'Hier en Heden'

Expliceren en appliceren, uitleggen en toepassen maken samen de kunst van de verkondiging. Je kunt precies uiteenzetten wat een bepaalde tekst bedoelt, doch die alleronbillijkst en alleronrechtvaardigst toepassen. Dan slaan lering en vermaan niet op de uitleg, zomin als een tang dat doet op een zwijn. Er zijn onderweg van de Bron naar de ontvanger talloze momenten en punten van mogelijke ontsporing.

Eli
Onlangs luchtte een aantal verontruste gereformeerden hun hart over de tolerante wijze, waarop de synode van de Gereformeerde Kerken de importeurs bejegen­de van progressieve opvattingen over het fundamentele stuk van de reine leer namelijk dat van de Verzoening. Vijftig jaar geleden zouden alle ouderlingen haren ten berge gerezen zijn en alle grondslagen van synodale vergaderruimten zouden bewogen zijn als gedurende een aardbeving. 'Snelle afloop als der wateren', zei ooit iemand van de koers dezer kerken. Vrijzinnigheid en gebrek aan tucht waren ooit en steevast vanuit deze kerkelijke gemeenschap als dodelijke bezwaren tegen het ontuchtig Hervormde Genootschap aangevoerd. Meningen die nog niet neo neo-gereformeerd mogen heten verlaten vrijmoedig de kansel om bij de goegemeente ingang te vinden. In een open brief gaven bedoelde verontrusten aan hun opgekropte gevoelens uitdrukking. De beschuldigende vinger wees in de richting van de eerwaarde en hoogeerwaarde heren synodeleden onder betuiging dat zij Eli's waren. Eli's, die hun kinderen niet eens zuur dorsten aan te kijken.
Terstond kwamen de reacties los. Scribenten werden naar het topje van hun ballpen gejaagd. De toepassing was er toch mijlen naast, vonden op hun beurt verontwaardigde schrijvers van ingezonden tukjes. De figuur van Eli had toch geen hermeneutische verwantschap met de hoogste kerkelijke gezagsinstantie, die de synode is, en wat hadden theologen , die de uitkomsten van hun onderzoek en overdenking ten beste gaven, in de verste verte te maken met figuren als Hofni en Pinehas, waarvan je minstens met die rijkelijk fatale uitdrukking kon zeggen dat zij toch hun vader niet waren. Nee, vonden  verontrusten, deze toepassing leek op niks. Alsof situatie en elk detail van ginds en toen identiek moeten zijn met situatie hier en heden, wil je tekst en context toepasselijk verklaren.
Wij zullen lang moeten wachten willen we ooit gelegenheid krijgen het woord thuis te brengen. Ik laat nog even daar de omstandigheid dat een grote schaar lieden een complete stiptheidsactie voert, wanneer een eventuele toepassing niet (of op de keper juist wel!) ten zeerste ad rem in hun kraampje terecht komt, doch in conveniërende condities met vreugde toestaat dat de hooiwagen in het eerst nauwgezette en het verruimde geweten radicaal omdraait. Zo zijn onze manieren eenmaal.
Serieuze theologen laten zich niet klakkeloos inlijven in het gezelschapje van de beide zonen van Eli. Dat moeten wij kunnen begrijpen. Ik voor mij vind het oordeel niet ongepast. Een kind, ja, weet dat wij een ouder of een instantie redelijk met Eli mogen vergelijken, wanneer zij in opvoeding en leiding zich uitermate slap opstellen. Als de handen in de schoot blijven gaat het dak lekken. Of de tolerante houding van de zonen in flagrante tegenstelling is met het stoere optreden van de mannen vaders is aan gerede twijfel onderhevig. Immers de gravenbouw van de zonen van de profeten dodende vaders is juist, hoe tegenstrijdig de verrichtingen op zichzelf beschouwd ook mogen zijn, het bewijs dat appels nooit ver bezijden de stam plegen neer te vallen. Slapheid van de telgen is wettig produkt van de onverbiddelijkheid der voorvaderen.
De Eli-houding is het model voor vandaag. Ook de overheid is tolerant als ze groot is. Abortus is het heilig sacrament van de geboorte en euthanasie het sacrament voor de stervenden. De overheid vindt het best. U moet het zelf weten. Soms klinkt het als uit Eli's mond met weinig overtuiging: Dat moeten jullie niet doen, wanneer de abortus inbreuk maakt op al te ver gevorderde zwangerschap. Geloof en goede zeden worden met behulp van het witte doek smadelijk weggedweild. De overheid doet belijdenis van onschendbare vrijheid van meningsuiting, ook al waakt Gods gramschap op over volk en land. Aanranding en moord nemen angstaanjagende vormen aan. De overheid doet niet veel meer dan brute misdadigers in verzekerde bescherming nemen tot tijd en wijle snel voorbijgaande gevoelens van wraaklust zijn geweken. Eli ziet de zonen niet zuur aan. Eli zegt: Niet zo mijn jongens en Eli laat de dingen zoals zij zijn.
Daarom zijn de dingen niet helemaal simpel als zij heetgebakerden voorkomt. Woest reageren sommigen en mompelen: Doodstraf; de kogel; weg met het tuig! Lees maar wat schrijvers en schrijfsters van ingezonden stukken op tafel slingeren. Ik weet het, onze belijdenis is volstrekt duidelijk. Doodstraf om doodslag te weren. Ineens onbesuisd stoer richt natuurlijk niets uit. Denk aan het optreden van ouders die eindeloos slap hun opvoeding hebben opgezet en die ineens fel van leer trekken en de hardste maatregelen treffen. Dat escaleert slechts, maar haalt niets uit. Wijziging is uitstekend en geboden, doch met beleid. Niet plots zwaaiend met de bijl. Dat is paniek, zoals alles gauw paniek heet tegenwoordig. Bovendien is het onverhoeds geschreeuw om doodstraf niet honderd procent zuiver, al wordt de Bijbel erbij gehaald. Angst, begrijpelijk wel, intussen angst en wraaklust klinken mee.
Ik zie voor mij hoe met opgestreken zeil Farizeeën en Schriftgeleerden naar Jezus komen. Voor zich uit duwen zij een vrouw. Zij doen het met alle verachting waarover zij royaal beschikken. Wat dat betreft zijn zij in goede doen. Mogelijk wel in meer dingen. Wat zegt Christus en wat doet Hij, hoewel de wet van Mozes op dit punt voor geen tweeërlei uitleg vatbaar is? Toch ontbindt Christus de wet niet en voert hij geen actie om de straffen te verminderen. Wel toont Hij in deze geschiedenis zonneklaar aan dat er meer gebeuren moet dan één willekeurige activiteit conform de wet van Mozes. Vereist is een gehele wederkeer van de verziekte en afgeweken samenleving. De doodstraf is niet een panacee om ineens de maatschappij gezond te maken. De niet bevin­delijk doorleefde eis om toepassing van de doodstraf kan slechts komen uit de mond van de geveinsde Farizeeër en van de Schriftgeleerde. Naar de letter hadden zij het recht aan hun zijde. Maar er is geen begrip voor de uitspraak: te zamen zijn zij onnut geworden. Naar de letter hadden zij het bij het rechte end, maar niet naar de geest.
Straks wordt juist Christus met de dood gestraft. Door dezelfde mensen. Omdat Hij sprak en at met hoeren en tollenaren. Omdat Hij zo een vrijsprak en toevoegde: Zo veroordeel Ik u ook niet; ga heen en zondig niet meer. Ik maak mij sterk dat zij niet eens zwaar tilden aan het geval op zichzelf. Aan het goddelijke en heilige van de door de Heere ingestelde straf lieten ze zich evenmin gelegen liggen. Mogelijk maakten zij overigens ook weinig werk van de wederinvoering van de doodstraf. De hoofdzaak was dat zij de zuiverheid van de Heere Jezus, die zij niet achtten, wilden beproeven. Zij deden beter zichzelf te onderzoeken. Zij gingen heen van hun geweten overtuigd zijnde. Of het blijvend geholpen heeft?

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen