Nairobi en de politieke koers

Ter synode lag een (verlaat) verslag van de hand van dr. A. H. v. d. Heuvel over de vergadering van de Wereldraad van Kerken in Nairobi (november 1975). Daarin stond o.m.: 'Oecumenisch werk, het bondgenoot worden van medechristenen in andere situaties, vraagt een kwetsbare opstelling en roept alleen al daarom niet zelden grote en diepe angsten op'. Deze passage ontlokte aan ds. H. Binnekamp de vraag waarom men kwetsbaar zou zijn, daar men toch met het Woord van God goed beschermd is?

Dr. Van den Heuvel zei verder:

'In Nederland wordt deze ervaring vaak negatief beoordeeld door een getuigenischristendom, dat niet denken wil in andere termen dan die van een gehoorzaamheid vragende geloofsbelijdenis. Wie de Wereldraad en zijn Assemblees zó tegemoettreedt, kan alleen maar negatief reageren; alleen een oekumenische beweging, die er precies zo uitziet als eigen geloofsexpressie en eigen levensstijl is dan echt aanvaardbaar.

Ds. Binnekamp ging ook op deze passage kritisch in, waarbij hij met name de uitdrukking getuigenis-christendom gispte. Hij wees op met name de goede inbreng van de evangelicals in Nairobi. 'Het gaat hen niet om een oecumenische beweging, die er precies zo uitziet als eigen geloofsexpressie en eigen levensstijl maar om het functioneren van het gezag van het Woord van God in zijn totaliteit.

T.a.v. het thema van de assemblee 'Jezus Christus bevrijdt en verenigt' wees ds. Binnekamp erop, dat de bevrijding in het bijbelse verband moet worden gezien. 'De vrolijke gezangen van bevrijding komen in de Psalm (32) van de schuldvergeving voor'. Hij vreesde verder dat alles wat in Nairobi bij de gemeenten op de tafel wordt gelegd een nieuwe wet, een nieuwe last wordt.

Door ds. J. Pronk uit Rijsoord werden kritische opmerkingen gemaakt over het politieke spreken van de kerk, met name ook door de Wereldraad.

Is de Wereldraad, zo vroeg ds. Pronk, niet enorm op de weg van het verpolitiekte evangelie, waartegen het Getuigenis zich met kracht heeft gericht? De hele vracht van aanbevelingen van Nairobi leidt de kerk van haar eerste roeping: redikt het evangelie. Scherp ging ds. Pronk ook in op enerzijds de behoedzaamheid als het gaat om het probleem van de christenen onder de marxistische en communistische dictaturen en anderzijds 't scherpe spreken over de situatie in Zuidelijk Afrika (met verwijzing van de ontzettende slachtingen in de rest van Afrika; Boeroendi:200.000 doden, Oeganda:500.000 doden). Ds. Pronk sprak ook over de eenzijdige door velen verworpen weg die de Wereldraad is ingeslagen met het programma ter bestrijding van het racisme. In Angola staan thans de 2 grote bevrijdingsbewegingen die uit dit program zijn gesteund met man en macht tegenover elkaar. De ene groep werd wettige regering dank zij Cubaanse troepen en tracht nu de Unita definitief uit te roeien. Tenslotte merkte ds. Pronk op dat de scherpe kritiek op de Wereldraad (door Van den Heuvel grof en ongenuanceerd genoemd) veroorzaakt wordt door de eensporigheid die in hoge mate polariserend werkt. Men overstemt degene die het niet met 'de heilige lijn' eens is en intussen ontwerpt men een maatschappijbeeld van 'the brave new world'.

Nairobi en Zuid-Afrika op de synode

Het kwam terzake tot een emotionele botsing tussen dr. v. d. Heuvel en prof. dr. H. Jonker in verband met Zuidelijk Afrika. Aangezien prof. Jonker zich in de pers, met name in Trouw hierover geen recht gedaan voelt heeft hij een verklaring opgesteld, die hij ons deed toekomen. Hieronder volgt de tekst.

Verklaring

Mijn woorden over Nairobi en Zuid-Afrika op de laatstgehouden zitting van de Hervormde Synode zijn door Trouw (18 november) op onjuiste wijze weergegeven en nopen mij tot reactie. In een kort ingezonden stuk aan Trouw heb ik correcties aangebracht. Omdat er rondom Zuid-Afrika zoveel misverstanden bestaan stel ik er prijs op hier wat uitvoeriger weer te geven wat ik ter Synode beweerd heb als een bijdrage ter verheldering. Ik maak daartoe gebruik van de aantekeningen die aan mijn betoog ten grondslag lagen.

Ik begon met te wijzen op de waarschuwingen van het Getuigenis (1971) tegen politisering van het Evangelie. Eén van de bedenkelijke kanten van de politisering is het ongenuanceerd, politiek gebruik van termen. Ik meen dat te bespeuren bij het gebruik van de termen racisme en apartheid. Over racisme {Archief van de kerken '76, kolom 344) wordt geen definitie gegeven, slechts in een noot verwezen naar Uppsala '68. 'Racisme is zonde', accoord, als daaronder verstaan wordt: genocide, dominatie, discriminatie, 'baasskap', superioriteitsgevoel. Maar is het ook racisme als theologen in Umtata (Transkei) en Turfloop, die dag in dag uit Bantoestudenten Evangelie en theologie vertolken, zeggen dat 'men in Nederland niet weet dat een Bantoe een ander mens is'? M.a.w. is erkenning van differntiatie reeds racisme en moet men uitgaan van een gelijkheidsideologie? Bij alle terechtwijzingen is daar de Wereldraad onduidelijk in.

Hetzelfde geldt voor het begrip 'apartheid' dat niet geformuleerd wordt maar de inhoud krijgt van de door de politiek bepaalde wereldopinie: uitbuiting en onderdrukking van de zwarte bevolking. Dr. Malan heeft in 1944 dit woord ingevoerd in plaats van segregatie, dat volgens hem de betekenis van absolute scheiding heeft, terwijl apartheid, volgens hem, betekent: gelegenheid geven aan de verschillende volkeren zichzelf omhoog te brengen vanuit de basis van de eigen identiteit. Vorster wil in zijn dialoogpolitiek een eigensoortige ontwikkeling met erkenning van de eigen culturele identiteit (geen discriminatie wel differentiatie). Deze eigen culturele identiteit wordt door de Wereldraad wel erkend voor het kerkelijke leven en het confessionele leven (zie kolom 286). Zelfs erkent men 'het bestaan van conflicten over de hele vormgeving van de theologie, wanneer de kerken van Azië, Afrika en Latijns Amerika de langdurige overheersing van de griekse en latijnse 'denkvormen aan de kaak stellen' (kolom 306). Mijn vraag was nu: als de Wereldraad wel de eigen Culturele identiteit in het kerkelijk en belijdend leven erkent - geen éénheidskerk - waarom de eigen culturele identiteit niet op het staatkundig terrein in Zuid-Afrika erkend met zijn zware problematiek van twaalf volkeren met culturen van het stenen tijdperk tot het atoomtijdperk - wèl eenheidsstaat! - ?

Op deze vragen heb ik, helaas, van de gedelegeerden geen antwoord gekregen. In de discussie merkte dr. A. H. van den Heuvel wel op dat naar zijn mening de eigen culturele identiteit in Zuid-Afrika wordt opgelegd. Bij interruptie merkte ik op dat deze wordt gezocht en erkend, wat m.i. een fundamenteel verschil in beoordeling van de situatie in Zuid-Afrika oplevert, een verschilpunt dat m.i. belangrijk is genotuleerd te worden.

Hilversum, 18 november 1976 H. Jonker.

Radicalisering

We menen dat de tegenstellingen inzake de politieke betrokkenheid van de Kerk(en) zich toespitsen. Enerzijds is er groeiend besef van het fatale van de huidige pohtiek vereenzelviging van de Kerk met bewegingen als socialisme en marxisme, communisme en politiek-messianistische stromingen. Anderzijds is er een sterke radicahsering bij hen die de weg van de politieke vereenzelviging koste wat het kost willen gaan. We signaleerden vorige week de ontwikkelingen bij IKON, dat radicaal kiest voor het socialisme. Zondag 14 november gaf het IKON maar liefst twee uitzendingen met de marxistische studentendominee R. Zuurmond, 's Morgens een verslag van de Europese Conferentie van 'Christenen voor het communisme' (de door een door marxistische beweging, die in Nederland wordt geleid door Zuurmond), 's Middags was er een Delftse kerkdienst met ds. Zuurmond en nog weer eens een verslag over die conferentie zonder één kritische noot.

Terecht zijn door ds. J. Pronk zeer kristische vragen gesteld over deze radicale koers van IKON.

Dr. v. d. Heuvel-ds. C. v. Sliedregt

In dit verband is ook van belang wat ds. C. van Sliedregt op de synodetafel legde aan informatie. Op een vorige synode informeerde hij naar de activiteiten van de secretaris-generaal in Oost-Europa, wat een emotioneel debat opleverde. Ds. v. Sliedregt haalde nu enkele dingen op uit 'brieven aan een vriend in Oost-Europa' , door dr. v. d. Heuvel gepubliceerd in Hervormd Nederland.

Dr. v. d. Heuvel zegt daarin dat we respect moeten tonen en begrip moeten opbrengen voor kerken, die voor een socialistische maatschappij hebben gekozen en die, onder het Kruis, in een dergelijke maatschappij hun roeping beleven en dat we moeten aanvaarden de keus van de Oost-Europese Kerkleiders voor de weg van het communisme. Van den Heuvel schrijft in zijn brief o.a.:

’We hebben de akties van Wurmbrand en Bass gezien, gewogen en te licht bevonden: daar zat te veel anti-communisme in, veel te veel emotie en veel te veel onverifieerbaar materiaal. Bovendien hadden al deze groepen nog heel andere doelstellingen dan informatie over jullie leven: ze evangehseerden onder een heel bepaalde gezichtshoek vanuit het westen en ze bestreden jullie regime, ze smokkelden bijbels en stuurden pakketjes naar allerlei mensen, die daar nooit om hadden gevraagd en al snel in moeilijkheden geraakten door deze zogenaamde vriendschap uit het Westen. Bij onze bezoeken in jullie landen ontdekten we, dat de grote meerderheid van de christenen in de socialistische landen een grote afkeer had van dit soort emotionele hulp en dat zij geen enkele behoefte had om tot martelaars verklaard te worden voordat zo'n titel verdiend werd. Juist, omdat jullie de informatiestroom van de aktiegroepen, die heel Oost-Europa als een hel afschilderen en als het laatste bolwerk van de antichrist, afwezen hebben wij veel moeite gedaan om door de genoemde instituten de informatie op een beter peil te brengen. Ik meen ook, dat wij daarin geslaagd zijn’.

Ds. v. Sliedregt zegt in een commentaar op één en ander, dat hem blijvend deze vraag kwelt: 'Is het communistisch regiem niet de doodsteek voor het levende geloof en voor de structuur van de Kerk? Hij stelde daarbij o.a. deze vragen:

'Is het communisme verenigbaar met het christelijk geloof? Zijn er positieve kansen voor het godsdienstige leven in een socialistische maatschappij?

Vergist ondergetekende zich als de voorgaande vraag met 'ja' beantwoord is door de officiële kerkleiders in Oost-Europa? Is deze vraag dan ook met 'ja' beantwoord door onze secretaris-generaal en zo door ons als synodeleden in ons zwijgend beamen van de gevoerde beleidslijn? '

Tenslotte

We zijn dankbaar dat al deze dingen zó aan de orde zijn geweest. We mogen zeggen dat het initiatief in de discussies in hoge mate bij de Hervormd Gereformeerden en de confessionelen lag. Het verzet tegen de verpolitisering van kerk en theologie neemt gelukkig gestaag toe. Het is ook dringend nodig nu meer en meer openlijk en verhuld geluiden worden vernomen die ons moeten doen gewennen aan bondgenootschap van kerk en socialisme, marxisme en communisme. Wat bij IKON geschiedt is slechts een radicalisering van wat in brede kring verhulder aan de orde is. Dat hiertegen verzet rijst en meer en meer komt is broodnodig. Hier zal en mag de zaak polariseren. Het gaat hier om het zijn en niet-zijn van de kerk.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen