Tegengestelde visies op evangelisate

Een volledig beeld krijgen van een massale meeting als die van de Wereldraadassemblee in Nairobi is onmogelijk. De bonte veelkleurigheid die de schare van ongeveer 2500 aanwezigen vertoont, is mede een beeld van de geschakeerdheid van visies en meningen. Alleen al daarom is het goed een onderscheid aan te brengen tussen wat we de Wereldraad noemen (uit haar presentatie naar buiten) en diegenen die op een assemblee als deze aanwezig zijn.

In de zestiger jaren maakte de wereldraad in zoverre vaak een ander beeld op dan wat we de wereldraadtheologie noemen, ontworpen door leiders en beleidsmakers. Wat die theologische lijn betreft, daarvan zijn echter ook op deze assemblee duidelijk de voorbeelden aan te wijzen. Ik heb bij de behandeliiig van de voorbereidende stukken voor Nairobi op een conferentie in Putten het woord 'verbijsterend' gebezigd vanwege buitenbijbelse visies die worden aangedragen. Welnu dat gevoel kwam met name bij mij boven toen gehandeld werd over de evangelisatorische roeping van de kerk. Voor ik daar iets over zeg wil ik twee dingen opmerken.

In de zestiger jaren maakte de wereldraad in zoverre een koerswijziging door, dat men overging van de idee van de eenheid der kerken (christenen) naar de eenheid van de mensheid. Vandaar de sterke politieke en sociale gerichtheid die de wereldraadtheologie en het daaruit voortkomende beleid beheersen. Achter dit alles zit een veel oudere ontsporing, namelijk die van de algemene verzoening: de wereld is verzoend maar velen weten het nog niet, dat pogen christenen te vertellen.

Dr. P. Schrotebore zei in de wandelgangen: 'Als de hel er niet meer is behoeft de kerk ook niet meer aan zending en evangelisatie te doen'. Welnu, de vraag naar bekering is dan niet relevant meer en het social gospel is daarmee gegeven.

Evangelisatie

De gedachte van de algemene verzoening ligt al of niet uitgesproken aan veel stukken ook op deze assemblee ten grondslag. Expliciet kwam zij aan de orde — en daartoe beperk ik mij in deze bijdrage — in een lezing van bisschop Mortimer Ariat uit Bolivia over het thema 'opdat de wereld gelove' (Joh. 17:21)), een referaat over evangelisatie. Weliswaar zette de referent in met de op zich juiste gedachte, dat de adressant van evangelisatie, de mens is in zijn totaliteit, in zijn individualiteit en zijn maatschappelijkheid, naar lichaam en geest, tijdelijkheid en eeuwigheid. Maar het kader waarin dit stond, werd spoedig duidelijk.

Arias vertelde een verhaal over mijnwerkers in een tinmijn van Bolivia, die na een lange werkdag onder mensonwaardige omstandigheden nog bij elkaar kwamen om democratisch over een ondersteuningsplan te overleggen. Hieruit bleek hun bereidheid zich voor de toekomst van Bolivia in te zetten. Hier kiemde de hoop 'in den Stollen des Todes', in de mijnschacht van de dood.'; Conclusie van Arias: het waren mensen die zich niet tot de leden van de kerk rekenen, maar het zijn wel getuigen. Slechts de Naam moet nog uitgesproken worden. Zij hebben mogelijk zelf meer van Christus dan wij die in Zijn Naam spreken.

Zoals er solidariteit in de zonde is, zo vervolgde Arias, zo is er ook solidariteit in Christus, die uit menswording, uit kruis en opstanding afkomstg, is Evangeliseren betekent, de mens helpen Christus te belijden die in hem verborgen is en in het evangelie geopenbaard is. In de voorbereidende stukken voor Nairobi heette dat: Christus is aanwezig in zijn zelfverhulling.

Van rechtvaardiging naar humaniteit

Arias rekende radicaal af met de reformatorische leer van de rechtvaardiging door het geloof, door te onderstrepen, dat in een tijd waarin het absolutistische systeem van de Rooms-Katholieke kerk stond tussen God en de mens, deze leer een sleutel was voor het verstaan van het evangelie (niet de volle waarheid overigens). Tegelijk stelde hij echter dat voor deze tijd deze leer moet worden omgebogen. Ik citeer: 'We menen dat trouw aan dit evangelie van de rechtvaardiging, aan het grote Ja van God tot de mens, nu betekent aan de kant van de mensen te staan, die strijden, lijden /en hopen, meestal 'zonder God en hoop in de wereld'. Het gaat om een goed verstaan van de humanisering van de mens, om beaming van het liefdesplan van God met iedere afzonderlijke mens. Humanisering is slechts overdracht van datgene wat Barth de menselijkheid van God heeft genoemd. Ziehier de hoofdlijn van dit bisschoppelijk verhaal.

Zijn opmerking dat hij de verzoeking in zich voelde om de beroemde these van John Wesley 'de wereld is mijn gemeente' om te keren en te lezen 'mijn gemeente is de wereld', deed mij tot de conclusie komen dat Arias inderdaad voor deze verzoeking bezweken was.

Krachtdadig bestreden

Er waren als reactie op Arias verhaal drie officieel uitgenodigde kritische stemmen in korte referaten. Een daarvan kwam van ds. John Stopp die de visie van Arias krachtdadig bestreed en van de hand wees. Deze ging er van uit, dat een mens verloren is zolang hij het evangelie niet hoort en gelooft.

Ik citeer nu letterlijk: De Wereldraad hoort zeer nauwlettend naar het geschrei der onderdrukten. Horen we echter ook het geschrei der verlorenen? Wanneer het gericht van God in de voorbereidingsstukken genoemd wordt, gaat het steeds om het gericht over de onderdrukkers en de onrechtvaardige structuren. God richt hen inderdaad. Dat leren we in de Bijbel. Maar in dezelfde Bijbel staat, dat alle mensen, onderdrukten en onderdrukkers, in het oordeel van God zondaren zijn en op de brede weg wandelen die tot de verdoemenis leidt (Matth. 7:13). Dat noemt bisschop Arias terecht het gruwelijke van een wereld zonder Christus', aldus Stopp.

'Het is echter eenvoudig niet waar dat alle mensen 'latente' (verborgen) christenen zijn en men hun de werkelijke stand van zaken alleen maar ontsluiten moet. Deze visie is de doodsvijand van evangelisatie. Het zendingsbevel van Christus be­ staat niet in de overtuiging dat aan het eind alle mensen gered worden, maar dat voor het einde komt, het evangelie van het heil gepredikt wordt tot een getuigenis voor alle volken, zodat ze geloven en gered kunnen worden (Rom. 10 : 13-15).

Uitgaande van deze grondvisie wees Stopp elke vorming van syncretisme af, benadrukte hij dat er een duidelijk onderscheid is tussen heil en politieke bevrijding (dit in reactie op de lezing van dr. N. M. Thomas) en stelde hij dat als gerechtigheid ook garantie van de rechten van de mens is, de mensen dan wel als eerste recht moeten hebben dat ze het evangelie horen. Mijn streven is, aldus Arias, dat de wereldraad zich dat alomvattende verlangen naar gerechtigheid, liefde, vrijheid, humaniteit en volkomen leven eigen maakt, dat God zichzelf heeft eigen gemaakt.

Stopp besloot met de noodzaak om uit ondervinding Christus te kennen. De grootste hindernis voor evangelisatie is wel onze armoede aan geestelijke ervaring. Hoe kunnen we Christus verkondigen als we hem niet kennen. Het moet niet zijn 'ga naar het kruis' maar 'kom bij het kruis', bij Degene, die echt verlossen kan. Die zonder zonde is.

Diametraal

De verhalen van Arias en Stopp stonden diametraal tegenover elkaar. Uit het feit dat het verhaal van Stopp een lang en stevig applaus kreeg werd duidelijk dat zijn visie bij velen van de deelnemers ook weerklank vond. Daarom alleen al is het nodig om onderscheid te maken tussen de wereldraad en degenen die namens hun kerk er zijn. Dat bleek ook uit de reacties in de wandelgangen. De rede temidden van zoveel horizontaal gerichte theologie waar mede we de laatste jaren overstroomd zijn. Stopp sprak ongetwijfeld naar het hart van Jeruzalem. Een van de reacties op Arias verhaal was van een Afrikaanse dame mevr. Andiamanjapo, die drie punten had gemist in het betoog van Arias: bevrijding van de vrouw, het moratorium (weg met de buitenlandse zendingsarbeiders) en de vrijheidsstrijd (Zuid-Afrika en Portugal) en deze stem heeft de laatste jaren het beleid heel sterk mee gehad.

We hopen over een aantal opmerkelijke zaken de komende tijd nog wat meer te vertellen. Maar dit debat was toch wel het meest in het oog lopende van de voorbije dagen.

(Reformatorisch Dagblad)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen