De verkiezing in de prediking

Caricaturen

De waarschuwingen van Calvijn en van Dordt om met eerbied en godvruchtigheid over de verkiezing te spreken, en die nog met vele andere te vermeerderen zouden zijn, zijn bepaald niet overbodig geweest. Er is vaak over de verkiezing geschreven, gesproken en gepreekt op een wijze die niet alleen de grenzen van de Heilige Schrift te buiten gaat, maar ook met die Schrift in flagrante strijd is. In het gunstigste geval denkt men bij het horen van het woord 'verkiezing' aan een notariële akte, die veilig ligt opgeborgen in de kluis van de eeuwigheid. Of men ziet de verkiezing als een soort loterij, waarin alle kerkgangers meespelen, maar waarbij slechts een enkeling de honderdduizend trekt en verreweg de meesten een niet moeten incasseren.

Het meest extreme voorbeeld dat ik ooit gehoord heb is dat van een nest met jonge katten. Er zijn er veel te veel, je hebt er maar een paar nodig. Die één of twee hebben het geluk dat ze mogen blijven leven. De anderen hebben pech, die worden verdronken.

In ieder geval: de verkiezing is voor vele mensen een besluit dat over hen en zonder hen genomen is, een besluit dat onherroepelijk is en waaraan niet te tornen valt. Enige jaren geleden bezochten enkele journalisten van het Zeeuws Tijdschrift het dorp St. Philipsland. Ze voerden gesprekken met enkele oude mensen, die op een bankje zaten te praten. Een van hen, die de vraag moest beantwoorden hoe hij dacht over de uitverkiezing, antwoordde: 'Je kan doen wat je wilt, maar het blijft toch altijd de vraag of ze je hierboven willen hebben'. De betreffende journalist merkte naar aanleiding van de uitlating op: 'Simpeler heb ik de leer van de praedestinatie nooit horen uitleggen'.

Het zal duidelijk zijn dat de bovengenoemde visies op de praedestinatie behoren tot die leringen waarvan de Dordtse Leerregels zeggen dat ze deez niet alleen niet belijden, maar ook van ganser harte en met verfoeiïng verwerpen'.

De logica boven de Schrift

Hoe komen deze wanbegrippen van de praedestinatie eigenlijk in de wereld ?

Ik dacht, doordat men te weinig bijbels over de verkiezing heeft gesproken en teveel de verkiezing heeft willen beredeneren vanuit de logica.

Dat is heel goed mogelijk. Ik kan bewijzen dat God van alle eeuwigheid af verkoren en verworpen heeft, zonder dat ik daarbij de bijbel ter hand neem.

Ik kan bijvoorbeeld zeggen: God is Alwetend en Almachtig. Er is niets dat Hem ontgaat, niets dat aan Zijn aandacht ontsnapt. Ook niets waardoor Hij overrompeld wordt. Nu, dan ligt het ook niet in de macht van de mens, te geloven of niet te geloven, zalig te worden of verloren te gaan. Dan moet de Heere dat niet alleen van eeuwigheid af geweten hebben. Dan moet Hij daarover ook van alle eeuwigheid af beslist hebben. En wat Hij van eeuwigheid besloten heeft, dat voert Hij in de tijd uit. Dus alle verkorenen zullen zalig worden. En alle verworpenen zullen verloren gaan.

Dat is een sluitend bewijs voor de leer van de verkiezing. Daar is geen speld tussen te krijgen. Alleen... het bewijsmateriaal komt niet uit de Heilige Schrift. Het is een redeneren vanuit de logica.

En als ik eenmaal die weg ben ingeslagen, dan kan ik nog veel verder. Dan kan ik zeggen: De Heere zal wel zorgen dat Zijn raad wordt uitgevoerd en dat Zijn uitverkorenen zalig worden, ook al leefden ze als beesten. En zij die verworpen zijn kunnen hoog springen of laag, maar dat zal hun niet baten. Als je niet uitverkoren bent, zeggen de mesen soms, dan helpt het niet, al verslijt je in je leven een kerkbank.

Dit misbruik van de leer der verkiezing is al heel oud. Luister naar de Dordtse vaderen, die verontwaardigd constateren dat er mensen zijn die beweren dat het de uitverkorenen niet kan hinderen voor hun zaligheid, hóe zij ook leven, en dat zij daarom allerlei gruwelijke schelmstukken onbekommerd kunnen bedrijven, en dat het degenen die verworpen zijn ter zaligheid niet kan baten, al ware het dat zij al de werken der heiligen gedaan hadden.

Al deze en dergelijke ontsporingen zijn gevolgen van het niet-schriftuurlijk spreken over de verkiezing.

Niet isoleren

Het wordt tijd dat we ons gaan bezinnen op de vraag: Hoe spreekt de bijbel dan over de verkiezing ?

Want we zouden uiteraard eerst een definitie kunnen geven wat we nu eigenlijk precies onder de verkiezing verstaan. Dat is ook al vaak gebeurd. Hier volgt er een 'De praedestinatie of voorverordinering is Gods eeuwig besluit, dat de eeuwige bestemming van Gods redelijke schepselen omvat en dat zich splitst in een verkie­zing ten leven en een verwerping ten dode'.

Maar deze definitie — op zichzelf niet onjuist — moeten we toch maar weer vergeten. De bijbel geeft namelijk geen definities van de verkiezing. De bijbel spreekt ook nooit over de verkiezing als zodanig. De Schrift spreekt over de verkiezende God in Christus. En dat is principieel iets anders.

We kunnen niet over de verkiezing op zichzelf spreken. We kunnen alleen over de verkiezing spreken in verband met de verkiezende God, met de Zoon Die Hij Zijn Uitverkorene noemt en met de Heilige Geest, Die het alles uit Christus neemt. Ik zal een voorbeeld geven. De verkiezing wordt wel genoemd 'cor ecclesiae', het hart van de Kerk. Welnu, hoe belangrijk het hart is voor het lichaam weten we. Als ons hart stilstaat houdt het leven op, treedt de dood in. Dus het hart kan in het lichaam niet gemist worden.

Maar er is toch niemand die het hart uit het lichaam haalt en dan zegt: Nu heb ik hier het belangrijkste orgaan van het lichaam, al het andere zou je desnoods kunnen missen, als het hart maar goed is ? Want dat hart kan niet functioneren buiten het lichaam, het heeft alleen een functie in verbinding met de andere organen. Een hart zonder lichaam, dat heeft geen functie, dat is doelloos en zinloos.

De verkiezing op zichzelf, dan kan ook niet. De verkiezing komt alleen tot z'n recht in verbinding met de roeping, met de wedergeboorte, met de bekering, met het geloof.

We mogen dus de verkiezing niet isoleren, niet losmaken van al het andere dat ons is geopenbaard. We kunnen alleen over de verkiezing spreken vanuit het geloof. Zonder geloof is het onmogelijk Gode te behagen. Zonder geloof is het ook onmogelijk over de verkiezing te spreken. Dan krijgen we hoogstens een beschouwing, maar geen belijdenis. Dan wordt de verkiezing een discussiestuk, en misschien wel een twistappel, maar géén bron van troost.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen