Communistische vrienden!?

Dr. M. M. Thomas, de voorzitter van het Centraal Comité van de Wereldraad van Kerken, zal op 21 mei a.s. een eredoctoraat in de theologie ontvangen. Dr. Thomas is lid van de Syrische Mar Thomas Kerk in Zuid India. Hij ontvangt dit eredoctoraat in de theologie op grond van zijn verdiensten in de oecumenische beweging, waarin hij de hoogstgeplaatste niet-theoloog is. Op dit eredoctoraat als zodanig en de motieven daarvoor ga ik niet in. Ik wil aannemen, dat de Leidse universiteit motieven van theologisch-wetenschappelijke aard laat gelden, van welke aard verder de theologische inzichten van dr. Thomas ook mogen zijn. Verder lijkt het wel enigszins voor de hand liggend, dat de relatie tussen prof. Berkhof en dr. Thomas in het kader van de Wereldraad niet helemaal los zal staan van dit eredoctoraat.

Thomas en Marx

Waar het me nu om gaat is een passage in Trouw, waarin wordt gesproken over de houding van dr. Thomas t.o.v. het Marxisme. Gezegd wordt: 'Bij M.M. stond Marx steeds op de achtergrond bij zijn christelijk geloof, maar hij is nooit lid geweest van een communistische partij. Wel noemt hij de communisten zijn vrienden en hij is ook van mening dat Marx als instrument voor de analyse van het denken en doen behouden moet blijven. Intussen waarschuwt hij er tegen dat Marx een absoluut karakter zou krijgen. Hij vindt Oost-Europa wat dat betreft een afschrikwekkend voorbeeld'.

Een passage om even de vinger bij te leggen! Marx moet wel niet absoluut worden en Oost-Europa is een afschrikwekkend voorbeeld — dat wèl — maar Marx staat op de achtergrond van zijn christelijk geloof en de communisten zijn zijn vrienden. We schrikken al lang niet meer van dit soort uitspraken. Er komt gewenning aan het feit, dat zoveel theologen al jarenlang een lans breken voor Marx. Velen hebben in diens voetspoor nog slechts oog voor het hier en nu, voor het heil-in-de-aardse verbanden. Maar hier worden de communisten bovendien vrienden genoemd.

Let wel; er staat in Trouw niet — en ik neem aan dat Trouw correct heeft weergegeven wat de visie van Thomas is — dat er communisten zijn, die hij zijn vrienden noemt, maar gezegd wordt dat hij de communisten zijn vrienden noemt. Op zich kan men al de vraag stellen of christenen communisten tot vrienden mogen en kunnen hebben. Maar als Thomas zegt dat de communisten zijn vrienden zijn dan uit hij zijn sympathie voor een denkwijze, een systeem, want de communisten zijn niet los te denken van het communisme, het door Marx geïnspireerde atheïstische systeem, waarvan dr. Thomas dan wel zeggen kan, dat Oost Europa er een afschrikwekkend voorbeeld van geeft, maar waarvan ik dan wel eens zou willen weten waar het ten principale een haar beter functioneert. (In Vietnam misschien? )

Maar zelfs als zou het — gegeven de praktijk van een situatie in een bepaald land — elders redelijker functioneren dan blijft het nog een god-loos systeem. En is dat, waar dan ook, verenigbaar met het christendom? Is er — als men dat dan soms als tegenwerping mocht lanceren — een communisme mogelijk met aftrek van het atheïstische? En is het mogelijk een déél van het communisme te acceptéren, daarover vriendelijk te doen en de communisten vrienden te noemen, met voorbijzien van het hele systeem, dat aan God en Zijn Woord vijandig is en waar onder duizenden en tienduizenden kinderen Gods zuchten en lijden?

Is de angst in de kerken van Zuid-Vietnam momenteel niet tekenend voor wat de christenen van de communisten te verwachten hebben?

In functie

Dr. Thomas is voorzitter van het centraal comité van de wereldraad van Kerken. Daar zit hij, ondanks deze visie, neen met deze visie. Uitspraken als deze kunnen dan ook nooit los worden gemaakt van de functie die dr. Thomas bekleedt. Zijn visie en zijn functie — ook het verkrijgen daarvan — zijn niet te scheiden. Is het wonder dat, als een leider van de Wereldraad zó nauw aansluit bij Marx en zó over zijn cornmunistische vrienden spreekt, diegenen, die in het Marxisme de grote tegenspeler van de kerk zien, of liever van God en Zijn dienst, alleen maar de seinen op onveilig kunnen zetten als het gaat om de Wereldraad van Kerken en diens activiteiten.

Ik weet bepaald ook wel, dat men daarmee niet een definitief oordeel vellen kan over alle kerken, die daarbij zijn aangesloten, omdat er in welke kerk dan ook altijd sprake is van verscheidenheid en je niet alle kerken in hun totaliteit op de uitlatingen van één (top)man kan aanzien. Onze Hervormde Kerk is — ondanks de bezwaren van velen — óók bij de Wereldraad aangesloten.

Maar we kunnen goed begrijpen, dat velen in de kerkelijke concentratie die zich in de Wereldraad in wereldverband voltrekt de voorbode zien van een ontwikkeling, waarin het christendom in zijn tegendeel verkeert doordat het gemene zaak gaat maken — op mondiale schaal — met de aartsvijand van het christendom. De vergoelijkende, waarderende of stimulerende uitspraken t.o.v. Marx en het communisme en de sociale theologie die toonaangevend is in de Wereldraad geven daartoe alle aanleiding.

Te vrezen is dat daarmee in vervulling gaat wat Lenin heeft 'geprofeteerd', namelijk dat het Westen beter te winnen zal zijn door de sympathie van theologen en onderwijzers te winnen dan voor wapenen.

Maar weer zeg ik: we wennen aan alle ontwikkelingen. Marx in de theologie wordt normaal. De rode overheersing, door greep naar de macht van binnenuit, wordt een normale ontwikkeling. Tot onze kinderen het zullen weten, dat Marx ook het christendom veroverd heeft en zij — God beware hen daarvoor — ook zullen worden geconfronteerd met wat nu in Oost Europa een 'afschrikwekkend voorbeeld' is!

En dat Leiden nu persé aan een vriend van communisten, die van een volkomen scheiding tussen christendom en overige godsdiensten overigens ook niet wil weten, 'een eredoctoraat moet geven acht ik bepaald geen eer voor ons land, ook niet voor de theologische-faculteiten in ons goede vaderland, dat we liever niet aan Marx zien uitgeleverd, al zijn de symptonen ervan wel vele.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen