Soweto

2

Het lag in mijn bedoeling een aantal reisindrukken in chronologische volgorde weer te geven, dan zou ook mijn bezoek dat ik op 16 mei 1976 aan Soweto bracht aan de orde zijn gekomen. Gezien de gebeurtenissen midden juni j.I. lijkt het mij beter nu maar dadelijk iets over Soweto te schrijven vanwege, de actualiteit voor het ogenblik.

Soweto is een zwarte wijk ten zuidwesten van Johannesburg. (Soweto is afkorting van South-West-Town). Hoe is die wijk er gekomen ? De economie van Johannesburg heeft in de veertiger jaren enorm veel zwarten als arbeiders aangetrokken. Dezen verkeerden veelal in kommervolle omstandighederf en leefden in de achterbuurten van Johannesburg. Deze achterbuurten met krotwoningen: en hutten vormden broeinesten van ongerechtigheid, criminaliteit en ziekten. Om aan deze wantoestanden een einde te maken wees de regering een gebied aan vijftig kilometer ten zuidwesten van Johannesburg waar huizen voor de zwarte arbeiders werden gebouwd. Ik heb ze gezien: huizen met een klein voortuintje langs brede wegen recht toe recht aan in blokken gebouwd. Huizen met het noodzakelijke sanitair van badkamer, toilet. Ook kreeg elk huis water, electriciteit en een electrisch kookfornuis, want electriciteit is in Zuid-Afrika spotgoedkoop. Op deze wijze wilde de regering de leefsituatie en de gezondheid van de bewoners verbeteren.

De grote leugen

Toen ik er was — op 16 mei — was het er rustig en ik zag geen enkele sporen van de opstand die na enkele weken zou losbarsten. De mensen liepen rustig inkopen te doen, hier en daar zag ik een bantoepolitieagent. De woningen zagen er netjes uit, hier en daar wat verwaarloosd, maar dat hangt van de bewoners af. „Erbarmelijke woontoestanden in Soweto" is de grote leugen die ik in enkele nederlandse kranten in de afgelopen dagen las.

Wel hoorde ik dat bewoners soms hun badkamer voor stookhok of fiestenbewaarplaats gebruikten en omdat men de bediening met knoppen van het electrisch fornuis niet begreep daarin maar een vuurtje gingen stoken... Instructrices vanuit Johannesburg proberen ook dit euvel te verhelpen. De helft van de kosten van zo'n huis werd door de regering betaald, de andere helft kan door afbetaling in 30 jaar worden voldaan.

Ik sprak met de zwarte redacteur van het engelstalige nieuwsblad World, het enige blad voor de Zwarte bevolking (oplage 127.000). Wij spraken over de thuislanden en de zwarte bevolking, die in de stedelijke gebieden (o.m. Johannesburg, Soweto) geen leiders hadden. Als grote man voor de zwarten zag hij Buthelezi, de leider van het thuisland Kwa-Zulu. Het communisme is volgens hem daar bezig waar frustraties zijn. Om de communistische invloeden van buiten te keren moeten frustraties tegengegaan worden. Een gematigd man niet zonder critiek op de regering.

Voorts bezocht ik nog 't Offenheimer monument, een heuvel met toren van waaruit wij een prachtig overzicht hadden over Soweto. Offenheimer is de rijkste man van Zuid-Afrika, eigenaar van vele goud-en diamantmijnen en lid van de progressieve partij in Zuid-Afrika. Hij heeft veel gedaan voor de verheffing van de mijnwerkers en verbetering van hun sociale leefsituatie.

Direct beleid

Om een goed oordeel te vormen over de gebeurtenissen in Soweto moet men letten op het direkte beleid van de regering en op de staatkundige achtergronden. De gebeurtenissen met meer dan honderd doden en meer dan duizend gewonden zijn bekend. De nieuwsmedia in Nederland geven ons wel inlichtingen over het direkte beleid, maar zwijgen over de staatkundige achtergronden. Slechts vanuit de staatkundige achtergronden kan het een en ander pas naar waarheid worden beoordeeld.

Wat het direkte beleid betreft stel ik voorop dat het niet erg wijs is om de spanningen, die er ongetwijfeld heersen bij een deel van de stedelijke bantoe bevolking te laten toespitsen op het verplicht stellen van het afrikaans op de scholen. Onverantwoord is het snelle gebruik van vuurwapens bij een betoging of protestdemonstratie, ook als men dreigend optreedt. In Nederland gebruikten wij het waterkanon bij de studentenbetogingen in 1968, een afdoend en vreedzaam middel. Of blanke en Zwarte agenten uit lijfsbehoud hebben geschoten toen de menigte van honderden mensen op hen afkwamen, weet ik niet. Ik heb niet meer gegevens tot mijn beschikking dan de gemiddelde krantenlezer. Wel kan ik meedelen dat Treurniet, de onderminister voor bantoezaken behoort tot de rechtse vleugel van de nationale partij. Deze partij van Hertzog nl. de „Herstigte Nationale Partij". Deze partij is zeer klein en heeft geen afgevaardigden in het parlement. Deze partij vindt de nationale partij, die de dialoog met alle gekleurde bevolkingen voorstaat, te progressief, ze is uiterst conservatief en statisch en wordt in Zuid-Afrika aangeduid met de veelzeggende naam „verkramptes". Vorster heeft Treurniet in zijn kabinet als enige meer rechtse figuur opgenomen om deze nationalisten niet geheel van zich te vervreemden. Uit uitspraken van deze man kan ik opmaken dat het deze onderminister volslagen schort aan psychologisch inzicht en soepelheid in beleid. Het kabinet, dat van goede wil is, krijgt in de wereldpers het stempel van deze man afgedrukt.

Achtergronden

Letten wij nu op de staatkundige achtergronden. Wat de achtergronden van de Soweto-opstand betreft hebben wij te maken met het politieke beleid van de nationale regering in Zuid-Afrika, de wereldopinie, de praktijk van de Verenigde Naties en de houding van de Wereldraad van Kerken.

Beginnen wij met de praktijk van de V.N. Toen de V.N. in 1945 gesticht werden telde deze instelling 51 lidlanden. Thans bedraagt hun aantal 135. Onder deze lidstaten bevinden zich volkeren met 100.000 in woners (Maldiven en Tonga), met 200.000 inwoners (Sikkim en IJsland), met 350.000 inwoners (Luxemburg en Malta) enz. Uit dit staatje blijkt dat de theorie en de praktijk van de N.V. inhoudt: erkenning van de identiteit van ieder volk, hoe groot of hoe klein ook.

Deze erkenning valt niet te beurt aan Zuid-Afrika. En dat is het grote onrecht door de wereld aan Zuid-Afrika aangedaan. Immers Zuid-Afrika heeft 22 miljoen inwoners. Maar deze inwoners vormen niet één gelijk gerichte staat met dezelfde culturele, historische en godsdienstige achtergronden, maar ze vallen uiteen in 12 volkeren. De blanken vormen 4 miljoen, de kleurlingen 2 miljoen de Aziaten 700.000 en de zwarten tezamen 16 miljoen mensen. De zwarten vormen ook niet één homogene eenheid maar vallen uiteen in 9 verschillende volkeren, waarvan de zoeloes met ruim 4 miljoen de grootste bevolking zijn, daarna de Xhosa's (Transkei) met 3 miljoen, daarna de Tswanna's met 1, 8 miljoen, de Noord Sotho's met 1, 6 en de Zuid Sothoês met 1, 4 miljoen enz. Deze volkeren hebben ieder hun eigen identiteit met cultuur, godsdienst, aanleg, levenshouding, instelling enz. betreft. Ze leven ook in een zekere rivaliteit met elkaar en verdragen elkaar niet. Ze hebben ook ieder een eigen taal. De Sotho bijvoorbeeld verstaat de Xhosa wel maar zal zijn taal nooit spreken. Evenmin als een nederlander geneigd is onder een duitse regering te willen leven, evenmin is een Xhosa geneigd om onder een Zoeloe regering te leven. Het is nog maar ruim honderd jaar geleden dat de zwarte stammen elkaar met assegaaien te lijf gingen.

Hetzelfde geldt voor de andere volkeren. Het is ondenkbaar dat de Indiërs (Aziaten) bijv. zich zullen voegen onder de regering van de Zoeloe's enz.

Eigen identiteit

Wat wil nu de Zuid-Afrikaanse regering ? De praktijk van de V.N. ook voortzetten voor Zuid-Afrika d.w.z. erkenning en onafhankelijkheid van ieder volk. Ze willen een multinationale associatie in Zuid-Afrika zoals wij die al 15 jaar kennen met de Europese gemeenschap. Wij kennen de E.E.G. Niemand denkt er aan om de grenzen tussen de E.E.G. staten open te breken en daar één volk van te maken, waardoor de meerderheid (Duitsland of Frankrijk bijv.) over de minderheid (Nederland of België) gaat regeren. Daar bedanken we voor, we zullen onze eigen identiteit behouden maar wel graag in economische samenhang met elkaar leven. Ditzelfde verstaat de Zuid-Afrikaanse regering onder afzonderlijke ontwikkeling: multinationaal, geheel in de lijn van de V.N. en geheel naar de praktijk van de E.E.G. De multiraciale opvatting van de tegenstanders van Zuid-Afrika wil 12 volkeren tot één staat samenpersen, maar daar komen de grootste ongelukken van. Dan gaat de meerderheid heersen over de minderheid.

In een normale democratie zoals Nederland wordt met meerderheid van stemmen geregeerd. In een volkeren combinatie kan dit niet, dan heerst het ene volk over het andere. De wereldgeschiedenis van de laatste jaren geeft ons daar talloze voorbeelden van. Toen de Engelse zich terugtrokken uit Brits Indië kwamen de bloedbaden tussen Indiërs en Pakistani, tussen hindoes en mohammedanen, daarna tussen West-Pakistan en Oost-Pakistan (Bangladesh).

We denken aan de spanningen op Cyprus tussen Turken en de Grieken, aan Ierland (Ulster) tussen de protestanten en de roomsen, aan Maleisië en Singapore, aan Rwanda-Boeroendi, aan het uiteenvallen van de Centraal Afrikaanse Federatie enz. De enige oplossing was: scheiding van de volkeren, die economisch met elkaar zouden kunnen samenwerken. Zo was de praktijk van de V.N. en zo wil de nationale regering deze afzonderlijke ontwikkeling van de aparte volkeren op eigen grondgebied voortzetten. Doel is politieke onafhankelijkheid en zelfstandigheid van de afzonderlijke volkeren met de financiële hulp en ontwikkelingssteun van de blanken, die zich daarvoor vele offers moeten getroosten.

De volgende keer schrijven wij over de andere visie van de wereldopinie en de wereldraad als achtergrondinformatie van de onlusten in Soweto.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen