De nood des tijds

6

Radicalisme nodig

De voorgaande hoofdstukken zijn een voortgaande peiling geweest van de crisisverschijnselen van deze eeuw. Die crisis bleek zelfs het karakter van 'nood' te hebben.

Waar nood is passen geen halve maatregelen. Op allerlei terrein werd (en wordt) dat ook beseft. Er wordt gevraagd om radicalisme.

De crisis, waarin wij leven, moet worden aanvaard en uitgevochten. We kunnen er niet langsheen. We moeten er doorheen. Er moet een keuze gedaan worden, die noodzakelijk en beslissend is. Wij proberen daar vaak aan te ontkomen, maar slagen daarin niet: persoonlijk noch gemeenschappelijk.

Wat we nodig hebben is een 'regerende' kracht, die van Boven komt. De diepste beslissingen vallen niet in de sfeer van verstand en begrip. We moeten een vaste grond hebben voor het vertrouwen van ons hart.

Het bewustzijn daarvan roept ons van het vele tot het ene, van buiten naar binnen, van de omtrek tot het middelpunt.

Aalders denkt daarbij aan de gelijkenis van de verloren zoon die tot zichzelf kwam. Levende van het goed, dat hij meegekregen had, leefde hij buiten zichzelf. Toen hij alles opgeteerd had, bleef hij met zichzelf alleen over. Dat bracht hem de kennis van eenzaamheid en ellende, isolement en mislukking. Dit brengt ook mee een psychologie van persoonlijke aard, waarbij de mens 'niet zichzelf beschouwt, maar zichzelf bevindt'. De kwestie wordt dan een levenskwestie. De mens ontdekt dan in een radicale crisis zichzelf.

Als alles wegvalt

Tenslotte blijft de mens in het aangezicht van de dood volstrekt alleen over. Aalders vertelt uit eigen ervaring voorbeelden van wijsgerige berusting in het onvermijdelijke, of zelfs van bravoure tegenover de dood.

Hoe geheel anders in het, wanneer een oprecht christen ook dan mag weten, dat hij in Christus geborgen, verzekerd mag zijn, dat niets hem scheiden zal van Gods liefde.

Daar kan op benijdigenswaardige wijze het eeuwigheidsleven zich openbaren, sterker dan leven en dood.

Maar ook in het leven zelf wOrdt de mens, al is het voorlopig en gedeeltelijk, voor de proef gesteld. Wat houdt de mens over als al het andere afgetrokken wordt en wegvalt, en hij met zichzelf achterblijft ? Weer denkt Aalders aan de verloren zoon. Die schrikt van zichzelf. Hij wordt teruggedreven naar zijn oorsprong, naar zijn vader. Zo wordt een mens teruggebracht naar de Bron van zijn leven zelf, omdat hij niet rusten kan in zichzelf.

Dat is bekering, rechts-omkeerd-maken, koersverandering.

Ook psychologie en psycho-analyse (Freud, Künkel) stellen koersverandering aan de orde, al is deze een andere dan de bijbelse. Maar het is goed, wanneer het de mens duidelijk wordt, dat het grondig anders moet met mens en maatschappij en de critiek (in de eerste plaats de zelfcritiek) ook bedoeld wordt als 'tot iets leidend'.

Een tijd, die zich zat gegeten heeft aan vooruitgang ën beschaving vraagt om krachtiger spijs. Wel zijn de menselijke ontroeringen nog geen christelijke wedergeboorte. Maar als de zelfgenoegzaamheid plaats maakt voor onrust, dan rijst de hoop, dat de gedachten zullen uitgaan naar hulp van elders. Aalders hoopt, dat de in de mens teleurgestelde verwachting zich weer naar Boven zal richten. En dat oude beelden en oude woorden weer kleur en klank zullen krijgen. Woorden als geloof en voorzienigheid, oordeel en genade. Dat men de zin weer gaat ontdekken van overdenking en gebed.

De volheid des tijds, waarin het Evangelie des koninkrijks kwam, was ook een grote crisistijd. Aalders wil daar graag moed uit putten. Het Evangelie ontmoet de mens in de crisis, in de nood van zijn bestaan. Het roept om een nieuwe oriëntering, een koersverandering, die in de richting van de uitweg leidt.

De ontmoeting met het Evangelie in de crisis van het leven vraagt niet alleen om analyse (ontleding) en contemplatie (beschouwing). Maar om een keus en een daad.

Kierkegaard schreef in zijn dagboek: 'voorzienigheid en verlossing zijn categoriën der vertwijfeling' (d.w.z. ze passen bij toestanden, die zonder deze tot vertwijfelingen zouden moeten brengen). 'Ik zou moeten vertwijfelen, als ik niet mocht en moest geloven'.

Vertwijfeling is iets anders dan twijfel. De laatste ligt in de sfeer van het intellect. Je kunt er op je gemak bij blijven zitten. Maar in de vertwijfeling handelt de mens, omdat hij niet anders meer kan. Als dat is in het geloof, dan is dat van Godswege, een wonder, een gave van Boven.

Daar wordt de koersverandering beslissend. Daarvan heeft de dichter Rilke geen begrip gehad, toen hij, de gelijkenis van de verloren zoon navertellend deze, na zijn thuiskomst, opnieuw zijn eigen weg liet gaan.

Daadwerkelijke verandering

Het gaat immers niet om een vraagstuk, dat men verschillend behandelen kan, maar om 'een benauwende werkelijkheid, waarin op de een of andere wijze verandering moet komen'.

Wie niet verder komt dan de beschouwing beseft niet de wezenlijke ernst van de beslissing. Men blijft dan een toneelspeler, die tenslotte persoonlijk toch buiten het verhaal staat.

In de ontmoeting met de verkondiging van het Evangelie gaat het niet om bewondering, maar om waarheid tegenover Hem, Die ons ziet en doorziet.

Bij de verloren zoon treedt in zijn eenzaamheid een ongedachte wending op. 'Tegelijk met de ont-binding van alle banden, heeft een nieuwe ver-binding plaats, die met het langvergetén vaderhuis. Het huis was er, ook zonder dat de zoon het beseft. Het was verdrongen, maar nu dringt het zich weer op en het vult de leegte in de ontredderde ziel van de verloren zoon. Anders was hij te gronde gegaan. Nu ontvangt zijn leven een nieuwe koers en vindt het een uitweg'. De koersverandering moet niet alleen tot bezinning leiden, maar ook tot zinsverandering, niet alleen tot inkeer, maar ook tot bekerig.

De verloren zoon zegt niet alleen: ik zal opstaan Maar hij stond op en ging tot zijn vader.

Waarschuwing

Wij hebben de ernstige waarschuwing nodig, dat men een bewonderaar van het christelijk geloof kan zijn en toch geen waar christen. De kunst, de beeldhouwer, de redenaar, de dichter, de diepzinnige prediker kunnen het element van de bewondering opvoeren. Maar een bewonderaar is nóg geen navolger.

De nood des tijds te schetsen, in te denken, te begrijpen en te verstaan, is iets anders dan die nood te bestrijden en te overwinnen. 

De vraag rijst: is er inderdaad een uitweg ? Zo ja, welke ? Bij de beantwoording van die vraag gaan de wegen uiteen. De uitweg, die het Evangelie wijst, wordt niet automatisch aanvaard. Dat gebeurt alleen, wanneer de werkelijkheid er van zich met overweldigende kracht aan ons opdringt.

Over de kleur van een muur of het gewicht van een steen hebben we gemakkelijk zekerheid en eenstemmigheid. Maar de dingen, die over ons wel 'en wee' beslissen, wekken weerstand en worden bestreden. En juist die dingen hebben een waarheidswaarde, die ver uitgaat boven kleur en gewichten!

Hier komt het aan op het geloof, dat voor de in God gelovende ziel niet los is van goddelijke roeping en verkiezing.

Niet de bewonderaar, maar de navolger vindt de weg: de uitweg.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen