De presbyteriale kerkinrichting en de moderator

1

Synodezitting

Vóór november van dit jaar zal er een plan op tafel moeten komen hoe het gesprek tussen de modaliteiten binnen de Hervormde Kerk opnieuw op gang kan worden gebracht, — dat is niet slechts een voorstel maar een besluit.

Reeds over dit ene punt zou genoeg te zeggen zijn, maar wij laten het dit keer rusten.

Wat ons in dit artikel bezig zal houden is dat in ditzelfde verband ook besloten is dat er een grondig onderzoek zal worden ingesteld naar het functioneren van de visitatie in het algemeen, én het voorstel dat gedaan is om daarbij ook in overweging te nemen de mogelijkheid van het invoeren van de figuur van een aantal moderatoren. Wat het laatste betreft, er is voorgesteld, volgens de persberichten, dat die moderatoren predikanten zouden moeten zijn, bezonnen, wijze evenwichtige mannen, met gezag, primi inter pares, die een miniatuur gemeente gaan dienen die centraal ligt in een bepaalde regio en die relaties onderhouden door driekwart van hun tijd beschikbaar te stellen in die regio. Enerzijds zou deze figuur voorzien in een pastorale behoefte die onder een aantal predikanten schijnt te leven; anderzijds kan hij een belangrijke functie verrichten voor de gedachte die aan de visitatie ten grondslag ligt.'Er zouden, zo werd voorgesteld, ongeveer een dertigtal van deze figuren in de Hervormde Kerk geplaats moeten worden.

De idee van een moderator of eventueel soortgelijke figuur schijnt op het ogenblik in onze kerk weer tot nieuw leven te zijn gekomen. Zo sprak — om een voorbeeld te noemen — op de pasgehouden vergadering van de Bond van Nederlandse predikanten dr. A. H. van den Heuvel, secretaris-generaal van onze kerk over 'De plaats van de predikant in de kerk van straks'. Hij heeft bij die gelegenheid allerlei dingen gezegd, die allen in onze kerk, die nog enig gevoel hebben voor de gereformeerde religie en belijdenis, met zorg en droefheid zullen vervullen. Daarover is al eerder in ons blad geschreven. Hij voorspelde voor de toekomst allerlei soorten van predikanten die er zullen zijn. Ik citeer: 'Wij krijgen veel meer vrouwelijke predikanten en wij zullen onze handen vol krijgen aan predikanten die in allerlei niemandsland wandelen. We zullen in de toekomst niet alleen VVD-ers maar ook CPN-ers onder de dominees krijgen'. Onze reactie is: Verbijsterend !

En toch, er is nu vooral een ander punt waar wij de vinger bij willen leggen. Sprekend over een grotere samenwerking tussen de predikanten, zei dr. Van den Heuvel: 'Wanneer onze kerk bereid zou zijn om het predikantenteam met een zekere hiërarchische leiding te aanvaarden, dan zullen wij ook moeten nadenken of wij van zusterkerken binnen de oecumene onze ringverbanden niet wat dienen aan te halen. Waarom zou het in strijd zijn met de gereformeerde traditie om een aantal gemeenten binnen een classis samen te voegen in een vorm van senioritaat, waarbij een van de collega's gekozen wordt tot primus inter pares met zekere pastorale opdrachten voor zijn collega's en een zekere leiding over het team dat zich om hem heen schaart ? 

Blijkbaar vindt dr. Van den Heuvel de moderator-idee te kras; niettemin, hij gebruikt dan toch maar het woord 'hiërarchische leiding'.

Men ziet, de zaak is urgent. Er is een commissie aan het werk die zich bezint op de visitatie, op de figuur van een moderator en op eventuele andere dergelijke figuren en mogelijkheden. 

Principiële beslissingen

Wanneer het over organisatorische zaken in de kerk gaat wordt het menigmaal over het hoofd gezien, dat principiële beslissingen worden genomen. Er is vaak een grote argeloosheid bij het aanvaarden of verwerpen van bepaalde kerkorderlijke wijzigingen. Men heeft dan de indruk alleen maar met de praxis bezig te zijn. In de kerk moet toch alles 'goed lopen', zo denkt men, en waarom dan niet enkele nieuwigheden invoeren als die, althans op het gezicht, verbeteringen lijken te zijn ? Er worden bepaalde behoeften verondersteld en aan die behoeften moet dan, zo denkt men, worden voldaan.

Ook nu is dat zo. Naar het schijnt (let wel: naar het schijnt) leeft er bij een aantal predikanten de behoefte aan een pastor pastorum, letterlijk: een herder der herders. Welnu, dan komt de idee van moderatoren. Dus aan mannen die herderlijke arbeid kunnen verrichten onder de predikanten, die tevens ook wat over kunnen nemen van het werk der visitatoren, en dus een zekere bestuursfunktie in de kerk kunnen bekleden. Waar mogelijk in een bepaalde gemeente de zaak is vastgelopen daar kan een moderator inspringen. Waar een predikant faalt in een of andere tak van zijn werk kan hij, deze moderator, raadgevend en regelend optreden. Wie dit zo leest zegt misschien: Wat is er tegen ? Waarom niet ? Of: Er is blijkbaar behoefte aan een dergelijke figuur ! Dr. Van den Heuvel haalde in zijn betoog, waaruit wij het een en ander aanhaalden, de 'gereformeerde traditie' er bij. En dan kan gedacht worden aan zusterkerken in het buitenland, die ook de naam gereformeerd dragen en toch een moderator of bisschop hebben gekend of nog kennen. Zo op het eerste gezicht dus: een volkomen onschuldige zaak. Wat elders kon, kan toch ook hier! En zo komt de poort open voor de nieuwe figuur die hier in Nederland dan nog een 'moderator' wordt genoemd maar elders de naam van 'bisschop' draagt.

Wat nu de historische feiten betreft, dus dat er gereformeerde kerken zijn geweest die een moderator of bisschop hebben aanvaard, daar hopen wij in een volgend artikel aandacht aan te schenken. Waar het ons op dit moment om gaat is met nadruk te stellen dat de zaak niet zo onschuldig is als zij lijkt.

Er zijn globaal genomen drie typen van kerkzijn. In de eerste plaats: het katholieke type. Daar vindt men wat dr. Van den Heuvel noemde 'de hiërarchische leiding'. Niet alle ambtsdragers zijn daarin gelijk, de één staat boven de ander. De leiding der kerk treedt dirigerend op.

Er is in de tweede plaats het independentistische of congregationalistische type. Daarin ontbreken de ambten. Er is geen leiding; ieder in de gemeente heeft evenveel te vertellen.

Er is in de derde plaats het gereformeerde type. Daarin is een zorgvuldig evenwicht tussen gezag en vrijheid. De ambtsdragers zijn bekleed met het gezag van het Woord Gods, de gemeente heeft haar rechten en haar plichten. Alle tyrannic wordt geweerd. De ene predikant staat niet boven de andere predikant, de ene gemeente staat niet boven de andere gemeente. Dat is de grondregel van het gereformeerde kerkrecht. Men kan er alle oude gereformeerde kerkorden op nazien om dat vast te stellen. Het ligt trouwens ook in onze gereformeerde belijdenissen vast. In art. 31 van onze Nederlandse Geloofsbelijdenis staat: 'Wat de dienaren des Woords betreft, zij hebben, op welke plaats zij ook zijn, gelijke macht en gezag, daar zij allen dienaren van Jezus Christus zijn, de enige algemene Bisschop en het enige Hoofd van de Kerk. Mij dunkt, dat is duidelijke taal! Hiermee is alle 'hiërarchische leiding' in de kerk ten enenmale afgewezen. Het is regelrecht in strijd met onze belijdenis wanneer dr. Van den Heuvel beweert dat de 'gereformeerde traditie' ruimte laat voor het samenvoegen van een aantal gemeenten binnen een classis in een vorm van senioriaat. De figuur van een moderator moet geacht worden in strijd te zijn met art. 31 van de N.G.B. Noch een 'senior' noch een 'moderator' is voor een gereformeerde kerk aanvaardbaar.

Bezwaren

Om het bovenstaande bezwaar nader toe te lichten zullen wij wat dieper moeten ingaan op de functie en de status van een senior en moderator.

Ik kan me namelijk voorstellen dat iemand, na het bovenstaande gelezen te hebben, bij zichzelf denkt: Er wordt tevéél achter die naam gezocht! Het gaat alleen maar om iemand die optreedt als raadgever van de predikanten en van de gemeenten. Ik stel hier tegenover dat als dat de bedoeling was er niet eens over een moderator of senior behoefde gesproken te worden. Raadgevers van predikanten en gemeenten zijn er namelijk legio. ledere predikant maakt het mee, dat hij in bepaalde gevallen collega's raadpleegt, vaak oudere die meer praktische ervaring hebben. Met andere woorden, dan is de figuur van een moderator compleet overbodig en heeft geen enkele zin hem voor te stellen. Het is uit de krantenverslagen niet geheel duidelijk welke bedoelingen hebben voorgezeten bij het voorstel voor de moderatoren. Het gaat ons in dit artikel dan ook niet zozeer om het voorstel als zodanig als wel om de interpretatie, die er reeds aan gegeven wordt. Alleen al de naam moderator roept associaties op aan iets dat verstrekkende gevolgen heeft.

Neen, wie de naam moderator laat vallen móet, bewust of onbewust, iets anders

Vervolg op pag 273

Vervolg van pag. 268

voor ogen hebben. Dat ligt in de aard van de zaak.

Om te beginnen, de man (of vrouw) moet een kerkordelijke status krijgen. Er komt dan een kerkorde-wijziging. Hij krijgt bepaalde plichten, maar ook bepaalde rechten. Op het ogenblik is het zo (dat elke predikant en elke gemeente geheel vrijwillig het advies kan vragen van wie men ook maar wil. Maar dan is dat niet meer zo. De moderator is dan de aangewezen man hiervoor.

Ja maar, zegt men: er schijnt behoefte aan te zijn. Mijn antwoord is: Hoe weet men dat ? Is het de predikanten al eens gevraagd ? En dan, wie heeft er behoefte aan ? En tot slot, is de behoefte in deze bepalend ?

En gesteld dat er behoefte aan zou zijn, wat ik ernstig betwijfel, zijn er dan niet meer de kerkeraden bij wie elke predikant adviezen kan inwinnen; zijn er geen wijze en evenwichtige ouderlingen meer ? En gesteld dat men in eigen kerkeraad met z'n moeilijkheden niet terecht kan, heeft men dan niet in de gemeente mensen die oud en wijs zijn en raad kunnen geven ? Zijn onze dominees dan zo vervreemd van hun kerkeraden en gemeenten dat zij elders hun hulp en troost moeten zoeken ? En wat nog meer is, hebben predikanten dan zo grote en vele moeilijkheden dat zij de gewone proporties te buiten gaan ? Heeft niet ieder mens, ongeacht in welk beroep hij staat, niet weleens 'moeilijkheden' en daar zijn toch ook geen voorzieningen in getroffen ? Wordt het niet allemaal verschrikkelijk opgeblazen ? En ook dit nog, staan de predikanten dan zo zwak dat zij niet het minste stootje kunnen verdragen en dadelijk de hulp van een ander moeten inroepen ? Als dat zo is, dan zijn zij ook met een moderator niet geholpen.

Ik ga nog verder, gesteld dat er 30 of 40 moderatoren komen, wèl die zullen ook wel hun moeilijkheden hebben, en waar moeten die dan heen met die moeilijkheden ? Naar een kerkelijke vergadering !, zegt misschien iemand, maar dan is mijn weerwoord, stuur daar dan ook de gewone predikanten met hun moeilijkheden heen. Neen, ligt het niet voor de hand dat er dan ook nog een moderator van de moderatoren m.oet komen, een super-moderator ? Nu ja, noem hem dan maar gelijk aartsbisschop.

Ik kom terug op de functie die deze mensen krijgen. Het kan niet anders, die functie zal kerkordelijk worden geregeld. Hij zal bevoegdheden moeten krijgen om op te treden. Om ook daar op te treden waar zijn komst niet gewenst is. Met andere woorden: hij krijgt macht. Niet alleen gezag zal hij moeten hebben, ook macht ! Wordt hij iemand die alleen maar mag komen waar hij gevraagd wordt, dan is hij overbodig; wordt hij iemand die ook mag komen waar hij niet gevraagd wordt, dan wordt hij een machtsfiguur; dan zit men met de moderator op het spoor van de bisschop. Dat betekent: dan heeft men de presbyteriale kerkvorm in principe prijsgegeven, heeft men zich begeven op het pad van een episcopale kerkregering. Er is nog meer. Er zijn de 'modaliteiten' in onze kerk. Natuurlijk, de moderatoren zullen mensen zijn van verschillende kerkelijke 'modaliteit'. Als zodanig kunnen zij een nieuwe vuurhaard van kerkelijke strijd opleveren. Ik zie al: een, middenorthodoxe moderator, optredend in een uitgesproken hervormd-gereformeerde gemeente, of een gereformeerde-bonds moderator werkzaam in een gemeente met een neo-marxistische dominee en soortgelijke kerkeraad. 

En dan, de moderatoren zullen niet alleen mannen zijn maar ook vrouwen. Weer een punt van wrijving en méér dan dat. De vrouw in het ambt levert nu al zovele moeilijkheden op en hoe zal het dan niet wezen ?

Tot slot, er is ook de mogelijkheid van een uitbouw van de functies, bevoegdheden, dus macht van de moderator. Och waarom niet, het beroepingswerk zou hij ook wel kunnen regelen ! Het begint na­tuurlijk allemaal heel onschuldig; 't gaat ; stapje voor stapje. Een hiërarchische kerk­ - regering is nog nooit in de geschiedenis ! zo maar ineens ingevoerd, altijd ging het : voetje voor voetje. Macht is een hoogst : gevaarlijke zaak. Zeker in de kerk. Zij laat zich niet terugdringen, zij wil altijd meer.

En is er niet een tendens in onze kerk naar het invoeren van 'bovenlokale ambtsdragers' ? Zijn wij het ambtsrapport: Wat is er aan de hand met het ambt ? Vergeten ? Een voorstel als dat van een moderator is ook al is het niet zo bedoeld - koren op de molen van de kerkvernieuwers die de kerk willen 'omturnen', die het - gereformeerde structuurprincipe van de kerk ingewisseld hebben voor een nieuw-theologisch principe, waarin ook voor oecumene, zelfs voor de roomskatholieke kerk, in ons land ruimte is.

Waarlijk, het is geen spelletje dat wij kunnen spelen als het gaat over het handhaven van de presbyteriale kerkvorm of het veranderen daarvan. Wij herhalen wat wij al hebben vastgesteld: de figuur van een moderator is voor al wie gereformeerd wil zijn naar de belijdenis onaanvaardbaar.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen