Meditatie

Er is groeiende aandacht voor meditatie, zij het in bepaalde vorm. In een publicatie van hetR.K. vormingsinstituut De Horstink, werd aangekondigd een serie van drie boekjes over 'Mediteren dichtbij het gewone leven'. En ter toelichting werd gezegd: 'Er is weer vraag naar meditatie, maar dan toch heel anders dan het altijd geweest is. In deze zin is het geenszins een uitsluitend rooms-katholieke zelfs geen noodzakelijk christelijke aangelegenheid'.

Nü zien we meditatie opkomen bij allerlei bewegingen als yoga, transcendente meditatie, kortom bij stromingen vaak afkomstig uit het Oosten. Meditatietechnieken worden aanbevolen, waarbij het hele lichaam betrokken is. In bepaalde houdingen wordt gemediteerd, waarbij het lichaam of delen ervan worden uitgeschakeld en men zo tot rust moet komen. Het is duidelijk, dat zulk een vorm van meditatie vèr verwijderd is van wat meditatie in Bijbelse zin zou moeten zijn. Zulk een meditatie is ik-middelpuntig, het is een verzinken in zichzelf, het is gericht op het beter functioneren van geest en lichaam, naar het heet. Het is in ieder geval meditatie zonder Voorwerp of Persoon buiten ons.

Vergeten goed

In protestants-christelijke kring is het woord meditatie meestal gereserveerd voor een mondeling uitgesproken of op schriftgestelde Schriftoverdenking. Meditatie als bezinnend bezig zijn voor Gods Aangezicht in de binnenkamer is meer aangeduid met de uitdrukking 'de verborgen omgang met God' dan met het woord meditatie. Inderdaad gebruikten Rooms Katholieken dit begrip meer. Te denken valt aan de meditatie in de kloosters.

Welk woord men echter ook bezigen wil, feit is dat de jachtige en verzakelijkte tijd, die we beleven, de persoonlijke overdenking voor Gods Aangezicht in het gedrang brengt. Waar is nog de mens, die als Luther, drie uur per dag weet uit te trekken voor Bijbelstudie en gebed? En toch kan de overdenking in het christenleven niet ontbreken. Maar - en daar ligt het grote verschil met de meditatievormen die in onze tijd oprijzen - meditatie heeft een Voorwerp buiten ons, liever een Persoon buiten ons. Meditatie is geen in zfchzelf verzonken bespiegeling. Mediteren en gebed liggen dicht bij elkaar. Het is gericht op God, op God die in Christus nabij komt. En wannéér er dan de zelfbespiegeling is, dan is het in de zin van 'het bij zichzelf bedenken van zonde en vervloeking', zoals het Avondmaalsformulier het zegt, maar met het directe 'opdat' erbij: 'opdat hij zichzelf mishage en zich voor God verootmoedige'. Ook hier is de overdenking op God gericht. Verootmoediging voor Gods Aangezicht.

Ooit heeft ds. H. G. Abma in ons blad vanuit de Statenvertaling aangetoond hoe overdenking en gebed in de Schrift dicht bijeen liggen. In Genesis 24 : 80 lezen we, dat Izak in het veld ging om te bidden. De Kanttekeningen van de Statenvertaling zeggen bij deze tekst (in de originele versie): Ofte om te dencken, te peynzen, om sijne sinnen met Godtsalige gedachten ende aanbiddingen voor de Heere te 92 oefenen'. Bidden is geen zelfbespiegeling. Het is peinzen voor Gods Aangezicht. Als ik Uwer gedenk op mijn legerstede, zegt de Psalm, peinsde ik aan U in de nachtwaken. Aan U, niet over mijzelf. Telkens wanneer de Schrift over meditatie, bezinning, overdenking spreekt - en de Psalmen zijn er vol van - dan is het in die zin dat de mens naar buiten, buiten zichzelf treedt, naar de Ander, die het geroep hoort.

Meditatie als zelfbespiegeling leidt in feite tot mystiek. Maar meditatie voor Gods Aangezicht is 'verborgen omgang', culminerend in gebed.

Prof. dr. J. van Genderen wijst in de Christelijke Encyclopedie (Kok, Kampen) ook op het verband tussen meditatie en gebed. Als enig verband tussen meditatie in het christendom en bijvoorbeeld het Boeddhisme noemt hij de concentratie. Maar dan zegt hij:

'Door het Ger. Protestantisme van de 17e eeuw wordt de meditatie, verbonden met gebed en zelfbeproeving, gerekend tot de oefeningen der godsvrucht (vgl. voor de term reeds Dordtse Leerregels, v 2) (. . . ). Het is 'een practicaal herdenken van zaken, die men kent', waardoor men opnieuw bewogen wil worden (Brakel). Het gaat om verlevendiging van de liefde tot God en zijn dienst en om verrijking van het geloofsleven. In deze eeuw heeft de meditatie als geschreven overdenking van een geloofswaarheid, en meestal van een Schriftgedeelte, een belangrijke plaats gekregen onder de stichtelijke lectuur, en daarom ook een niet te onderschatten betekenis voor vele christenen.'

Beleving

Prof. van Genderen voegt er verder aan toe dat thans weer van meer dan één zijde op persoonlijke meditatie wordt aangedrongen, in een verlangen naar dieper en directer godsdienstig beleven. Hij schreef dat in 1959 toen er van de vloed van oosterse meditatie nog geen sprake was. Het laatste mag dunkt me gezien worden als een reactie op het verzakelijkte en verrationaliseerde leven. Er is kennelijk behoefte aan ontstijging aan het alledaagse door innerlijke concentratie.

Hoe gevaarlijk intussen de moderne meditatiemethoden zijn mag blijken uit het feit dat soms wel terdege over meditatie in godsdienstige zin wordt gesproken, met nog wel de Bijbel erbij, terwijl men echter ook de Koran of een ander godsdienstig boek aanbeveelt. Velen zijn voor dit religieuze gevoehg, terwijl hier op verleidelijke wijze de weg naar het syncretisme wordt geopend, de vermenging der religies.

De enig verantwoorde maar dan ook onmisbare meditatie in het christenleven is die van de omvang met God in de Schriftlezing en in het gebed, waarbij een mens in de veroordeling van zichzelf niemand anders zien mag dan Jezus alleen.

Ook wij hebben in de drukte van het leven de stilte nodig. Iemand, die na jarenlang verblijf in een klooster innerlijk werd omgebogen naar de beginselen van de Reformatie en met de R.K. Kerk brak, zei dat de in het klooster voorgeschreven tijden van mediatie voor hem een voortzetting zouden hebben in een vrijwillige stille tijd elke dag in het lezen van het Woord en in gebed. Het is toch juist het bevindelijke leven dat het leven van de verborgen omgang wil zijn en ook daadwerkelijk is?

God heeft ons allereerst de middelen gegeven waar de meditatie de hoogste concentratie vindt: doe dat tot Mijn gedachtenis. Maar de psalmen als Psalm 42 zijn toch ook de liederen van de verborgen omgang voor elke dag.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen