Vele soorten prediking

Er is op het gebied van de prediking een grote en bonte verscheidenheid. Niet alleen heeft elke prediker iets eigens, waardoor zijn prediking is gestempeld, maar wat is er ook, plaatselijk, landelijk en over de hele wereld een geweldige geschakeerdheid, die gegeven is met de vele soorten kerken, kerkelijke groeperingen en stromingen. Zouden de apostelen toen ze de wereld ingingen -hoewel zij ook zelf verschillend geaard waren — ooit hebben vermoed dat de boodschap van het evangelie zó uiteenlopend zou worden doorgegeven ?

De Schrift zelf weet er overigens wel van, dat men de Joden een Jood en de Grieken een Griek moet zijn, hetgeen voor onderscheiden situaties verschillende benaderingen nodig kan maken. Maar daarmee is nog niet de inhoudelijke divergentie van kerken en voorgangers in de prediking gewettigd. Anderzijds, wanneer we de grote verscheidenheid van prediking op ons laten inwerken dan is er altijd weer voor ieder de vraag of de prediking in elks eigen kring voldoende de breedte en de diepte en de hoogte heeft van het Bijbels getuigenis en of er bij anderen niet elementen zijn die men zelf tot zijn schade is kwijt geraakt.

Gereformeerde Gezindte

Blijven we wat dichter bij huis in wat de Gereformeerde Gezindte heet dan nog is er welhaast oneindige variatie. 'Tien keer Gereformeerd' betekent door de bank genomen ook evenzovele wijzen van prediking, voorwerpelijk, onderwerpelijk, onderwerpelijk-voorwerpelijk, voorwerpelijk of onderwerpelijk, verbondsmatig of predestinatiaans, dogmatisch of beschouwelijk, lijdelijk of sterk appellerend, men vulle zelf maar verder in. En ook wanneer we spreken over bevindelijke prediking is er geen eenheid. Voor de één zit bevindelijke prediking vast aan bepaalde woorden en uitdrukkingen, bij de ander is het meer leerstellig geformuleerd, bij weer een ander is het gemoedelijk, gevoelsmatig. Elk van de kerken binnen de Gereformeerde Gezindte, die een bevindelijke prediking voorstaan, zijn vaak weer stromingen apart. De vraag is bij dit alles maar of de prediking bijbels is. Is dat het geval dan moet door de verschillen heen naar het wezenlijk verbindende te tasten zijn. Hoe de prediking ook is, de Schrift zal de toetssteen moeten zijn. Daarom moet ook al wat bevindelijk heet worden getoetst. En dan beseffen we, dat op de bodem der Schrift goed gereformeerde katholiciteit mag en moet worden beoefend. Dan zullen we ook eigen accenten een beetje moeten leren te relativeren. Belangrijk is daarbij ook of de prediking levend is, of de mensen erdoor getrokken worden in een bezield verband, of de prediking doortrokken is van liefde en bewogenheid, zoekend te behouden en niet proberend — zou het mensen al mogelijk zijn — om zoveel mogelijk hoorders buiten het Koninkrijk Gods te houden. Prediking is toch werven van een bruidsgemeente voor de Koning ? Bevindelijke prediking is toch wel dat, de levende prediking gericht op het leven dat uit God is.

Bijzondere variant

Na deze wat uitvoeriger inleiding kom ik bij de aanleiding van dit artikel, namelijk een recent verschenen boek van ds. J. van der Poel, Oud Gereformeerd predikant te Ede, onder de titel 'Eerst lammeren dan schapen'. De Oud Gereformeerden nemen in het bonte palet van de Gereformeerde Gezindte een heel eigen plaats in. Wie zou durven zeggen dat daar alleen de juiste prediking is houdt maar weinig echte prediking over, zeker als we het betrekken in het wijdere verband van de prediking in de gehele wereld. Tenslotte vertegenwoordigen de Oud Gereformeerden maar een klein deel van de kerken. Maar er zijn door de jaren heen wel verschillende markante Oud Gereformeerde predikanten geweest, die opkwamen uit het volk en zonder scholing toch op een treffende wijze met het Woord Gods bezig zijn geweest, zo dat ze voor mensen van verschillende rang en scholing bepaald ook een boodschap hadden. In mijn jeugd heb ik menig maal gehoord van de markante predikanten Blaak en Boone. Ze waren bekend om hun beminnelijkheid, hun bewogenheid, hun gunnende prediking. Ds. J. T. Doornenbal zei me eens dat hij vele malen bij deze mannen had gekerkt omdat ze zo ongecultiveerd-écht waren.

Er is ook heel wat namaak geweest. En wie het bijzondere (het niet gestudeerde ook) tot norm verheft ontspoort. Me dunkt dat onze tijd er voorbeelden te over van geeft, dat niet gestudeerden de kansels beklimmen met een bonte mengeling van vreemdsoortigheden. Maar dat neemt het echt markante van mannen als Blaak en Boone niet weg.

Wie het zojuist vermelde boek van ds. Van der Poel leest vindt, daarin ook bepaalde markante trekken, die kenmerkend zijn voor wat ik altijd als de echte Oud-Gereformeerde heb beschouwd. Wie zijn preken beoordeelt op vorm en theologische ondergrond is er spoedig mee klaar. Op die snij- en ontleedtafel zou er heel wat te snoeien zijn. Maar wie naar het hart zoekt is er minder snel mee klaar. Er is in deze preken ook een legitieme trek die elders tot lering zou kunnen strekken. In ieder geval is het laatste wat men zou kunnen zeggen dat deze preken kil of hard zijn. Integendeel, vele delen zijn van grote warmte en innigheid, zeker ook wanneer gesproken wordt over de Heere Jezus. Wat mij betreft mag het ingetogener als de liefde van en tot God beschreven wordt, waar het woorden als zoet en lief betreft, maar het gaat wél over de liefde.

Het gaat er wel over hoe God mensen die albedervers zijn liefheeft en die mensen geleid door de Geest God gaan liefkrijgen. Het gaat in deze preken telkens over de kwaal, die zonde heet, maar er is ook opening naar het heil. Ik citeer: 

Ze zeggen wel eens: „Die mensen van de Oud Gereformeerde Gemeenten en ook die bij ds. A. kerken en meer van dat soort hebben het altijd maar over de wet, dood en verdoemenis, meer weten ze niet en meer hebben ze niet, 't Is waar, wet, dood en verdoemenis gaan altijd vooraf. Een dokter zei eens tegen mij: „U preekt toch elke zondag niet over de ellende? "

Ik antwoordde: „Mag ik u ook eens wat vragen, dokter? " „Ja", zeide hi]. Toen vroeg ik hem: „Hoeveel mensen hebt u al geopereerd, die geen kwaal hadden? " „Nog niet één", zeide hij. Toen zeide ik tot hem : „Zo kan ik ook geen evangelie preken, wanneer er geen kwalen zijn". Eerst moeten er kwalen zijn en dan kan het evangelie zijn loop hebben. De kwaal is de voorloper van het evangelie!'

Het hallelujah, is er ook: 'Eenmaal houdt het dwalen op en dan zijn de schapen binnen en de hond buiten. Hallelujah, amen, ja amen.' Dat Christus rijk is voor zondaren die arm zijn is de rode draad door deze preken en daarin hebben ze hopelijk ons hart. Het leven wordt erin gevonden. Begint men te lezen dan blijft men lezen, juist omdat ze iets eigens hebben, iets ongekunstelds, maar ook iets tintelends, bepaald iets markants.

Waarom ?

Ik had dit boek met een korte recensie kunnen afdoen. Maar in het besef dat er verscheidenheid is in gaven mag er ook zijn het zoeken van begrip voor elkaar, het elkaar waarderen daar waar te waarderen valt. Ik heb bij het lezen van preken als deze ook reserves, heel bepaald. Grosso modo moet gezegd dat we niet overal ademen in de klare lucht van de Reformatie. In de soms barokke stijl zit verder een zekere vervale overdrijving en soms is het woordgebruik over de rand. Wanneer mensen komen tot de vraag 'kon ik maar naar de hel' dan mag daarmee bedoeld zijn, dat een mens in de diepste zelfveroordeling voor Gods Aangezicht komt en het recht Gods, billijkt, maar ik zeg toch dat de Schriften ons zo nergens voorgaan. Daarom kan er met zulke uitdrukkingen en ook met buiten bijbelse bewoordingen zonder meer, wanneer ze door mensen als kenmerk van het ware worden gehouden, geestelijke schade worden aangericht. En in allerlei onderscheidingen, die wel een bijbelse ondergrond hebben maar in hun volgorde of klassificering in de Schrift als kenmerkend voor het geestelijk leven niet terug te vinden zijn, ligt ook het gevaar van het aanrichten van pastorale schade. Maar me dunkt dat er ook gesproken mag worden van begenadiging als er voorgangers zijn die, ook al zijn ze ongeschoold, in het leven van Gods kerk thuis zijn en met liefde en bewogenheid over Christus en Zijn werk voor en in mensen kunnen spreken. Wie het na wil doen is niet om aan te horen. Wie zulke prediking claimen wil als de reformatorische of ook bevindelijke prediking bij uitstek zou een tijdje bij de Reformatoren in de leer moeten gaan. Maar echte vroomheid, echt bezig zijn met de vraag: hoe krijg ik een genadig God en zielen een weide geven is een kostelijk goed, spaarzamelijk in onze tijd. Ieder die daarmee bezig is doet een Gode welgevallig werk.

Daarom wilde ik toch graag in positieve zin ingaan op een prediking die echt niet model behoeft te staan voor anderen maar die er toch zijn mag. Ik eindig met een woord van Luther wat wel boven elke prediking geschreven mag staan:

'Wanneer ge vraagt: „Wat is toch dat Woord, dat zulke grote genade verleent en op welke wijze moet ik ermee omgaan? " luidt het antwoord: „Het is het Woord van Gods openbaring in Christus, van genade en vergeving. Het komt tot allen, die aan zichzelf vertwijfelen wegens hun schuld en die begeren van zichzelf, dat is van hun verderf, verlost te worden. God plaatst zijn geliefde Zoon voor hen en laat hen door zijn levend, vertroostend Woord zeggen, dat ze zich aan Hem moeten overgeven. Wie in Hem gelooft, heeft vergeving, hij is vol vrede en gerechtvaardigd, want alle geboden zijn in Christus vervuld. Hij is vrij van alle dingen. Christus prediken, dat is: aan de ziel een weide bereiden, haar vroom en vrij en zalig maken, wanneer zij aan die prediking gehoor schenkt. Want het geloof is het enige heilzame en doeltreffende gebruik van het Woord Gods.'

Ds. J. van der Poel, Eerst lammeren dan schapen, uitgave boekhandel van Horssen, Bameveld/ 223 pagina's ƒ 28, 90.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen