Gemeente en gemeenschap

Gemeente en buitenkerkelijke bewegen

Vele mensen die het in de kerk niet meer kunnen vinden zijn in buitenkerkelijke bewegingen terechtgekomen. Als je vraagt naar het 'waarom' is in vele gevallen het antwoord dat de kerkelijke gemeente zo kil is en dat men in een beweging pas de echte gemeenschap heeft gevonden. Daar bestaat een hechte band tussen de leden; daar is het klimaat waar je je echt opgenomen weet. De kerk is zo groot, zo onpersoonlijk; je kent er elkaar nauwelijks. Misschien is de tegenstelling wat erg zwart-wit. Toch typeert ze de verschillen: De kerkelijke gemeente te weinig gemeenschap, de vrije groep een hechte gemeenschap.

Schuld

Intussen moet het wel als een schuld op de gemeente drukken dat mensen haar verlaten omdat zij niet bij machte is deze op te vangen. De gemeente voert toch terecht de pretentie dat het Woord van God haar is toebetrouwd! Hoeveel wijsheid, takt en vooral christelijke liefde zou juist binnen de gemeente betoond moeten worden. Dan zouden de gesignaleerde klachten ook veel minder gehoord worden.

Heel anders is 't echter wanneer de christelijke gemeente verweten wordt dat deze geen echte gemeenschap kon zijn omdat ze te star aan 'overgeleverde normen' vasthoudt; wanneer de ambten, de prediking als monoloog, de kerkelijke gebruiken de boosdoeners zijn. En deze kritiek is evenmin zeldzaam. Velen die om een hechtere gemeenschap te zoeken de kerk verlaten, zien eigenlijk het kerkewerk als zo, verstard dat daarin geen gemeenschapsleven kan bloeien. De ware gemeenschap der heiligen, zo zagen we een vorige keer, is gebonden aan de geloofsgemeenschap met Christus én Zijn instellingen. Wanneer we vraagtekens gaan zetten bij deze instellingen, dan kunnen we wel vluchten in een gemeenschap, maar dan is dat nog niet de gemeenschap der heiligen. Naarmate een buitenkerkelijke beweging zich verder verwijdert van deze instellingen, naar die mate staat deze gemeenschap ook verder van de christelijke gemeenschap.

Deelwaarheden verabsoluteren

Er zijn bewegingen, die de centrale geloofswaarheden zoals die ons geopenbaard zijn belijden, maar die daarnaast deelwaarheden verabsoluteren zodat ze tot de meest centrale worden verheven (zoals vele chiliastische stromingen, die door het benadrukken van het duizendjarige rijk buiten de kerk zijn gekomen). Er zijn andere bewegingen die echter zó ver afstaan van de bijbelse openbaring, dat hier nauwelijks iets doorklinkt van de centrale betekenis van zonde en genade. Dit is het geval wanneer het gemeenschapsleven de leer van 't Evangelie gaat overheersen. In deze groepen vinden vaak allerlei belijders elkaar: het doet er niet meer toe welke verschillen er zijn, 'n gemeenschappelijke noemer wordt gevonden in een nieuwe levenswijze.

Het mag duidelijk zijn dat onze beoordeling sterk afhankelijk is van de inhoud van het belijden dat vertolkt wordt: Met sommige stromingen bestaan slechts accentsverschillen, met andere zeer fundamentele. Hoewel accentsverschillen zo absoluut gemaakt kunnen worden, dat een gesprek over deze verschillen nauwelijks mogelijk is.

Opvallend is, dat buitenkerkelijke bewegingen zich altijd verzetten tegen datgene wat is vastgelegd: ambten, de belijdenisgeschriften, een al te officiële eredienst. Het lijkt erop dat zij gemeenschapsbeleven juist hierdoor verstikt zien worden. De spontaniteit, het minder officiële, dat bevordert deze gemeenschap. De kerk is zo kil omdat ze te officieel is. Is dat zo? Staat de binding aan datgene wat vroeger als belijdenis is aanvaard de gemeente als gemeenschap in de weg? En geldt dat ook voor de ambten en voor de liturgische vormgeving van de eredienst? Dit zijn vragen die we in dit verband niet uit de weg moeten gaan.

Historisch besef

Een kenmerk van onze tijd is een gebrek aan historisch besef n.l. de ervaring dat we in een lange traditie staan en dat vele vragen van nu, vroeger ook al eens gesteld zijn. Het besef dat wij niet de eersten zijn die leven. Ook de kerk heeft een traditie van eeuwen, zodat in crisistijden antwoorden geformuleerd zijn die nu nog hoogst aktueel zijn. Dat vergeten velen die hun heil zoeken in bewegingen. Het lijkt erop dat deze bewegingen opnieuw beginnen, dat zij bewust opnieuw willen beginnen. Hier wel spontane antwoorden, maar ook een veronachtzamen van de leiding van de Heilige Geest in het bewaren van Zijn Kerk. Juist dit nieuwe begin spreekt vele jongeren aan; zij willen niet liever dan een nieuwe start inaken en zich ontdoen van de 'ballast' van eeuwen.

De gemeente leeft echter bij het Woord van God, dat aktueel is, maar eveneens een spoor heeft getrokken door de eeuwen. Antwoorden zoals onze Belijdenis die geeft hebben niet aan waarde ingeboet. Telkens blijkt het dat zich als nieuw presenterende gedachten oude dwalingen zijn, waar de kerk reeds antwoord op heeft gegeven.

Een star traditionalisme hoeft dit niet te zijn. Ook in deze tijd kan onze, belijdenis een levend bezit zijn. Daarom gaau we niet mee met de opvatting van de buitenkerkelijke bewegingen dat kerkelijke gebruiken verstarrend werken en de gemeenschapsvormig belemmeren. Dit is een gebrek aan besef dat God Zijn Kerk leidt en dat we niet dan tot ons geestelijk nadeel deze traditie over boord zetten.

Gemeenschap

Gemeenschap der heiligen is gebonden aan Christus' instellingen, zoals die door de eeuwen heen zich ontwikkeld hebben.

Intussen blijft 't een ernstige klacht wanneer mensen de gemeente een liefdeloze instelling verwijt. We beseffen dat deze instelling niet samenhangt met het wezen van de gemeente in reformatorische zin. Wel wanneer een kil formalisme alleen de vormen overhoudt. Dan is de kritiek terecht. Waar echter geleefd mag worden bij en uit de reformatorische traditie, daar hoeft het liefdevuur niet te doven. Daar mag een gemeenschap groeien die hecht is. We mogen wel voortdurend bidden dat onze gemeenten zo'n gemeenschap mogen vormen. Een gemeenschap niet. terwille van de gemeenschapsidee maar één die gefundeerd is in de levende geloofsvereniging met Christus.

Krimpen a. d. IJssel

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen