Rondom het sterven

2

Zekerheid

Niets is zekerder dan de dood. De zekerheid dat dit leven sterfelijk is lijkt onaantastbaar. Sommigen beweren hier, als een schrale troost, nog bij: Niets is rechtvaardiger dan de dood. In deze wereld, waar zoveel onder de mensen ongelijk is verdeeld, komt de dood ge/ijkelijk, vroeg of laat, in het huis van de arme en de fijke. Hij ontziet niets en niemand.

Toch kan die zekerheid van onze dood, van het verstrijken van ons leven naar het moment dat men van ons zegt: hij of zij is niet meer, is uit de tijd, ons niet tot aanvaarding en berusting brengen. Vele aspecten van ons bestaan aanvaarden wij als vanzelfsprekend. De aanvaarding van ons man of vrouw zijn ligt in ons menszijn. Het is niet overdreven om te stellen dat wie daar problemen mee heeft, ziek is, afwijkingen van een normaal, een natuurlijk patroon vertoont.

Zo ligt dat niet met de aanvaarding van onze sterfelijkheid. Die voor de hand liggende zekerheid, die dagelijks rondom ons wordt bewezen, wordt door de mens niet als normaal en natuurlijk aanvaard. Het zou te verdedigen zijn dat een mens die geen problemen heeft met zijn sterfelijkheid, ziek is, een afwijking vertoont.

De aanvaarding moet geleerd worden, zij moet. ons bijgebracht worden, zij moet van buitenaf tot ons komen, en wij moeten er in geoefend worden. Nu zijn daar door de eeuwen heen vele leer-en oefenmeesters geweest, die de zin van dit leven en van de dood trachten te ontdekken, ledere levensbeschouwing is een stervensbeschouwing, een doodsbeschouwing.

Opmerkelijk is, hoeveel, levensbeschouwingen, hoeveel sterk vereenvoudigde filosofie, als algemene waarheden, in motto's en slogans in de samenleving voorkomen. Ieder bewust mens heeft behoefte aan een eigen levens-en stervens theorie. Er zijn weinig mensen, die niet op een of andere manier onder woorden kunnen brengen hoe zij over hun sterfelijke leven denken. Ook al is dat in een enkele zin, soms in sterk overdreven stoere, geëmotioneerde taal. Of ook in een wetenschappelijk getint relaas, waarin een bewijs voor de sterfelijkheid wordt aangevoerd, zodat men een houvast en daarom ook berusting vindt.

Enkele theorieën

U komt die theorieën misschien wel tegen. Dood is dood, en daarmee uit. Dood is wegzinken in 'n droomloze slaap, waaruit je niet meer ontwaakt. Maak je daarom niet druk over een leven na dit leven, over voorstellingen van hemel en hel. De Christenen zijn schuldig aan de angstwaan van zovelen, die niet kunnen of durven sterven. Nietzsche verwijt de Christenen ongepastheid, misbruik van het stervensuur van de mens. Dit verwijt komt nog wel eens door als de prediking van oordeel en vrijspraak voor 'putprekerij', het

angst aanjagen voor hel en verdoemenis wordt uitgemaakt. Als je tenslotte in je leven bepaalde waarden hebt nagestreefd, behoef je niet bang te zijn. Veeleer is het zo, dat het 'waardevolle' van het leven niet door de dood kan worden vernietigd maar ten goede komt aan het volk of de staat of de cultuur, of de mensheid in een nieuwe wereld.

Ik denk aan de sterke invloed die de natuurwetenschappen op ons denken uitoefenen.

De wetenschap speurt naar waarheid en draagt bewijzen aan. De biologie leert ons dat het leven in zijn structuur sterfelijk is. Onsterfelijk leven is biologisch onzin. De dood is een wetenschappelijk gegeven. Moeten we daarom — zo heet het — als Christenen de dood niet anders gaan waarderen dan vroeger? Passen de bijbelse waarheden nog wel in ons huidige denkklimaat, of moeten ze zo worden geduid, dat ze in onze tijd nieuwe inhoud krijgen? Behoort het 'moeten sterven' niet bij het mens-zijn, bij de goede schepping? Is het hiernamaals, is de onsterfelijke ziel niet een tijd gebonden, mythologische voorstelling, die in ons denken, in ons tijd-en wereldbeeld niet meer functioneert?

Anderen zien in de dood het doel van het bestaan. Was er geen^dood dan zou je niet kunnen leven. De spanning, de veerkracht van het leven is dat in het moment, in de daad van de dood de mens zich voltooit. Als de dood er niet was, had 't leven geen zin. Die positieve lading van de dood vinden we in vele levensbeschouwingen door de eeuwen heen terug.

Verdrqngen zekerheid

Toch kunnen die pogingen om sterven en dood verklaarbaar en aannemelijk te maken de moderne mens niet tot een evenwichtige, beredeneerde stellingname brengen. Onze tijd wordt door doodsontkenning in menigerlei opzicht gekenmerkt. Wij zijn niet meer in staat om aan sterven en dood een waardige plaats in onze leefwereld in te. ruimen. De afstand tussen onze leefwereld en de dood is groeiende. We hebben de neiging om de dood al meer te isoleren, te verzakelijken, tot object van behandeling te maken. In eigen omgeving willen wij hem daarom liefst niet meer onder ogen zien. Wij zijn zozeer op het leven afgestemd dat we het sterven en de dood buiten de alledaagse, normale gang der dingen willen houden.

Ik geef zomaar enkele voorbeelden, die mijns inziens sprekend zijn. Is er in onze doorzonhuizen nog mogelijkheid een gestorven familielid op te baren? De momoderne woningbouw houdt geen rekening met deze gebeurtenissen. Oudere woningen, ook die door woningbouwverenigingen werden gesticht, hadden voor het merendeel twee vertrekken beneden. Een woonkamer en een klein vertrek, dat kon dienen bij ziekte en sterfgevallen. Nu worden deze ouderwetse huizen verbouwd. aan de tijd aangepast. De functie van het kleine vertrek is weggevallen.

Lijkbezorging is practisch geheel en al zaak van commercie geworden. Ook in onze tijd kloppen er liefdevolle harten voor het welzijn van de naaste, ook in de grenssituatie van sterven en dood, maar liefdevolle handen krijgen nauwelijks nog mogelijkheid om dienend bezig te zijn. Dit werk wordt uitbesteed. Het is specialistisch geworden. Welke buurvrouw weet nog van de plicht om een overledene af te leggen, welke buurman van de plicht om te helpen 'dragen'. We zouden het trouwens niet meer kunnen volbrengen. Wat niet wordt gepractiseerd wordt verleerd, sterft af. Toch denk ik met dankbaarheid terug aan die begrafenissen waar bekenden hun dienst verleenden. Tegelijk besef ik dat in onze huidige samenleving dit alles verleden tijd is. Men is dan gelukkig te prijzen wanneer deze dienstverlening wordt geregeld door een menseUjke, doortastende begrafenisondernemer. Maar met deze constatering is nog niet gezegd dat wat achterhaald is ook 'achterlijk' was. De armoede, de geesteloosheid van een saeculariserende samenleving wordt veelal door gestroomlijnde, op zich zelf prijzenswaardige voorzieningen verhuld.

In dit verband moet ook de wijze van lijkbezorging worden genoemd. Sommige graven worden snel geruimd, direct na de wettelijke termijn.

Bovendien kost een graf vooral in de eerste jaren, als herinnering het meest levend is en de verwanten de mogelijkheid van verzorging nog hebben, de meeste aandacht en geld. Deze argumenten worden nog wel eens aangevoerd door verzekeringagenten, die crematie aanbevelen. Het blijkt dat deze argumentatie soms aanslaat zodat crematie ook in 'onze' gemeenten weliswaar tot uitzonderingen, maar niet meer tot de onmogelijkheden behoort.

De verdringing is wellicht het meest duidelijk in het verdwijnen van de rouwgebruiken. Rouwkleding, tijden van onthouding van bepaalde aspecten van het volle leven, komen nauwelijks nog voor. Het leven wordt door de dood slechts incidenteel onderbroken, daarna neemt het weer zijn rechten en telt zijn eisen.

Verhoogde waakzaamheid

We kunnen velerlei verschijnselen van verdringing van sterven en dood signaleren. Het is voor de kerk van'vitaal belang, dat zij de geesten der eeuw onderscheidt. Want deze geesten zijn als geuren, die onze levens besmettten, als we hen niet zeer bewust weerstaan. Het geyaar van het uiteengaan van leer en leven is overal, maar ook op dit terrein aanwezig. Soms denken we oude, beproefde, waarheden te belijden, terwijl ons leven in de werkelijkheid van iedere dag wordt gevoed uit een andere bron. De ontkerstening van de samenleving, van vormen en normen, stelt de kerk, en ieder christen voor de opdracht om Gods Woord te onderzoeken en profetisch, priesterlijk en koninklijk aan de orde te stellen in de samenleving. Daarom willen we volgende keer graag wat bijbelse lijnen trekken.

Huizen (N.H.)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen