Bezoek aan Zuid-Afrika

Begrip !

'Begrip voor de ander !, ' is het thema dat in Nederland in de opkomende menswetenschappen (psychologie, sociologie, psychiatrie, criminologie, andrago(lo)gie enzovoort) en ook in de theologie (pastorale psychologie) de laatste decennia regelmatig aangeslagen wordt. Begrip voor de verdrukten, de armen, de zieken, de gehandicapten, de jongeren, de bejaarden, de werkelozen, de Marokkanen, de eenzamen, de communicatielozen, de misdadigers, de homofielen enz. Men moet denken vanuit de situatie van de ander, vanuit zijn maatschappelijke vragen, leefproblematiek en bestaansachtergrond. Dan pas kan de wezenlijke intermenselijke relatie plaatsvinden, de 'interactio'. Ook in de theologie is er de grote ombuiging naar de ander gekomen door 'clinical trainings' in de pastorale psychologie onder invloed van Tillich, Rogers en Hiltner. De ander moet 'open' komen, verstaan worden d.w.z. men moet op de plaats van de ander gaan staan, dan pas is een goed gesprek mogelijk. En zo worden predikanten en priesters, sociologen' en psychologen, leraren en personeelchefs, binnenkort ook advocaten en artsen geoefend in gesprekstraining en groepsdynamica om deze 'openheid' voor de ander - in een vertrouwensrelatie aan te leren.

Er is één volk in de wereld dat niet het voorrecht te beurt valt zo menselijk en begripsvol vanuit zijn situatie en leefproblematiek benaderd en beoordeeld te mogen worden. En dat is het volk van Zuid-Afrika, het zwarte schaap onder de volkeren, schietschijf van de wereldpers, als zondebok door pas opgerichte Afrikaanse staten met één-partij-regering de woestijn van onbegrip en verdachtmaking ingestuurd.

Bezoek

Ik verbleef vijf weken in Zuid-Afrika van 1 mei tot 5 juni 1976. Twintig jaar geleden was ik er ook (november—december 1955) en heb toen Kaapstad, Paarl, Stellenbosch, Worcester, Johannesburg en Pretoria bezocht. Ik verkeer thans in de uitzonderlijke situatie om de toestand nu te kunnen vergelijken met die van twintig jaar geleden. Is er vooruitgang, verandering, verbetering ? In de komende artikelen wil ik proberen zo objectief mogelijk iets van mijn reisindrukken weer te geven.

Maar wat betekent objectieve informatie tegenwoordig nog ? Die vraag kwam bij mij op toen ik kort na mijn terugkomst een telefonisch gesprek had mét een dame, die belangstellend naar mijn ervaringen vroeg. Of ik apartheid had geconstateerd ? Ik probeerde enkele ervaringen mee te delen die zo geheel anders waren dan de eenzijdige en onvolledige voorlichting in Nederland. Ik kreeg de wind van voren. De blanken hadden niets in Zuid-Afrika te maken! De zwarten werden uitgebuit enz. en toen volgde het bekende rijtje. Het gesprek werd plotseling afgebroken. Ik schrok, en peilde een diepe afgrond van onbegrip en stond voor een muur van onwil tot redelijke discussie. De dagelijks in kranten verschijnende anti-propaganda had goed gewerkt, sterker dan ik mij had kunnen voorstellen bij deze intelligente vrouw.

In de week na mijn terugkomst las ik ook de nabeschouwingen in de bladen over het laten varen door de regering van een Zuidafrikaanse order van 2400 miljoen gulden voor een kernreactor bij Kaapstad eind mei. Ook de felle reacties op de synodale beslissing van de Gereformeerde Kerken over het anti-racismefonds. En je vraagt je dan af of een redelijke discussie over de situatie in Zuid-Afrika in Nederland nog mogelijk is. Is de furie van anti-apartheidskreten de enige wijsheid waarmee regeringsbeslissingen worden afgedwongen en synodale besluiten worden beoordeeld ?

De vijf weken in Zuid-Afrika leerden mij inzien dat er een diepe kloof in nieuwsvoorziening bestaat tussen Zuid-Afrika en Nederland. In die weken kon ik niet één Nederlandse krant te pakken krijgen en het enige nieuws uit Nederland, dat ik via radio en pers vernam was de dreigende kabinetscrisis vanwege de kernreactor en de abortus en het synodale besluit van de Gereformeerde Kerken.

Op dezelfde wijze ontvangen wij hier in Nederland geen enkele directe informatie over Zuid-Afrika. Een groot deel van de Nederlandse pers put uit secundaire Engelse bronnen ('The Observer' en 'The Guardian', fel anti Zuid-Afrikagezinde Engelse kranten). De oppositionele Engelstalige kranten, die ik in de hotels las, deden mij denken aan de Nederlandse voorlichting. De instelling van deze kranten is merkwaardig, maar daarover later meer.

Ik hoop objectieve informatie te verschaffen als onafhankelijk hoogleraar van wie de Hervormde Kerk kritische begeleiding verwacht. Ik heb geen zakelijke betrekkingen met Zuid-Afrika en ook geen familiale banden en ben ook geen lid van een Nederland—Zuid-Afrikavereniging al zal ik dit nu wél gaan worden. Ik sta neutraal tegenover de relatie van de beide landen. 

Voor mijn positie in de theologische, kerkelijke en universitaire wereld was het gemakkelijker en eervoller een aantal negatieve aantekeningen te maken en deze in dezelfde negatieve lijn uit te werken en dan daaraan het zwijgen toe te doen door mij te conformeren met de algemene negatieve (wereld)opinie. Moeilijker is het met enkelen op te roeien tegen de stormwind van een meerderheidsopvatting en wereldopinie. Voor mij was het geen keuze. Ik acht mij aan mijn geweten gebonden om iets van de waarheid van Zuid-Afrika, van het 'andere' Zuid-Afrika, in het licht te stellen tegenover de eenzijdige, onvolledige en vaak tendentieuze berichtgeving in een groot deel van de Nederlandse pers en de wereldpers. Het komt mij voor dat vele scribenten nog een verouderd beeld van 'apartheid' huldigen van twintig jaar geleden. Er is sindsdien wel wat veranderd! Sommigen zijn van mening dat het helemaal niet nodig is in Zuid-Afrika geweest te zijn om een oordeel te vellen. Het doet mij denken aan een pastor die over een gemeentelid zou zeggen: ik ken hem goed maar ik heb hem nooit gesproken !

Vier groepen

In Zuid-Afrika vroeg men mij naar de visie van Nederland op hun land. Ik heb geantwoord dat er vier groepen zijn. De eerste groep, een hele kleine groep, staat vierkant achter Zuid-Afrika zonder enige kritiek. De tweede groep is solidair met Zuid-Afrika met kritische begeleiding. De derde groep is ook solidair maar heeft fundamentele kritiek op het regeringsbeleid, wat de tweede groep niet heeft. De vierde grote groep staat alleen maar netatief en negeert en negativeert ook de feitelijk positieve elementen. Aan groep 1 heeft Zuid-Afrika niets, met groep 4 valt niet meer te spreken omdat de redelijkheid verloren is gegaan. Groepen 2 en 3 moeten met elkaar en met Zuid-Afrika spreken.

Natuurlijk is er kritiek te leveren, op welk land niet ? En kritische opmerkingen zal ik ook in de komende artikelen niet vermijden o.m. uitingen van 'baasskap', een bepaalde afkeurenswaardige mentaliteit tegenover de zwarten die ik hier en daar observeerde. Maar onverantwoord is het daaraan de hele situatie en de bedoelingen van de regering op te hangen, een regering die onder Vorster de weg van de dialoog is opgegaan met de educatieve (opvoedkundige) verheffing van de gekleurde bevolkingen. Wat wil men en hoe werkt men ? zijn de diepste vragen waaromheen de artikelen, zullen cirkelen.

Achtereenvolgens heb ik de volgende steden en gebieden bezocht: Johannesburg, Pretoria, Kaapstad, Stellenhosch, Oost London, Transke, Durban, Umlazi, Johannesburg, Soweto, Pretoria, Vereeniging, Pietersburg, Turf loop, Potchef stroom. Ik heb zestig gesprekken gevoerd met, blanken, zwarten, kleurlingen en indiërs, met bantoe-ambtenaren en de parlementariërs (regeringsgezind en pppositie). Transkeiministers, universiteitsprofessoren en docenten (blank, kleurling en indiër), met kerkleiders ook van de zwarte N.G. Kerk én met dr. Beyers Naudé, met dienstpersoneel en goudmijningenieurs, met een Transvaalse boer (83) en zijn vrouw (79), die als kinderen in de Anglo-boerenoorlog (1899—1902) nog de Engelse concentratiekampen hebben meegemaakt, met een zwarte redacteur van het blad 'World' en leden van de Indiërraad, met economen en de adjunct-minister voor binnenlandse zaken, met Hollandse emigranten en Zuidafrikaanse pastoriegezinnen, enz. Ik heb zeven gastcolleges gegeven in Stellenhosch, Pretoria, Turfloop (Bantoe-universiteit) en Potchefstroom, vier kerkdiensten geleid en één Bantoekerkdienst bijgewoond.

Bij al deze contacten en werkzaamheden kwam ik onder de indruk van de geestelijke verbondenheid, die men nog koestert voor het 'stamland' Nederland. Alleen begreep mgn de negatieve houding van Nederland niet. De Hollandse emigranten reageerden verontwaardigd, want het was toch de Nederlandse regering die twintig jaar geleden hen stimuleerde naar Zuid-Afrika te emigreren en de overtochtskosten betaalde in een tijd van een veel strakker apartheidsbeleid (na 1948) dan nu. De Zuidafrikaners reageerden spijtig: 'Ons kan dit nie begrijp nie'. Wij kunnen het niet begrijpen.. Een televisieinterviewer vroeg mij of de kentering in Nederland al gekomen was. Ik moest hem het antwoord schuldig blijven.

In 1900 stond Zuid-Afrika in het middelpunt, van de wereldbelangstelling. Het trotse Engelse imperium voerde met honderdduizend soldaten strijd tegen een handvol boerencommando's. Nederland deed een handreiking, Zijn jonge koningin Wilhelmina, 20 jaar oud, zond het schip 'Gelderland' om de Transvaalse pre'sident, Paul Krüger, te halen teneinde de belangen van zijn volk te bepleiten bij de andere mogendheden. Deze geste is men nu nog niet vergeten. Churchill hoemde haar later in de Tweede Wereldoorlog de enige man temidden van regeringsleiders in Londen.

Zuid-Afrika staat weer in het middelpunt van de belangstelling. Het wacht weer op een handreiking vanuit Nederland, het stamland. Niet een oorlogsbodem, maar wel de handreiking van meer begrip voor zijn situatie bij regering, kerk en pers.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen