Twintigste eeuw

(4)

Toen wij even terug stilstonden bij de opvatting van Karl Barth over de verhouding tussen Woord en Geest, hebben wij al.enige malen gesproken over de nieuwere theologie. Wij menen namelijk, dat de theologie van Karl Barth in dit geheel een brugfunctie heeft vervuld.

H. Berkhof C.S.

Nu willen wij in dit artikel expliciet op deze nieuwere opvattingen nader ingaan. Wij zetten dan in bij de theologie van prof. dr. H. Berkhof. Het is ieder bekend, dat zijn opvattingen momenteel grote invloed hebben, niet het minst ook op het punt van de verhouding tussen Woord en Geest. Berkhof heeft over de H. Geest een speciale studie gepubliceerd (De leer van de Heilige Geest, Nijkerk, 1964). Daarna heeft hij zijn visie hierop herhaald en nog weer verder uitgewerkt in zijn bekende Christelijk Geloof.

De leer van de H. Geest

Berkhofs opvatting over de Geest heeft direct te maken met zijn leer aangaande Christus en aangaande de drieëenheid Gods. Hij ziet de Geest namelijk niet als één van de drie personen van het goddelijk Wezen (De Vader, de Zoon, en de Geest). Maar hij ziet de Geest uitsluitend als de Geest van de Vader. En dan in die zin, dat alleen de Vader God is. De Vader is alleen God, Christus is alleen mens, vertegenwoordiger van de mensheid, en de Geest is de Geest van God (De Vader). Maar deze laatste dan niet als een zelfstandige persoon, maar als de kracht van God, de kracht, die van God uitgaat, en die zich realiseert in de geschiedenis. Door de Geest is God de God van de geschiedenis, de God, die zich in de geschiedenis voortbeweegt.

Hieruit wordt dus duidelijk, dat de binding van de Geest aan Christus een zeer betrekkelijke is. De Geest staat wel achter Christus, en de Geest werkt wel met Christus in de geschiedenis, maar in dit alles blijft Hij de Geest van God. Dat krijgt bij Berkhof deze vorm, dat het historisch zich ontwikkelend gebeuren wordt gekwalificeerd als het gebeuren van de Geest. En in dit gebeuren krijgt het hele menselijke en wereldlijke leven zijn plaats. Niet alleen het leven van de christelijke genieente en van de christen, maar ook het culturele leven, het politieke en sociale leven. Er is een heiligende werking van de Geest merkbaar tot in de verste uithoeken van het wereldlijke leven, ook al heeft dit niets te maken met het christelijk geloof. Er treedt dus een algemeenheid op in het werk van de Geest, waarin niet zozeer het christelijke leven of het christelijk geloof, maar waarin de humaniteit centraal staat. Het heil is tenslotte de humaniteit. Daarom is het christelijk geloof wel bijzonder waardevol maar uiteindelijk niet beslissend om in dit heil te delen. En dat heeft weer te maken met de Geest, die niet uitsluitend de Geest van Christus is, maar die veel algemener, de Geest van God is, als goddelijke, stuwende tendens in de historische, evolutieve ontwikkeling.

Relativering van de Schrift

Het ligt voor de hand, dat wanneer de verhouding tussen Christus en de Geest zo ruim en open gemaakt wordt, ditzelfde geldt van de verhouding tussen de Geest en het Woord. Aan de ene kant zien wij bij Berkhof een uitdrukkelijke poging om zijn geloofsleer uit de Schrift te laten opkomen. Hij laat zich erop voor staan, dat hij een dogmatiek heeft gegeven, die opkomt uit de bijbelse theologie, en daarin meent hij een 'prae' te hebben boven vrijwel alle andere dogmatieken. Maar aan de andere kant geeft met name zijn algemene visie op de Geest hem de vrijheid zo critisch en relativerend met de Schrift om te gaan, dat hij op meerdere momenten dit Schriftwoord aanpast bij het eigentijdse denken. Zo kan Berkhof b.v. op een gegeven moment de verzoeningsleer van Paulus terzijde leggen, omdat deze leer momenteel niet past bij de denksfeer van de moderne mens. De Geest geeft blijkbaar een grote speelruimte in het vrijelijk hanteren van de Schrift.

Modern dopers

Natuurlijk kunnen wij dit goeddeels schrijven op rekening van een modern-critische Bijbelbeschouwing. Maar zien wij het meef in een klassiek kader, dan kunnen wij even goed zeggen, dat hier het doperse denken in modern gewaad opnieuw naar voren treedt. De Schrift heeft geen volstrekt gezag, maar vervult ten opzichte van de Geest een secundaire functie. Nu krijgt dit bij Berkhof nog een gematigde vorm, hoewel met ernstige consequenties. Maar gematigd is 't te noemen vergeleken met andere nog veel radicalere theologen. Deze laatsten zien de Geest aan het werk in allerlei moderne, politieke ontwikkelingen, doorgaans van marxistische of neo-marxistische snit. Zij komen ertoe om het evangelie geheel en al te verpolitiseren en te vermaatschappelijken, en laten de Schrift daarbij hand en spandiensten verrichten. Maar dan wel op zo'n manier, dat hier meer sprake is van een laten buikspreken van de Schrift dan dat de Schrift zelf aan het Woord komt.

Voorbeelden daarvan vinden wij in de theologie van dr. D. Sölle, en laatstelijk in het boekje van dr. H. Gollwitzer, De kapitalistische Revolutie (Baarn, 1975), in ons land geïmporteerd in de ideeën van ds. R. Zuurmond, CS.

Het functieverlies van de Schrift

Wij ontdekken in dit alles een steeds groter functieverlies van de Schrift en daarmee een steeds verder verwijderd raken van de reformatorische visie op de verhouding tussen Woord en Geest, waarbij de belijdenis van het Sola Scriptura (de Schrift alleen) centraal stond.

Tegenover deze ontwikkeling is het onze roeping om een hechte verbondenheid tussen Geest en Woord te blijven zien èn zo in geloof en prediking gestalte te geven, dat de Schrift als het levende Woord Gods zijn geestelijk gezag daadwerkelijk uitoefent. Dan blijkt ook in onze dagen, dat het hierbij niet gaat om een verouderde belijdenis of om een intellectualistische theorie, die de mens beknot in zijn denken en handelen. Nee, de Schrift zelf is als het Woord Gods vol van de kracht des Geestes en is daarom meer op de werkelijke mens ingesteld dan de meest realistische, eigentijdse leer of ideologie. Het Woord, dat de Geest hanteert, is scherper dan een tweesnijdend zwaard en het dringt door tot in de meest verborgen schuilhoeken van het mensenleven, ontmaskerend en verootmoedigend. Tegelijk is dit Woord het machtige Bevrijdingswoord, dat gebonden mensen stelt in de vrijheid, die in Christus is. Zo met het Woord omgaan draagt de belofte van de Geest, omdat het niet ledig zal wederkeren, maar doen zal alles, waartoe God het zendt.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen