Oorspronkelijke theologie

In het tijdschrift 'Kerk en Theologie' gaf prof. dr. H. Berkhof enige tijd geleden een overzicht van een kwart eeuw theologie. Bij alle figuren, die hij uit binnenen buitenland de revue laat passeren, noemt hij ook dr. J. G. Woelderink. Van hem zegt hij: 'waarschijnlijk de enige oorspronkelijke theoloog die uit de Gereformeerde Bond is voortgekomen'.

Ik denk niet dat er iemand is, hoezeer er ook verschillend op zijn visie is en wordt gereageerd, die de theologische kwaliteiten van dr. Woelderink in twijfel zal trekken. Maar als prof. Berkhof zegt dat Woelderink waarschijnlijk de enige oorspronkelijke theoloog uit de kring van de Gereformeerde Bond is — een overigens niet originele opmerking, anderen zeiden het namelijk voor hem — dan meen ik dat deze uitspraak met een vooroordeel besmet is.

Maar liever dan een pleidooi voor eigen (theologisch) huis te houden wil ik de vraag stellen wat het kriteriurn is wanneer het gaat om oorspronkelijkheid waar het de theologie betreft. Er is namelijk tweeërlei oorspronkelijkheid. Er is een oorspronkelijke theologie, die de oorspronkelijkheid ontleent aan buitenbijbels denken of aan een vrij omgaan met de Schriften. Er is óók een oorspronkelijkheid, die alléén maar ontleend wordt aan de enige Oorsprong, die toch ook de theologie hebben mag namelijk het Woord. Voor wie het absolute gezag van de Schrift niet meer geldt ligt het ruime sop voor vrije vaart open, zodat er oorspronkelijk op los kan worden getheologiseerd, al moet dan ook vaak weer gezegd worden dat er niets nieuws onder de zon is, want allerlei gronddwalingen blijken zich telkens te herhalen. Soms ook wordt oorspronkelijkheid dan ontleend aan het feit, dat bepaalde ideeën in een bepaalde kring voor het eerst opgeld doen. Zijn b.v. Kuitert en dr. H. Wiersinga daarom niet 'oorspronkelijk' omdat zij in hun kerk dingen zeggen, die vroeger daar niet gezégd werden maar in vrijdenkende of vrijzinnige kring allang gezegd waren? Intussen krijgt schriftgebonden theologie al gauw het stempel 'niet oorspronkelijk' mee. Maar intussen zegt Berkhof zelf: 'Zou er vooruitgang zitten in het theologisch bedrijf ? Waarschijnlijk niet. Wel telkens wisseling van accenten en begrippen en soms methodische verfijning. 'Welnu, als dat zo is dan behoeven we toch niet zo zwaar te tillen aan niet-oorspronkelijkheid. Als immers oorspronkelijke theologie toch ook geen vooruitgang betekende laat er dan maar gewoon bijbels verder getheologiseerd worden. Me dunkt dat dan als bij verrassing ook werkelijke oorspronkelijkheid uit de oude en altijd nieuwe Oorsprong kan ontstaan. Wie weet opent de Schrift dan zelfs wel bronnen, die voor onze tijd wel speciaal van belang zijn, zodat in het heden naar de toekomst vanuit een nieuwe reformatie geleefd mag worden.

Theologie en maatschappij

Mensen wiens visie op kerk, staat en maatschappij men niet deelt kunnen nog wel eens behartenswaardige opmerkingen maken. Dat zeg ik maar voorop nu ik een VVD-er citeer. H. Vonoff, burgemeester van Utrecht, zei in een interview in Hervormd Nederland:

'In dit verband verbaast mij de pretentie van veel predikanten en priesters die denken dat een opleiding tot theoloog tot een onfeilbaar inzicht leidt in binnen-en buitenlandse politiek. Laat de kerk zich alsjeblieft meer bezighouden met haar geestelijke rol, die ze bezig is te verspelen. Dat komt omdat ze zich op zeer partijdige wijze in de politiek mengt.

Als men denkt daarmee mensen te trekken, vergist men zich. Een dergelijk optreden versterkt het materialisme en de vervlakking.

In heel veel preken over de maatschappij, ik luister er wel eens naar, tref ik schoolvoorbeelden aan van onzindelijk denken'.

Me dunkt dat dit ontdekkende woorden zijn. We schreven hierboven over oorspronkelijke theologie ( Veel theologie is oorspronkelijk in de vereenzelving van het evangelie met politieke en maatschappelijke stellingname. Ik veronderstel, dat de kerk ten aanzien van politiek en maatschappij hinderlijker, wat profetischer, zal moeten zijn dan Vonhoff waar wil hebben. Maar hij heeft gelijk als hij zegt-dat de kerk zich alsjeblieft meer bezig moet houden met haar geestelijke rol die ze (N.B.) bezig is te verspelen! Die geestelijke rol is namelijk omvattender dan het persoonlijke, ook profetischer dan de huidige.

Uitgerekend in Nederland

Uitgerekend in Nederland verrijst een filiaal van het Christelijk Instituut van dr. Beyers Naudé, de oppositionele organisatie in Zuid Afrika. Motief ? De heer H. Kleinschmidt, aangesteld tot Europees vertegenwoordiger, zegt: 'We zijn in Zuid Afrika nogal beperkt in onze activiteiten . ..' Het is bekend dat het instituut voor het grootste deel drijft op financiële middelen uit het buitenland, waarvan een niet onaanzienlijk bedrag uit Nederland komt. Nu het instituut hier een filiaal krijgt zal er ongetwijfeld verscherpte actie gevoerd gaan worden, opnieuw onder leiding van ook theologen die zich (met name b.v. in de werkgroep Kairos) daarvoor inzetten. Is hier weer niet sprake van geweldige zelfoverschatting ? Zullen wij vanuit Nederland, waar we ten aanzien van gastarbeiders zelfde problemen hebben als die in Zuid-Afrika worden gesignaleerd, de dingen in Zuidelijk Afrika nu met een paar. theologen eens op gaan lossen (of. juist op gaan roepen ? ) ? De kerk kan zich met geen enkele politiek vereenzelvigen. En apartheidspolitiek dié ideologisch wordt gekleurd, vanuit een superieur achten van blank boven zwart is absoluut verwerpelijk. Een kerk die verder haar ethiek laat bepalen door staatsvoorschriften (bijvoorbeeld inzake huwelijkswetgeving) mag eerlijk worden benaderd met de vraag of dat bijbels kan. We zeggen er dat maar volledigheids-en eerlijkheidshalve bij. En liggen de problemen in Zuidelijk Akrika niet bij de vermenging van verschillende volken op zich ? Vraagt dan de broederband tussen de Zuid Afrikanen en ons niet om een eerlijk positief meedenken en meebidden voor dat volk en zijn problemen ? Meer dan om een oppositie, die de hetze voedt en de oplossing van 'de problemen geen stap verder brengt ? Het is weinig verheffend, dat het Christelijk Instituut, dat in Zuid Afrika zélf niet leeft of van de • grond komt, uitgerekend hier een filiaal krijgt.

De boodschap van een zwerver

Het nu volgende zou door kwaadwillenden gemakkelijk uit te spelen zijn tegen wat ik over Zuid Afrika schreef. Ik wil namelijk attenderen op eeh boeiend boek over een markante figuur uit het Nederlandse verzet tegen de Duitse dwingeland in de Tweede Wereldoorlog. Het boek heet Frits de zwerver (Oniniboek, den Haag, 267 pag.) Het bevat het ontroerende verhaal van ds. Frits Slomp, gereformeerd predikant te Heemse, die al vóór de oorlog zijn waarschuwende stem verhief tegen de dreiging van het Duits nazisme en in de oorlog in prediking en op vergaderingen openlijk inging tegen de Duitse fanaat. Al spoedig moest hij onderduiken. Hij leidde daarna een zwervend bestaan maar stond vrijwel elke zondag anoniem op de kansel. Ik ga de inhoud van dit boek niet vertellen. Men leze het zelf. Twee dingen slechts haal ik aan, omdat ze de achtergrond van Slomps' verzet duidelijk tekenen: 'Wat is het nationaal socialisme ? Een levensbeschouwing, een totalitaire wereldbeschouwing, gebaseerd op vernietiging van het ware christendom. Dat is geen politiek, dat is een ideologie en de beste plaats om daartegen in te gaan is de Tempel Gods. En in een preek over Sifra en Pua bij Mozes in het biezen kistje. Wat deden die vrouwen, die Mozes tegen de wil van de overheid in leven hielden ? 'Ze deden de wil van God'.

Wat het boek over Frits de Zwerver laat zien is dat velen ook in christelijke kring blind waren voor de verleiding van de ideologie van het nazisme. Zijn nu niet velen blind voor de verleiding van het marxisme, dat wereldwijd om zich heen grijpt ? Men zal de verzetstrijder Slomp in bepaalde kring bij voorkeur willen gebruiken om ten strijde te trekken tegen Zuid Afrika. Welnu, ik zeg met prof. dr. B. Siertsema, dat er in Zuid Afrika óók enkele stemmen zijn die de apartheid ideologisch kleuren (en Siertsema is bepaald een vriend (in) van Zuid Afrika) en dus zou hij zich daartegen verzet hebben. Maar Slomp heeft met name gestreden tegen een atheïstische, fanatieke ideologie, die wereldwijd om. zich heen wilde grijpen (Hitler zei: duld geen andere macht op het vaste land van Europa). Thans grijpt de atheïstische fanatieke ideologie van het marxisme om zich heen, poogt de wereld in de greep te krijgen. En velen slapen de slaap der genisten. Dan kan een boek over Frits de Zwerver wakker schudden. Duld geen ideologie, in Nederland niet, in Europa niet en nergens niet. Marxisme en christendom verdragen elkaar niet zoals het water en het vuur elkaar niet verdragen.

P.S.

In het artikeltje 'Geen bemoediging' van vorige week vermeldde ik abusievelijk de naam van ds. Tj. B(aarda); dat moest zijn ds. Tj. B(oersma). De scribent ondertekende met Tj. B.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen