Boekbespreking

A. Th. van Deursen, Bavianen en Slijkgeuzen, Kerk en kerkvolk ten tijde van Maurits en Oldebarnevelt, Van Gorcum, Assen, 1974, Gebonden, 472 blz., ƒ 59, —.

Een bijzonder mooi boek — dat stellen wij voorop. De titel — een vondst — is ontleend aan een tweetal scheldwoorden. De remonstranten werden in de jaren voor en rond de Dordtse Synode gescholden voor bavianen en de contra-remonstranten voor slijkgeuzen.

De ondertitel geeft duidelijk weer de inhoud van het boek; die gaat inderdaad over kerk en kerkvolk ten tijde van Maurits en Oldebarnevelt.

De schrijver, hoogleraar aan de Vrije Universiteit te Amsterdam, heeft een indrukwekkende prestatie geleverd. Dat leert ons de lange lijst van de door hem geraadpleegde gedrukte bronnen en literatuur, maar vooral de opsomming van de door hem nagespeurde ongedrukte bronnen. Tot de laatste groep behoren allerlei archieven, o.a. van diverse classes en van diverse plaatselijke gemeenten. Het treffende is dat prof. Van Deursen al wat hij vond met elkaar heeft weten te combineren en er een doorlopend, gemakkelijk leesbaar en boeiend verhaal van heeft weten te maken.

Het nieuwe van dit boek is dat daarin volle aandacht wordt geschonken aan wat er rond de controverse met de remonstranten leefde onder de predikanten, de kerkeraden en het gewone kerkvolk. De gewone man komt binnen het gezichtsveld.

Zo lezen wij over tal van onbekende predikanten, te Hoornaar, te Hazerswoude, te Schoonhoven, te Nieuwpoort, te Berkel, te Monnikendam enz. Naast de namen van Arminius, Gomarus en andere kopstukken komt men tegen de namen van bakkers, schoolmeesters, schouten en eenvoudige huisvrouwen. Op deze wijze krijgt de strijd die tenslotte te Dordrecht beslecht is kleur en levendigheid.

Of het alles ook actueel is? Niet opzettelijk, wel indirect. Historisch onderzoek is nooit neutraal en laat ook nooit neutraal. Ieder die een boek als dit leest zal het zelf ervaren.

De eigen sympathieën van de schrijver lijken soms te liggen aan de kant van de contra-remonstranten, maar even vaak of vaker aan die van de remonstranten. Niet met alle interpretaties van de vermelde feiten kunnen wij instemmen, en soms lijkt ons op te weinig gegevens een algemeen oordeel gefundeerd.

Toch eindigen wij met de opmerking waarmee wij begonnen: een bijzonder mooi boek. En dan niet alleen voor kenners en bestudeerden maar voor ieder die interesse kan opbrengen voor de geschiedenis der kerk tijdens een der meest critieke momenten van haar bestaan. Wij onderschrijven wat prof. Nauta schreef in Trouw (4 jan. jl.): Een voortreffelijk boek; van deze soort en deze kwaliteit verschijnen ef in ons land niet vele, en zeker niet ieder jaar. Dit betrekken wij dan niet alleen uit de inhoud maar ook op de wijze waarop het door Van Gorcum is uitgegeven.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen