Protestants besef verdiepen

Na een jaar

Eind september 1974 ontving de nieuw-gekozen voorzitter van Protestants Nederland bezoek van de heer J. W. Jongedijk, free-Iance journalist. Deze wilde hem een interview afnemen, dat in de loop van oktober gepubliceerd zou worden in de rubriek 'Mensen en hun meningen' van het weekblad 'Hervormd Nederland'.

Het gesprek werd in een prettige sfeer gevoerd, de tekst van het artikel werd vastgesteld, maar tot publikatie kwam het niet. Met toestemming van de heer Jongedijk werd het alsnog afgedrukt, zij het nu in 'Protestants Nederland'. We laten het hieronder volgen.

'Op uw vraag of ik een gemeenschappelijke kerkdienst van hervormden en gereformeerden enerzijds en katholieken anderzijds, om zo elkaar beter te leren kennen, toejuich, moet ik u zeggen dat ik beslist afwijzend sta tegenover deze diensten. Een kerkdienst mag géén podium zijn om tot elkaar te komen. Dat is een devaluatie van de kerkdienst. In de onduidelijke, schimmige en verwaterde situatie waarin de kerken thans verkeren, zowel de kerken van de reformatie als de rooms-katholieke, is het onjuist te doen alsof er tussen die kerken geen kloof meer is. Die kloof is zelfs zo groot, dat ze niet op een simpele manier valt te overbruggen.' Ds. L. J. Geluk, Nederlands hervormd predikant te Zwolle, is eind vorige maand tot voorzitter benoemd van de vereniging 'Protestants Nederland' als opvolger van de Haagse emeritus predikant ds. L. Lagerweij.

Van tijd tot tijd doet deze vereniging die al meer dan een halve eeuw oud is, van zich spreken. Velen zien haar als een organisatie die alleen maar anti-Rome is. Maar dat is beslist niet waar, betoogt de nog jeugdige voorzitter die het voornemen heeft om 'zijn' vereniging een nieuwe impuls te geven, opdat meer mensen dan tot nog toe zullen weten dat zij bestaat. Deze vereniging is uniek in ons kerkelijk leven, vermoedelijk bestaan er in het buitenland ook geen verenigingen die met haar te vergelijken vallen. Het grootste deel van haar leden komt uit onze kerk, de overigen behoren tot kerkgemeenschappen als: de Christelijke Gereformeerde Kerken, de Gereformeerde Kerken, de Gereformeerde Gemeenten, de Evang. Lutherse Kerk e.a. Het zijn niet alleen ouderen die hun belangstelling tonen, ook jongeren hebben interesse voor het werk van 'Protestants Nederland'.

Ds. Geluk wijst erop dat zeer nadrukkelijk de bedoeling van de oprichters van 'Protestants Nederland' in 1923 was de verdieping van het protestants besef. 'Dank'zij de Reformatie kreeg de kerk van de zestiende eeuw weer het Woord van God te horen. Dat moet ook nu centraal blijven staan, en daarom moeten wij het geloof en het erfgoed van de Reformatie hooghouden'. Doen wij dat, aldus ds. Geluk, dan vloeit daar welhaast vanzelf uit voort dat we ons verzetten tegen de leerstellingen van de Rooms Katholieke Kerk.

U spreekt bij voorkeur van Rooms Katholieke Kerk in plaats van de Katholieke Kerk?

Inderdaad, rooms en katholiek vallen niet samen. Wij willen als Hervormde Kerk graag katholiek, algemeen zijn. Daarom moeten wij niet van dat katholieke afstand doen om dit toe te kennen aan een kerk die zich nadrukkelijk zo noemt.

De R.K. Kerk, zoals de oprichters van uw vereniging kenden, en zoals wij kennen, is toch niet meer dezelfde kerk. Het jongste concilie b.v. heeft in die kerk toch heel wat overhoop gehaald ?

De ontwikkeling in de R.K. Kerk heeft aan het wezen van die kerk niets veranderd. Haar visie is de eeuwen door dezelfde gebleven. Er is nog geen enkel dogma teruggenomen. Men neemt hier en daar zijn toevlucht tot herinterpretaties, maar ik geloof niet dat die zullen standhouden, gezien de reacties van het Vaticaan.

Hoe ziet u de ontwikkeling die er niettemin in die kerk gaande is ?

Naar mijn overtuiging zijn er drie bewegingen, drie stromingen binnen die kerk waar te nemen. Er is een brede beweging, die de oude leringen als een knellend juk ondervindt, een beweging die veel van zich doet horen. Ik geloof niet, dat hierin primair sprake is van een terugkeer naar de Bijbel, maar veeleer is er een grote drang naar meer vrijheid, die sterk humanistisch georiënteerd is. Men streeft naar een geseculariseerde manier van leven, werken en denken.

Er is een andere beweging, die wel een terugkeer naar de Bijbel voorstaat, die daarmee ook ernst maakt: Doch deze beweging is vrij klein en wordt door de eerstgenoemde overspoeld.

Tenslotte is er een derde groep. Hoe groot die is, kan ik niet beoordelen. Zij wil de kerk zoals zij altijd was, in ere herstellen. Ik denk o.m. aan de Confrontatie-beweging. Met de tweede en met de derde groep zou goed te praten zijn, omdat men weet wat men aan hen heeft.

Maar toch zijn er nogal wat plaatsen in ons land waar men gezamenlijke diensten houdt ? Op grond waarvan, denkt u ?

Het is moeilijk om in de huid van een ander te kruipen. Er zijn mensen, die diep onder de indruk komen van een dergelijke samenwerking. Maar het is voor mij een demonstratie van een eenheid, die niet de eenheid is die Christus bedoelt in Joh. 17. Er zijn er die menen, dat het Evangelie daardoor geloofwaardiger wordt. Maar mensen kunnen het Evangelie niet geloofwaardig maken. Naar mijn mening ontbreekt het gegrepen-zijn door de volheid van het Evangelie van Gods genade in Jezus Christus. In plaats daarvan komt een humanistische fundering als basis. Zolang alle typisch roomse dogma's en officiële uitspraken, ook de nieuwere zoals aangaande het primaat van de paus, en de plaats van Maria blijven gelden, blijft er de grote kloof. Het zou mij helemaal niet verbazen als Rome vooral in ons land de touwtjes strakker gaat aantrekken en wij nog meer bisschoppen zullen krijgen van de visie van mgr. Gijsen en mgr. Simonis. Het gezicht van de R.K. Kerk zal er duidelijker door worden.

Ziet u de leden van die kerk ook als medechristenen ?

Een christen is iemand, die — om met de catechismus te spreken — in Christus is ingelijfd. Het is niet aan mij om te beoordelen wie dat zijn. In de Schrift-staat: oordeel niet, opdat ge niet geoordeeld zult worden. Ik houd er echter niet van om te zeggen, dat wij allemaal bij elkaar horen en dat er slechts wat modale verschillen zijn. Ik geoof dat er in de roomse kerk wel waarachtige christenen zijn, maar ik kan de roomse kerk niet als een christelijke kerk aanvaarden.

U betreurt het dat de Hervormde Kerk lid is van de Raad van Kerken en van de Wereldraad van Kerken, ook al is van dat laatste lichaam de R.K. Kerk geen officieel lid ?

Ik betreur dat zeer beslist.

Voelt u zich dan wel thuis in de Hervormde Kerk ?

Ik spreek zuiver persoonlijk en dan meen ik, dat voor een reformatorisch mens allereerst de Hervormde Kerk de plaats is waar hij heeft te leven. Ik ben overtuigd hervormd en waardeer de Hervormde Kerk hogelijk als een geschenk van God, die haar, de vaderlandse kerk, in de eeuw van de reformatie in Zijn genade zuiverde van allerlei misstanden en dwalingen. Tot vandaag toe heeft zij een gereformeerde belijdenis. Helaas geven in onze kerk overwegend mensen de toon aan, die zich om deze confessie niet bekommeren. Er zijn dan ook scherpe tegenstellingen, waardoor de één het dikwijls moeilijk heeft met de ander en omgekeerd. Overigens kunnen wij — en allen voor wie de reformatie en haar onverkorte boodschap voluit actueel zijn — ons met recht beroepen op de belijdenis en de kerk op haar belijdenis aanspreken. Wij zijn niet tegen oecumene: het hoofdbestuur van 'Protestants Nederland' is zeer heterogeen samengesteld. Maar wij zijn wél tegen, wat ik zou willen noemen een 'goedkope oecumene', waarin de waarheidsvraag nauwelijks meer aan de orde komt. De oecumene, zoals wij die thans kennen in de Wereldraad is veel meer humanistisch-revolutionair getint, dan dat er werkelijk de kracht van het Evangelie werkzaam is.

Ik heb toch niet de indruk dat in de studentenwereld de ideeën van uw vereniging leven?

Dat kon, vooral wat de theologische studenten betreft, nog wel eens meevallen. Maar misschien treden wij als vereniging nog te weinig naar buiten. Wij worden daarin ook wel eens verhinderd. Het is wel gebeurd, dat men een advertentie in een hervormde kerkbode weigerde! Veel nadruk ligt op het maandblad, dat wij uitgeven en dat goed gelezen wordt. Wij krijgen ook meermalen brieven van rooms-katholieken, die voor ons standpunt alle waardering hebben. Maar organisatorisch doen we niet zoveel. Alleen in de randstad komen de afdelingen in vergadering bijeen, maar daarbuiten niet. Ik hoop hierin wat meer lijn te kunnen brengen. Niet om militant te zijn, maar opdat men weet, dat 'Protestants Nederland' bestaat. En wat het gesprek Rome—Reformatie betreft: dit kan alleen zuiver gevoerd worden als beide partijen de zaken duidelijk stellen. Dat is vandaag aan de dag niet zo erg in trek. Maar toch ben ik nog verwonderd over de talrijke reacties, waaronder het uitvoerige antwoord van kardinaal Alfrink, op één van de open brieven, die wij enkele malen publiceerden. Een laatste opmerking ? Ik hoop, dat vele protestanten gaan zien dat het nodig én de moeite waard is pal te staan voor de waarheid van het Evangelie van Gods genade, niet alleen tegen Rome, maar ook tegen het opdringend ongeloof, ook in Nederland.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen