invloed heeft gehad op het aantal gevallen van criminele (misdadige) abortus. Dat alles wordt met cijfers aangetoond. Verder, de ingreep is niet zo onschuldig als men aanvankelijk wel heeft doen voorkomen. Vooral wanneer vruchtafdrijving plaats vindt bij jonge vrouwen, die voor de eerste maal zwanger zijn, kan men met recht spreken van een beschadigende ingreep, zodat een volgende zwangerschap óf niet meer tot stand kan komen óf in een vroeggeboorte kan eindigen met alle nadelige gevolgen voor het kind. In Japan steeg na het vrijgeven van de abortus het aantal gehandicapt geboren kinderen met 43%, terwijl het aantal geboorten met 37 % terugliep. En meer en meer blijkt ook dat deze ingreep op verreweg de meeste vrouwen een veel grotere indnik maakt, dus psychische gevolgen heeft, dan men aanvankelijk heeft gedacht.
***
Maar intussen is de aandrang om abortus wettig toe te staan in korte tijd enorm versterkt. Het uitgangspunt is daarbij, dat alleen de vrouw over het voortbestaan van haar eigen zwangerschap beschikken mag, en dus om welke reden dan ook tot beëindiging ervan mag besluiten, een soort geboortebeperking in laat stadium dus. Het rapport merkt daarbij op, dat het maar zeer de vraag is of de huidige 'vrijheid' van de moderne mens niet eigenlijk vaak een slavernij is van moeilijk grijpbare machten in de samenleving. 'Een voorbeeld is de 'publieke opinie', waardoor wij geïndoctrineerd worden het nieuwe goed te vinden omdat het nieuw is 'en dus' progressief.'
Scherpzinnig merkt het rapport intussen op, dat het vroeger gelaakt werd als een man zich aan zijn verantwoordelijkheid tegenover de vrouw en het te verwachten kind onttrok maar dat nu — in naam van de emancipatie van de vrouw — de vrouw deze afkeurenswaardige methode zelf volgt en zélf geen verantwoordelijkheid wil dragen voor het te verwachten kind.

Bijbelse motieven
Uitvoerig gaat het rapport in op de bijbelse achtergronden. Kinderen worden be­schouwd als een zegen van God (Gen. 15, Ps. 127, Luc. 1: 57). Als in Israël per ongeluk een zwangere vrouw gestoten werd en haar vrucht afging dan werd van de betrokkene een boete geëist (Ex. 21: 22).
Ingaande op de realiteit van het leven sluit het rapport aan bij Paulus' uitspraak, dat het ganse schepsel zucht en in barensnood is (Rom. 8: 20, 22). Maar in dit alles, God blijft Zijn schuldige schepping trouw, hetgeen blijkt in de komst van Immanuël, God-met-ons. Vanuit Hem is er de verlossing, het nieuwe leven, dat begint zodra iemand tot geloof komt, een geloof gewekt en in stand gehouden door de Heilige Geest. Zo is God Heere van het leven, als Schepper en Verlosser. Daarom zijn wij niet van onszelf: 1 Cor. 6: 20). De Heidelbergse Catechismus zegt, dat wij met lichaam en ziel, in leven en sterven niet het eigendom van onszelf maar van Jezus Christus zijn. Ook het ongeboren leven staat zo onder de wil en de macht van God: Gij hebt mijn nieren gevormd. (Ps. 139: 13, 16). Daar komt bij dat de mens beeld van God is en dienovereenkomstig heeft te handelen. Dat houdt in, dat de mens wel heer is over de schepping maar het dan ook moet zijn zoals Gód het is, o.a. sparend. De mens leeft op de aarde om die te bewerken en te bewaren (Gen. 2: 15).
***
Zo komt het rapport dan tot de belijdenis, dat het leven een geschenk is: we mogen leven, ons leven heeft een bestemming en die bestemming is: God navolgen, ook door de diepte heen. Wij hebben dan niet het recht om ons eigenmachtig en wederrechtelijk te vergrijpen aan het leven. Gij zult niet doden!
En dan zegt de Bijbel ook duidelijk, dat ons lichaam een tempel is van de Heilige Geest (1 Cor. 6: 19), juist in een verband, waar over prostitutie gesproken wordt.
Het rapport keert zich derhalve tegen de sex-rage van onze tijd. De sexuele gemeenschap is geen consumptieartikel maar is aangelegd op de duurzaamheid van het huwelijk in een liefdesverhouding van twee mensen. Maar de mens kan blijkbaar
niet zonder goden leven en de nieuwe goden van onze tijd zijn dan: sex, vitaliteit en prestatie. Opnieuw danst onze wereld om het gouden kalf.

Conclusies
In het slotgedeelte wijst het rapport op de verantwoordelijkheid van de mens. Zwangerschap is niet een sluipende ziekte maar volgt op een door beide partners gewilde gemeenschap. Is er eenmaal een vrucht dan is dit menselijk leven en aan zulk leven mag geen eind gemaakt worden. Dat zou zich niet verdragen met Christus, die de Levensvorst is. Daarom: de wet is inzake het vraagstuk van de abortus: een ondubbelzinnig nee! En als nood dan wetten breekt dan is die nood alleen deze: een situatie waarin gekozen moet worden tussen het leven van de moeder en van het kind. In alle andere gevallen moet abortus worden afgewezen. In geval er echter een kind geboren wordt dat 'ongewenst' (ongehuwde moeders e.d.) is, dan moet naar alle mogelijke middelen gezocht worden om een dergelijk kind op te vangen en de moeder te begeleiden, pastoraal en daadwerkelijk.
***
Het rapport komt tenslotte dan ook nog tot een appèl om een andere mentaliteit. 'Het feit dat op dit moment de abortus provocatus meer en meer als een normale zaak wordt geaccepteerd, achten wij geenszins maatgevend voor de christelijke levenshouding, doch veeleer een treffend voorbeeld van wat men 'geestelijke milieuvervuiling' zou kunnen noemen.'

Hoe reageerde de synode?
In het begin van deze weergave wees ik er al op, dat bij voorbaat al een tweetal zeer kritische reacties op schrift gesteld waren. Het rapport van de Raad voor Kerk en Gezin had weinig goede woorden voor het stuk over. Het zou te moraliserend zijn, te weinig geplaatst tegen de achtergrond van de ontwikkelingen van de cultuur en de veranderingen van het denken, te weinig peilend de diepgaande betekenis van de nieuwe en vollediger beleving van het lichaam. De Raad meent dat de vrouw als volwassene (als 'volwassen gelovige') inderdaad zelfstandig moet kunnen beslissen. De slotconclusie is: 'De kerk zal, door dit rapport te aanvaarden, weer een mogelijkheid om werkelijk tot de mens van deze tijd te spreken, ongebruikt laten voorbijgaan. Velen zullen in hun mening bevestigd worden, dat de kerk irreëel met de werkelijkheid omgaat.'
***
Het is duidelijk, dat de opstellers van het rapport en de Raad voor Kerk en Gezin uit totaal verschillende visie redeneren. Het rapport, dat ter tafel lag, heeft zich duidelijk op de Bijbel georiënteerd en vandaaruit ethische richtlijnen getrokken. Waarbij voorop stond dat God de Heere van het leven is, ook van het ongeboren leven en dat de mens niet eigenmachtig over dit leven beschikken kan. De Raad voor Kerk en Gezin gaat op de bijbelse fundering geheel niet in maar kritiseert slechts vanuit een visie, die zijn startpunt heeft in de cultuur, het eigentijdse denken, de autonome mens. Men wil de moderne mens van nu de helpende hand bieden, maar stijft hem slechts in een denken dat zich niet oriënteert op de wil van God maar op zijn eigen(tijdse) wil.
***
De synode moest zich dus buigen over een rapport, dat duidelijk bijbelse lijnen trok, én een kritische beschouwing daarover, die van dat bijbelse weinig liet merken en er ook niet op inging. De beslissing was uiteraard van groot belang. Welk teken zou onze kerk geven in een samenleving als de onze, die juist ook inzake de beslissing over het menselijk leven zo allerwege aan de verwording wordt prijsgegeven?
Met nadruk wil ik stellen, dat ik dankbaar was, dat de synodale commissie tot een zo duidelijke stellingname is gekomen. Men behoeft het niet met alle dingen, die er in het rapport staan, eens te zijn om te kunnen zeggen dat we dankbaar kunnen zijn voor een onomwonden bijbelse visie als die in dit rapport aanwezig was.

De besluitvorming
Er kwam op de synode een geladen discussie waarin dezelfde tegenstellingen naar voren kwamen als in genoemde stukken. De opstellers van het rapport hebben echter op indringende en besliste wijze hun rapport verdedigd. Er waren ter synode enerzijds heel wat kritische geluiden waarbij opviel dat men wel over pastorale bewogenheid sprak voor de vrouw in nood maar niet over het uitgangspunt bij het pastoraat.
Ds. P. J. Droogers uit Wilnis stelde met nadruk dat ook bij het pastoraat de Schrift het uitgangspunt moet zijn. Er waren ter synode ook stemmen die zeiden dat de kerk profetisch moet spreken omdat bij het vraagstuk van de abortus duidelijk de huidige cultuurkrisis naar voren komt. Met name ds. J. Pronk (Rijsoord) beklemtoonde dit en het commissielid mevrouw Diemer-Lindeboom kwam hier ook tot een bewogen appèl. De laatstgenoemde zei ondermeer dat terwijl het juist de onderontwikkelde volken zijn waar abortus wordt toegepast, thans in onze hoogontwikkelde samenleving abortus steeds meer om zich heen grijpt (duizenden vrouwen komen er voor uit het buitenland naar Nederland).
Ze vreesde dat de ontwikkeling weleens zo kon worden dat bij te grote gezinnen verplicht tot abortus of sterilisatie zou worden overgegaan. Ze vroeg daarom uit bewogenheid voor de vrouw in de toekomst een profetisch woord te geven over het waarachtige leven. 'Wat zou het geweldig zijn als de Hervormde Kerk in een tijd waarin de teneur zo heel anders is, zou komen tot een echt profetisch getuigenis'.
Zo ver kwam het nog niet. Dezelfde commissie zal nog een keer het stuk herzien om de kritische opmerkingen die zij kan verwerken ook inderdaad te verwerken. In de november synode zal dan het rapport opnieuw aan de synode worden aangeboden.
Ds. G. Spilt die tussen twee haakjes het opinieërende artikel in Hervormd Nederland op zijn beurt als naargeestig typeerde had er uitdrukkelijk voor gepleit dat bij de herziening van het rapport de uitgangspunten en lijnen gehandhaafd zouden blijven, iets wat door een van de opstellers dr. Mante heel duidelijk werd bevestigd. Hij zei: 'de commissie heeft alles gezegd wat ze te zeggen had en zal niet veel andere dingen te berde kunnen brengen'.
Gezien het verloop van deze discussie is het niet zeker dat een dergelijk stuk het in november zal halen, maar het is ook niet zeker dat dit niet het geval zal zijn. Er waren n.l. veel kritische maar ook veel waarderende stemmen.
In ieder geval mogen we dankbaar zijn dat de opdracht voor bezinning over dit vraagstuk gegeven is aan een commissie die er geen onduidelijkheid over heeft laten bestaan waar haar uitgangspunt ligt. Dit was op zichzelf toch al wel een heel duidelijke stem uit de kerken.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen