Gesprekken mef Buti Jr. en Beyers Naud

14

25 mei en 1 juni — Ik had een gesprek met de 'jonge' ds. S. Buti en een week later, bijna aan het eind van mijn reis, met dr. C. F. Beyers Naudé, directeur van het Christelijk Instituut, twee mannen, een zwarte en een blanke, die beiden opkomen voor de zwarte bevolkingsgroep. Er zijn twee Buti's in de zwarte N.G. Kerk, de vader en de zoon. De vader is voorzitter van de zwarte N. G. Kerk, de zoon secretaris generaal. Met ds. Buti Jr. had ik een gesprek op de daktuin van het Carltonhotel, een wolkenkrabber in Johannesburg. Vanaf die daktuin keken wij uit over een millioenenstad met aan de horizon de zwarte wijken Soweto en Alexandra.

Ds. Buti Jr.

Ik heb in 1966 nog colleges gelopen in Holland, zo vertelde ds. Buti, bij prof. Verkuyl in Amsterdam en bij prof. Van Ruler in Utrecht. Hij dacht met genoegen aan die tijd terug.

Vergeleken met twintig jaar geleden, zo erkende Buti, is er heel wat ten goede veranderd. Maar het tempo' is te langzaam en de ontwikkelingen gaan te snel.

— Welke bezwaren en wensen hebt u ? De zwarten mogen geen bezit hebben in blanke gebieden. In Soweto is er wel het occupatierecht, , huurrecht, maar geen eigendomsrecht, wat wel mogelijk is in de thuislanden als Transkei. Daar heeft de zwarte bezit, maar niet in de blanke gebieden buiten de thuislanden. Zuid-Afrika is ook ons vaderland. Belangrijk is dat de mens als mens wordt erkend ook in zijn fundamentele behoeften.

Voorts ben ik tegen de onafhankelijkheid van de thuislanden, het moeten eigenlijk provincies worden van de ene staat Zuid-Afrika.

Hoe is het te rijmen dat een zwarte met een graad in Zuid-Afrika niet kan stemmen, en een jonge blanke van 18 jaar zonder graad wel ?

— Maar je kunt toch moeilijk alle onontwikkelde zwarten stemrecht geven ?

Dat is onmogelijk, maar men zou kunnen beginnen met de ontwikkelde zwarten met minstens 8 tot 10 jaar schoolonderricht, van de 18 millioen zwarten hebben 3 a 4 millioen een zekere ontwikkeling. Natuurlijk moet het een en ander goed voorbereid worden.

Ik heb ook enige wensen ten aanzien van de kerkpolitiek in de Nederduits Gereformeerde Kerk. De zwarte N. G. Kerk heeft een half millioen lidmaten met 800 zwarte en 200 blanke leraars. Maar de N. G. Kerk ziet ons nog steeds als een zendingskerk onder hoofdstuk IV van de kerkorde. Wij behoren volwaardige, gelijke kerk te zijn onder hoofdstuk II. De kleurling-, de Indische en de zwarte N. G. Kerk behoren met de blanke N. G. Kerk samen één kerk te vormen. Er is door de Synode van de N. G. Kerk een commissie benoemd om deze zaak te onderzoeken, er wordt dus wel aan gewerkt, maar het gaat allemaal zo langzaam.

— Hoe denkt u over de bevrijding van de zwarten in Angola en Mozambique ?

Ik ben tegen deze bevrijdingsbewegingen en ik vrees de 'bevrijding' van buitenaf, want die staat onder communistische invloed. Van hen moeten wij het niet hebben, want dan zijn de zwarten weer de dupe. Maar daarom moeten de blanken er voor zorgen dat de zwarten hier niet gefrustreerd raken. De enige macht die er is is de macht der liefde voor en met elkaar; 

Als de regering nu het eigendomsrecht in de stedelijke gebieden aan zwarten toekent dan is 60% van de problemen opgelost ! Stemrecht is momenteel nog niet zo nodig. Wanneer zwarten recht op eigendom krijgen dan zullen ze ook hun eigendommen met de blanken tegen communistische infiltraties verdedigen en dan behoeft de Sovjet Unie niet te zéggen: ik zal jou helpen !

Dat was het woord van ds. Buti Jr., secretaris generaal van de zwarte N. G. Kerk in Zuid-Afrika.

Dr. Beyers Naudé 

Precies een week later een gesprek met dr. Beyers Naudé in zijn werkkamer van het Christelijk Instituut in Braamfontein, een stadsdeel van Johannesburg.

Prof. Ben Marais, oud-hoogleraar in Pretoria vertelde mij dat hij met Beyers Naudé in 1961 een der oprichters geweest is van het Christelijk Instituut. Ben Marais stond twintig jaar geleden bekend als één der progressieve theologen en tegenspelers van de regering. Ik had hem toen ook reeds ontmoet en was nu belangstellend naar zijn visie op het huidige beleid. Hij vertelde mij dat hij nu grotendeels kon instemmen met de dialoog-politiek van minister Vorster, vele van zijn wensen van twintig jaar geleden kwamen nu in vervulling. Over het Christelijk Instituut deelde hij mij mee dat dit toen was opgericht om theologische contacten te onderhouden van theologen uit de drie Boerenkerken met buitenlandse theologen, daar de Zuidafrikaners na het uittreden van hun kerken uit de Wereldraad in 1961 in het isolement dreigden te geraken. Maar toen het Christelijk Instituut op de politieke toer ging had hij voor het Instituut bedankt. Ook onderhield hij geen contacten meer met Beyers Naudé.

Het Instituut is gevestigd in een étage van een groot kantoorgebouw aan een drukke winkelstraat. Mijn vrouw en ik werden ontvangen in een kleine wachtkamer. Na enkele minuten werden wij binnengelaten in een eenvoudig kantoor waar dr. Beyers Naudé achter een bureau had plaatsgenomen. Mevrouw Beyers Naudé schonk ons drieën koffie in. Het was één uur in de middag.

Onze gesprekspartner kon zich tussen de vergaderingen daar slechts één uur voor ons vrijmaken. Ook moest hij straks naar Kaapstad. Wij stelden het bijzonder og^ prijs dat hij zich toch nog een ogenblik voor ons beschikbaar stelde.

Ik begon het gesprek met de mededeling dat ik twintig jaar geleden ook in Zuid-Afrika was en nu na een oriënterend verblijf van vier weken wel moest constateren dat er heel wat ten goede veranderd was.

Dat wil ik niet tegenspreken, antwoordde onze gastheer, maar het gaat alles te langzaam en u heeft alleen de buitenkant gezien.

— Ik heb met regeringspersonen en oppositie, met blanken, bruinen, indiërs en zwarten, met verdedigers en critici con­ tact gehad, alleen niet met terroristen was mijn wederwoord.

De spanning tussen blank en zwart neemt toe, ging mijn gesprekspartner verder, er is wel een soepeler verhouding tussen de rassen gekomen, de zwarte is meer vrij  geworden, maar met de werkelijke gevoelens van de zwarte politieke intellectueel wordt geen rekening gehouden en politieke leiders bepalen de houding van een volk. — Bent u de woordvoerder van het zwarte volksdeel ? 

Neen, want er zijn millioenen onderontwikkelde zwarten die niet weten wat er aan de hand is, maar u kunt mij wel zien als een woordvoerder van de jonge zwarte intellectueel. En met hen moet op hetzelfde niveau gesproken worden als met de blanke academicus. Maar de blanke luistert niet naar hem en hij weet niet wat er voor gevoelens in de zwarte gemeenschap heersen. Natuurlijk is de zwarte gemeenschap ook niet eenstemmig, maar een feit is dat de meerderheid van de steedse Bantoes tegen de instelling van thuislanden gekant is. De thuislanden-politiek heeft geen zin. Er zijn 1 millioen zwarten in Soweto, die hun burgerschap moeten hebben in één der thuislanden. Ze zijn er niet mee eens, want ze zijn niet in die thuislanden Transkei of Kwa Zoeloe geboren maar in Zuid-Afrika, ze hebben deel aan heel Zuid-Afrika evenals de blanke.

— De helft van de 18 millioen zwarten woont in de thuislanden ?

Ja, de andere helft in blank Zuid-Afrika, waarvan ongeveer een kwart op de plaatsen (boerderijen) in het platteland en een kwart in stedelijke gebieden, zo'n 4,5 millioen. De nationalisten zien dit probleem wel maar doen er te weinig aan.

— Drie kwart van de zwarte kinderen van de 18 millioen Bantoes zit mopienteel op de lagere school! Leidt de gescheiden ontwikkeling tot zelfstandigheid op den duur niet tot opheffing van de apartheid ?

Ik ben het daar niet mee eens. Ik twijfel niet aan de goede bedoelingen en de oprechtheid aan de regering maar het apartheidsbeleid keur ik af. Wat zij willen gaat te langzaam, het houdt geen rekening met de snelle ontwikkelingen in Zuidelijk Afrika. Denk aan Mozambique en Angola. De indoctrinatie van de jonge zwarte intellectueel, met wie de blanke hier niet wil spreken, is vanuit Rusland en China reeds aan de gang. Dat is onze grootste zorg. Het apartheidsbeleid wekt weerzin, argwaan en verzet bij de zwarten en is een vruchtbare teelaarde voor communistische indoctrinatie. De zaak loopt hier scheef en nu verwacht men het van buiten af. Jonge zwarte intellectuelen ontvluchtten het land en bereidden zich voor op een terroristen opleiding van de communisten. De onrust en de onvrede neemt toe en het is dom en dwaas met het apartheidsbeleid door te gaan.

— Maar heeft u een alternatief zoals de parlementaire oppositie ?

De Verenigde Partij heeft ook geen boodschap voor Zuid-Afrika. Hoe eerder die verdwijnt, hoe beter het is. De wezenlijke tegenstelling is die tussen de Nationalisten en de Progressieven Maar de laatste zitten in een blank parlement. De politieke toekomst van Zuid-Afrika kan niet door blanken alleen bepaald worden. Wat wij nodig hebben is een Nationale Conventie, zoals die er in 1910 was, maar nu met blanke en zwarte leiders. Dat is het fundamentele beginsel, als dat niet doorgevoerd wordt loopt het verkeerd. Deze samenspreking mag niet uitgesteld worden.  Volgens de Nederlandse pers bent u voorstander van het 'one man — one vote' systeem ?

Neen, dat is onjuist. Op den duur kent de democratie slechts het 'one man — one vote' systeem, maar wij moeten thans beginnen met kwalitatief stemrecht alleen voor ontwikkelden met een noodzakelijke voorbereiding tot ware democratie. Er zal op den duur een meerderheidsregering van zwarten komen, maar de weg tot een verantwoordelijke regering zal voorbereid moeten worden.

— Is er nog toekomst voor de blanke onder een zwarte meerderheids regering ? Die is er niet als men niet de noodzakelijke voorbereidingen ter hand neemt. Nu moeten de nodige stappen gedaan worden voor een bijzonder bestel. Anders krijgen wij bloedbaden en daar wil ik de blanken voor waarschuwen want er staat veel op 't spel.

— Voorkomt uw alternatief bloedbaden ? Dat durf ik niet te zeggen, maar het is minder gevaarlijk.

— U bent dus voorstander van de multiraciale ontwikkeling ?

Het is niet een mogelijkheid, maar een realiteit waarvoor wij onze ogen niet mogen sluiten in één geografisch gebied. De weg die thans gegaan wordt zal voor de blanke de ernstigste problemen opleveren, hoe goed zij het ook bedoelen. Ik ben overtuigd dat zwart en wit wel kunnen samengaan.

De telefoon rinkelde. Dr. Beyers Naudé werd op de vergadering verwacht. Het was twee uur, het gesprek moest beëin­ digd worden. Tot leedwezen van ons drieën, want ik had op dit moment nog veel vragen te stellen. Toch was ik blij met de uiteenzetting van de veelbesproken visie van dr. Beyers Naudé door de man zelf.

Hammanskraal

Na de onlusten in Soweto, die veertien dagen na dit gesprek begonnen, las ik in Nederland in de krant dat begin augustus in Hammanskraal een theologisch centrum ten noorden van Pretoria, een samenkomst plaats gevonden had van blanke en zwarte vertegenwoordigers van de kerken om te spreken over de afgelopen onlusten. O.m. verklaarde dr. C. F. Beyers Naudé dat 'de zwarte vertegenwoordigers duidelijk hebben gemaakt dat nog meer uitbarstingen van vertwijfeling, woede en bitterheid zijn te verwachten wanneer de autoriteiten niet sneller en positiever, dan tot nu toe ingaan op de eisen van de zwarte leiders van Soweto en andere voorsteden, een uitspraak geheel in de lijn van het gesprek.

Tijdens het gesprek was Beyers Naudé het met mij eens dat bij alle goede bedoelingen van beide zijden het uiteindelijk ging om een fundamenteel verschil in politieke beleidsvisie. Na Soweto is er nu een nieuw element van de krachtmeting van dreiging met geweld er bij gekomen. Met de vraag naar de wijze van de reactie hierop: toegeven of onverzettelijkheid.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen