Wat in het oog viel

Drie krantenknipsels liggen op mijn tafel, waarin elementen zitten die ik kort onder de loep wil nemen. Signalen uit de wirwar van het kerkelijk leven met z'n verschillende stemmen, z'n experimenten van allerlei soort en z'n gebrek aan eenheid en harmonie.

'Broederlijk naast elkaar'
In de Hervormde Kerk van 's-Hertogenbosch werd een welzijnsmarkt gehouden. Ik citeer het Brabants Dagblad van 7 september:

'Het interieur van de N.H.-kerk is het decor geworden voor een sfeervolle, bijna echte markt. Zo zien we bijvoorbeeld tegenover de vakbonden, die zich onder het orgel geposteerd hebben in de kerk ook een kraampje van de NVSH, waar je onder meer alles te weten kunt komen over abortus. De meest uiteenlopende groeperingen zijn aanwezig, van actiegroepen tot aan de architectenwinkel, van de zorg voor buitenlandse werknemer tot aan de stedelijke tentoonstellingsdienst, van politie tot aan de crèches, van gemeente tot aan het rechtenwinkeltje, en ga zo maar door. Tientallen instanties staan broederlijk naast elkaar om de Bosschenaren enigszins wegwijs te maken in het woud van het welzijnswerk.'

We verbazen ons al nauwelijks meer over dingen als deze. We hebben in vroeger jaren allerwege discussies gehad over de vraag wat in de kerk mocht en wat niet. Gezegd is toen — en dat zal waar zijn — dat het gebouw als zodanig niet heilig is. Slechts de ambtelijke verrichtingen daarin zijn heilig, zodat we ons tijdens de eredienst op heilige grond bevinden. Maar we zijn nu druk bezig om het gebruik van het kerkgebouw dermate te profaniseren dat de kerk — wil ze tenminste echt kerk zijn — met zichzelf in strijd is. Een zondagse eredienst met als het goed is het Woord centraal en doordeweekse activiteiten, die tegen dat Woord indruisen. Dat moet toch wel de afbraak van de kerk betekenen? Of is een kraampje van de NVSH in de kerk, waar je alles te weten kunt komen over abortus, in overeenstemming met het Woord? Over welzijn gesproken! Wat niet is naar het Woord heeft geen dageraad. Alles broederlijk naast elkaar zegt het bericht. De kerk en de wereld broederlijk naast elkaar.
Ook in het gebruik van het kerkgebouw gelden bijbelse normen. Een inrichting van de kerk voor een welzijnsmarkt als in Den Bosch is symptomatisch voor het kerkelijk leven. De Berner emeritus predikant Walther Lüthi vertelt in zijn boek 'De Zeven gesprekken van Maleachi' over een gemeente, waar strijd uitbrak over een doopvont, dat verplaatsbaar moest zijn. Men moest het zo af en toe weg kunnen zetten in verband met repetities voor concerten, en vervolgens voor filmvoorstellingen. Totdat een groep uit de kerkeraad vond dat het niet kon. Velen vonden dat van de kerkeraad maar koppig en stijfhoofdig maar Lüthi zegt dan:
'En toch stond de groep in die kerkeraad, die zich tegen de mening van het volk verzette, in de zin van de profeet Maleachi volstrekt op haar plaats. Was het namelijk overigens in die gemeente prachtig in orde geweest, dan had het hinderlijke obstakel in het koor gevoeglijk af en toe weggezet kunnen worden. Dan had men het verzoek met een zekere humor kunnen beantwoorden en het kunnen toestaan. Maar nu was juist in die gemeente (en in welke gemeente is dat niet het geval?!) tevoren reeds van allerlei van zijn plaats gebracht. Onder andere waren daar jaren voorbijgegaan, waarin het Avondmaal nog slechts éénmaal gevierd was, zodat voor die groep in die kerkeraad het verlangen van de bevolking wel tot een alarmsignaal moest worden. Zij kon in de gestelde eis tenslotte niet anders meer zien, dan een stap verder op weg naar de volledige afbraak van de kerk. Daarom was het niet kleinzielig en stompzinnig, maar een teken van late bezinnig en daaruit voortgevloeide ommekeer! Daarom was bet niet stijfhoofdigheid, maar eenvoudig geloofsplicht om eindelijk eens vast te stellen, dat men nu niet verder mocht afglijden! Zo bedoelt ook Maleachi het, als hij de eis stelt: 'Brengt de tienden volledig in Mijn voorraadkamer.'
God alleen weet hoeveel er in de laatste honderd jaar in onze Protestantse kerken in verkeerde 'bewegelijkheid' en 'aanpassing' verplaatsbaar en verschuifbaar is gemaakt. God weet hoeveel er, heel onmerkbaar, niet alleen in de hoek gezet, maar geheel en al uit de kerk weggewerkt is.'

Deze opmerkingen van Lüthi zijn zeer behartigenswaardig. Het gebruik van het kerkgebouw kan graadmeter zijn voor de welstand van het gemeentelijk en kerkelijk leven. Wat in 's-Hertogenbosch gebeurd is, is met het doel van een kerkgebouw ten enemale in strijd, beneden de waardigheid van de kerk, in strijd met de norm van het Woord. Lüthi heeft gelijk. Het kunnen symptomen zijn van een stap verder naar de volledige afbraak van de kerk. In Noord Holland kan men in menige gemeente zien wat het uiteindelijk resultaat is. De kerk niet meer in gebruik voor de eredienst, maar in dienst als autogarage, koeienstal, atelier van een glazenier, museum.
En Christus, Hij keerde de tafel van de wisselaren om en dreef de handelaars uit de tempel. Wat zou Christus gedaan hebben als Hij — met eerbied gezegd — gestaan zou hebben bij een kraam van de NVSH, waar men alles over abortus te weten kan komen?

Te vrijzinnig en te rechtzinnig
De Hervormde Kerk is niet enkel te vrijzinnig maar ook te rechtzinnig, aldus de Gereformeerde dominee Keimpe Dijk in de Groninger Kerkbode. Bij de Gereformeerde Bond namelijk 'wordt wel eens gedaan alsof een mens een heleboel meegemaakt moet hebben voor hij zich een kind van God mag noemen, en dat betekent niet meer en niet minder dan dat je uiteindelijk toch door je werken zalig moet zien te worden, zij het dan dat het hier werken van het gemoed betreft. Door de suggestie, dat een mens een hele weg af moet leggen, voordat hij mag aanvaarden, dat God ons tot zijn kinderen aangenomen heeft, worden de Schrift en de belijdenis niet rninder in het hart aangetast dan door het beruchte artikel van Smits over de Goede Vrijdag' ('geef mijn portie maar aan fikkie', t.a.v. de verzoening).
Prof. Van Ruler wordt als kroongetuige opgeroepen, die óók al gezegd heeft 'dat aan de rechterzijde van de gereformeerde gezindte ketterijen schuilen, waarbij die van het modernisme kinderspel lijken.' Met andere woorden, aldus Keimpe Dijk: ultrarechts is nóg gevaarlijker dan ultra-links. En daar behoort de Gereformeerde Bond zeker toe. In het Hervormd Gereformeerde gesprek moet dan ook, zo vindt hij, de vinger niet alleen bij de pols van de linkse vrijzinnigheid maar ook van de rechtse vrijzinnigheid worden gehouden. En tegelijkertijd wordt de theologie van dr. W. Aalders zo ook in één twee zinnen meegesleept in het rechts-vrijzinnige blok.

Ik ga hier op de inhoudelijke kant van afwijkingen ter rechter zijde niet in. Er zijn ongetwijfeld afwijkingen zowel ter linker als ter rechter zijde, door de eeuwen heen en nu, er is zelfs niemand, die bij machte is onvermengd te leren naar het Woord. Waar het mij echter wél om gaat is de te pas en te onpas gebruikte opmerking van prof. Van Ruler. Van Ruler heeft in zijn artikel Ultra Gereformeerd en Vrijzinnig geschreven, dat hij met zijn kritiek op het ultra gereformeerde sneed in eigen vlees. Zijn hele artikel is één waardig betoog geworden, waarin hij laat uitkomen een existentiële worsteling aangaande die dingen die hij aan de orde stelde. Het geheel, mét de verwerking ervan in onze kring, is te vinden in het boek Op het scherp van de snede (Uitgave Ton Bolland). Zelf heb ik in een beoordeling van Van Rulers artikel gezegd, dat het gevaar niet denkbeeldig is, dat personen met dit artikel of met kwalificaties daaruit aan de haal gaan zonder enige affiniteit tot het bevindelijke als zodanig te tonen, maar om het integendeel te hunnen nutte te gebruiken. Een duidelijk exempel daarvan is Keimpe Dijks artikel. Was Van Rulers bedoeling met het schrijven van zijn artikel een geestelijke — waar wij overigens onze bedenkingen tegen hadden — Dijks artikel is een kerkpolitiek stuk. Van Rulers uitspraak moet dienen om bij de conclusie uit te komen, dat de Hervormde Gereformeerde samenwerking maar het best kan uitgaan van 'de grote middenmoot', wat de Hervormde Kerk betreft dus van de midden-orthodoxie. Zo'n hantering van Van Rulers artikel, zonder blijk te geven van enige affiniteit, van enig gevoel ook voor de noodzaak van de bevinding, van het uitwerken van het heil In ons door de Heilige Geest, betekent de genoemde uitspraak in z'n tegendeel verkeren. Dijk zegt met Van Rulers opmerking het tegendeel van wat déze zei. Dijk sneed in ieder geval niet in eigen vlees, maar beschoot vanuit een ivoren toren anderen en als ik me niet vergis gaf hij eigen vaderen een trap na. In ieder geval heeft Keimpe Dijk ook niets begrepen van het geestelijk Anliegen van de Gereformeerde Bond en van allen die bijbels bevindelijk willen leren en leven.

Het Getuigenis een politiek stuk
Ds. R. Zuurmond, studentenpred. op wiens pennevruchten we al eerder ingingen, schreef deze weken in Hervormd Delft een tweetal artikelen over 'Israël en de werkelijkheid van de Openbaring'. Hij kritiseert daarin de politieke keuze voor Israël zoals die op grond van een bepaalde Israël theologie wordt gedaan. Ik laat de inhoud van deze kwestie — waar veel over te zeggen zou zijn en het laatste woord nog niet over gezegd is — voor wat het is, maar licht uit zijn betoog wel de volgende zinsnede: 'het getuigt van een geweldige naiviteit de samenhang tussen theologische en politieke standpunten te willen ontkennen of negeren. Het 'Getuigenis' was een politiek stuk in theologisch termen. De ruzie in de Gereformeerde Kerken rondom de verzoeningstheologie van H. Wiersinga is eveneens een politieke twist tussen 'midden' en 'rechts' in theologische kleding.'

Mijn korte reactie op deze uitspraak van ds. Zuurmond zou kunnen zijn: 't kan verkeren, zei Bredero! Allerwege is het Getuigenis immers verweten dat het a-politiek was en hier is het opeens een politiek stuk. Of is ds. Zuurmonds uitdrukking een politieke uitspraak? Me dunkt het laatste. Niemand zal de samenhang tussen theologische en politieke standpunten willen ontkennen. Calvijns theologie bijvoorbeeld en zijn visie op staat en maatschappij vertoonden een samenhang. Maar zijn theologie was géén politieke theologie, al heeft hij over de politiek wel bijbels theologisch nagedacht. Nergens vinden we in de Reformatie en in de theologie, die naar reformatorische principe is ingericht, een dooreenmengen van kerk en politiek met een politieke theologie als achtergrond. En dat is het wat wel in de moderne theologie gebeurt. Daar verzette het Getuigenis zich tegen, met het gevolg dat de opstellers een a-politieke instelling werd verweten. Ligt nu achter de opmerking van ds. Zuurmond déze gedachte, dat het Getuigenis een politiek stuk is omdat het de politieke theologie verwerpt? En wordt de strijd in de Gereformeerde Kerken daarom een politieke strijd genoemd omdat deze gaat om de politieke consequenties van de verzoening, zoals Wiersinga daartoe oproept met miskenning van het werkelijke geheimenis van de verzoening? Krijgen diegenene die de politieke instellingen van veel moderne theologie niet kunnen meemaken en bijbels relativerend over de politieke consequenties van het evangelie willen spreken nu opeens een politiek stempel opgedrukt?

Zo spelen we met woorden en komen we aan de inhoud van het belijden der kerk niet toe. Er zal best een samenhang zijn tussen de theologische inhoud van het Getuigenis of de theologische stellingname van de tegenstanders van Wiersinga's leer en hun politieke opstelling. Maar men maakt een karikatuur van zowel het Getuigenis als van de bezwaren, die tegen Wiersinga's theologie worden ingebracht, als men ze onder een politieke noemer wil brengen om zich zo van de inhoud af te maken.
Binnenkort verschijnt een boek Breuklijnen in Kerk en Theologie. Daarin laten de opstellers van het Getuigenis nog eens zien waaróm ze stelden, dat de huidige ontwikkelingen in kerk en theologie een radicale breuk met het verleden der kerk zouden kunnen gaan betekenen. Ds. Zuurmond doet er goed aan dit boek te lezen. Misschien zal hij het een politiek boek vinden. Maar tegen de trend van onze tijd in wil het in plaats van een politieke een bijbelse theologie geven over die punten die momenteel zozeer omstreden of verzwegen worden.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen