Boekbespreking

J. Lanser: Mondige mensen, samen verantwoordelijk. Uitg. J. H. Kok B.V., Kampen, 1975, 99 blz. Prijs ƒ 9, 50.

In dit boekje geeft de voorzitter van het Christelijk Nationaal Vakverbond zijn visie op een aantal sociale en maatschappelijke vraagstukken met als centraal thema de menselijke verantwoordelijkheid binnen de onderneming.

Zoals de titel al doet vermoeden, spreekt de schrijver zich uit voor een positie van de werknemer in de onderneming waarin deze, samen met de leiding en de kapitaal verschaffers de verantwoordelijkheid draagt voor de gang van zaken binnen de onderneming. Naar zijn opvatting moet de werknemer niet alleen meespreken over zijn eigen werk maar tevens betrokken zijn bij de besluitvorming op elk niveau in de onderneming en hierop ook reëel invloed kunnen uitoefenen. Hij moet meebeslissen over investeringen, de inkomensverdeling binnen de onderneming, wat en hoe geproduceerd zal worden etc. Kortom, hij moet zodanige verantwoordelijkheden dragen dat hij invloed kan uitoefenen op de richting van de maatschappelijke consumptie en de kwaliteit van de samenleving. Met deze opvatting pleit Lanser voor veel meer dan het vergroten van de verantwoordelijkheid van de werknemer in zijn eigen werksituatie. Hij is van mening dat die beperkte verantwoordelijkheid tekort doet aan de mondigheid van de mens. Niet alleen de arbeid die de mens verricht, maar ook de doelstellingen van de onderneming en de gevolgen die ontstaan bij realisering van die doelstellingen behoren tot zijn verantwoordelijkheid. Het zou anders bijvoorbeeld denkbaar zijn dat een pacifist onbewust en tevreden werkt aan de vervaardiging van onderdelen voor wapentuig. Pas wanneer de mens de volledige verantwoordelijkheden mee kan dragen komt hij tot zijn volle bestemming.

Het vraagstuk van de medeverantwoordelijkheid van de werknemers is niet van een zodanige eenvoud dat het in het kader van een boekbesprekingkan worden behandeld. Over het delegeren van verantwoordelijkheid en bevoegdheid aan mensen bij wie de bekwaamheid en bereidheid bestaat om deze te dragen, mag binnen de mogelijkheden die een organisatiestructuur hiervoor biedt, geen meningsverschil bestaan. Het dragen van verantwoordelijkheid is een centraal gegeven voor de mens.

Ook inspraak in de algemene gang van zaken binnen een onderneming door de werknemers is een volstrekt redelijke zaak. Als hierbij maar niet wordt vergeten dat medeverantwoordelijkheid voor de beleidsbepaling van een onderneming pas goed kan functioneren binnen het kader van aanvaarde gezagsverhoudingen en vooral, als deze samengaat met (een gevoel van) mede risico dragen. Zonder dat wordt de medezeggenschap gauw een vrijblijvende zaak en het 'samen verantwoordelijk zijn' een belangenstrijd van rivaliserende partijen. Moet deze medeverantwoordelijkheid nu zover gaan dat iedere werknemer moet gaan meebeslissen over wat voor de samenleving nuttig is om geproduceerd en geconsumeerd te worden, .zoals in dit boekje wordt bepleit?

Alleen al uit een praktisch oogpunt rijzen hier allerlei vragen. Hoe moet deze gedachte worden uitgewerkt en welke gevolgen heeft één en ander voor de bestuurbaarheid van de onderneming? Worden op deze wijze bovendien niet allerlei politieke kwesties de ondernemingen binnen getrokken met op de achtergrond de invloed van organisaties en groeperingen die bij het belang van de ondernemingen niet of nauwelijks betrokken zijn? En zou deze verantwoordelijkheid de werknemers werkelijk tot hun volle bestemming leiden?

Van speciaal belang, binnen het kader van dit blad, is de vraag naar de fundering van deze visie. Lanser neemt zijn uitgangspunt in de bijbel waarin de mens door God tot het dragen van verantwoordelijkheid wordt geroepen. Hij zegt onder andere dat wie het woord van Jezus gelooft: 'Zie ik maak alle dingen nieuw', geen genoegen kan nemen met het oude, maar aktie gaat voeren voor bevrijding en vernieuwing.

De tijden kunnen veranderen. Terwijl tegen het verleden vaak wordt ingebracht dat de bijbel wefd misbruikt voor het verdedigen van heersende toestanden, zien we nu dat uit de bijbelse verantwoordelijkheid een mensbeschouwing wordt afgeleid die een structuurverandering van de onderneming noodzakelijk maakt. Het lijdt geen twijfel dat het zaak is om vanuit het christelijk beginsel het onrecht binnen de samenleving te bestrijden en de humaniteit te dienen. Maar het is dan wel geboden om bijbelse uitgangspunten en menselijke idealen duidelijk van elkaar te onderscheiden. We kunnen over medezeggenschap onze opvattingen hebben. Maar wie zich hierbij beroept op wat de bijbel zegt over bijv. gerechtigheid en naastenliefde dient er zich wel van te overtuigen dat hij deze bijbelse kernwoorden in hun volle bijbelse betekenis heeft genomen. Zeker wanneer hij voor de verwerkelijking van deze zaken bereid is van machtsmiddelen gebruik te maken.

Tenslotte, de zaken die door Lanser aan de orde worden gesteld zijn het meer dan waard om vanuit de bijbel te worden doordacht. Wie zich daartoe wil inzetten moet dit boekje niet overslaan.

In kort bestek wordt hierin veel geboden en op heldere wijze gepresenteerd.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen