Naar het land van de Nijl

(4)

Een Koptische Kerk

In oud-Cairo bezochten wij de Koptische kerk van Abu Serge (St. Sergius), een kleine kerk, 27 m. lang met een groots verleden. Het middenschip is afgezet met twaalf zuilen, (in het algemeen hebben de Koptische kerken er twaalf) met Korinthische kapitelen, waarvan elf van wit marmer en de twaalfde van rood graniet (de twaalf herinneren aan de twaalf apostelen). Is de twaalfde anders gekleurd, omdat het hier Judas betreft? De prachtige houtgesneden met ivoren inlegwerk versierde ikonostase (afscheidingswand tussen het schip van de kerk en de altarenruimte) bevat taferelen betrekking hebbende op de geboorte van Christus en de wonderbare spijziging (dateert uit de elfde eeuw). Onder de kerk bevindt zich een crypt, waar volgens de legende Jozef en Maria met het Kind Jezus tijdens hun verblijf in Egypte een maand zouden hebben gewoond , een gebeurtenis, die elk jaar op de 1 ste juni kerkelijk herdacht wordt. Aan een functionaris vroeg ik of hij 'n Koptische Bijbel hier had; ik wilde die aan mijn reisgenoten tonen, maar een beetje verlegen verklaarde hij, dat er in een andere kerk 'n Koptische Bijbel, maar hier was er geen. Welke kerk hij noemde weet ik niet meer.

Een stukje geschiedenis

In de derde eeuw van onze jaartelling is de Bijbel in het Koptisch vertaald, maar zoals het meer gaat, al spoedig is het Koptisch een dode taal geworden; dat was ook de oorzaak, dat de Joodse gemeenschap de griekse vertaling zo nodig had in de derde eeuw vóór Christus, omdat bij de jongeren het Hebreeuws nauwelijks meer bekend was. Ik denk aan de Armenische kerk in Marseille, die in letterlijke zin aan het uitsterven was, omdat het jongere geslacht alleen Frans kent en spreekt, maar geen Armenisch meer. Ik vernam dat destijds van (nu Ds.) Kayayan in Aix. en Provence. Zo is het ook in Cairo, en in Egypte in het algemeen waar het Arabisch de officiële taal is. De Kopten hebben zich de eeuwen door gehandhaafd in een Mohammedaanse wereld, ondanks vervolging en discriminatie. Ook hier heeft de Kerk haar. martelaren voor de zaak des Heeren. Sergius aan wie deze kerk is gewijd is de marteldood gestorven; hij is één van de voorbeelden van christenen in het leger in de eerste eeuwen. In de tijd Sept. Severius, in 202, stierf Leonidas, de vader van Origenes de marteldood. Om te voorkomen, dat de knaap Origenes zichzelf als een Christen ging aangeven heeft toen Origines' moeder zijn kleren verstopt, en toen heeft Origenes aan zijn vader een brief geschreven om hem tot volharding aan te sporen. Men heeft Origenes, een man met een veelzijdige rijkdom van gaven en ontwikkeling wel één van de grootste genieën van de kerk genoemd. Eusebius, één van zijn grootste bewonderaars schreef over de folteringen, die Origines heeft moeten ondergaan.' Hij verdroeg boeien, lichamelijk folteringen, pijnigingen met het brandijzer en opsluiting in de diepste onderaardse gevangenissen. Dapper verdroeg hij alles, wat zijn vijanden hem aandeden. Hij overleefde zijn martelingen, maar stierf enige tijd later (in 254) als gevolg van wat hem was aangedaan. Met deze herinnering zijn nog in de tijd van de ongebroken christelijke kerk, en wel in Alexandrië, de vaderstad van Apollos, bekend uit de gemeente van Korinthe. Eigenlijk kan men eerst na het concilie van Chalcedon dat in 451 werd gehouden van de Koptische Kerk spreken. De besluiten van dit concilie betekenden een scheuring van wat men de rijkskerk noemt: de Egyptische christenen gaan een eigen koers; zij blijven vasthouden aan de leer van Eutyches, die het monophysitisme leerde: Christus zou één God-menselijke natuur gehad hebben en niet, zoals door Chalcedon is vastgelegd, twee naturen, onvermengd en onveranderd en daarmede wordt de gedachte van Eutyches geheel verworpen. Dat er bij de scheuring, die van dit alles een gevolg was meer dingen een rol speelden dan een dogmatische beslissing is niet ontkennen o.a. de invloed van de wereldse macht in de kerk en de 'rivaliteit' tussen de grote middelpunten van de Kerk: Rome, Byzantium (Constantinopel) en Alexandrië. De gevolgen van deze leer komen ook uit in de liturgie van de Koptische Kerk en in de vroomheid, zoals die in hun midden wordt beoefend. Toen de Islam vele gemeenten jn Noord-Afrika onder de voet liep is als geheel de Koptische Kerk in stand gebleven, wel soms geduld en in een uitzonderingspositie geplaatst ten aanzien van hun burgerrechten, zoals extra-belasting en verplichting van het dragen van bepaalde kleding, maatregelen, die menigeen er toe gebracht hebben tot het Mohammedanisme over te gaan. In deze tijd wordt officieel het aantal Koptische Christenen op 12% van de gehele Egyptische bevolking gesteld. Daarnaast zijn kleinere groepen Christenen, protestanten en katholieken.

De synagoge van oud-Cairo

Van de kerk naar de synagoge was maar één stap, nu ja, hij ligt slechts een paar straatjes verder. Deze Keniset Eliahu is de vroegere Michaelskerk, die herbouwd is en reeds vele jaren als synagoge dienst doet (kortheidshalve formuleer ik het zo; de werkelijkheid is wel iets gecompliceerder). Ik verwonderde mij over het bestaan en fungeren van deze synagoge, waar blijkbaarden kleine Joodse gemeenschap, want klein is deze groep stellig - zich heeft gehandhaafd. Hier is heel wat te zien; in zilveren dozen worden enige zeer oude stukken van de Thora bewaard en ook moderne Schriftrollen. Wat kunnen wij het ons goed voorstellen, dat men de mantel van de Wetsrol kust als de rol uit de ark naar de biema gedragen wordt in plechtige optocht, terwijl de gemeente staat. Te begrijpen ook, dat het een plechtig moment is, als na de Schriftlezing de wetsrol, een weinig ontrold, hoog opgeheven aan het volk getoond wordt. Men kan dat overdreven noemen, men kan spreken van magie en wij weten best, dat de heiligheid niet in de rol als zodanig schuilt, maar de rol is heilig, omdat hij de Naam Gods bevat. Ik vond het een vreugde een zeer oud exemplaar van het boek Ester in handen te mogen hebben en daaruit enige verzen te mogen lezen. Er is nog een andere reden, waarom ik bijzonder dankbaar ben voor het bezoek aan deze oude synagoge. Dat vraagt enige nadere toelichting, die hier volgt.

De geniza, een opzienbare vondst

De Joden hebben de eeuwen door er zich zeer verantwoordelijk voor gevoeld, dat de Schriften ongeschonden en onveranderd van geslacht tot geslacht werden doorgegeven. De Heilige Schrift moest feilloos worden gecopieerd; daarvoor waren nauwgezette regels opgesteld en niet iedereen was waardig om de rollen over te schrijven, die in de synagogale diensten zouden worden gelezen. Maar wat deed men nu met een beschadigde of versleten rol? Zulk een copie was daarmede afgekeurd voor voorlezing in de dienst. Wij zitten ook wel eens met soortgelijke vragen. Wat moet ik met mijn stukgelezen trouwbijbel? Of met kanselbijbels, waarvan de gehele band is vergaan? Opbergen? Vernietigen? Ik ben ervan overtuigd, dat hier en daar in opbergkasten of op opbergzolders kanselbijbels liggen, die een opknapbeurt waard zijn. Laat die Bijbels toch niet nutteloos liggen! Maar nu snel terug naar de synagoge in Cairo. Vroeger werden de niet meer bruikbare rollen en andere geschriften in de geniza (voorraadkamer, opbergkamer) opgeborgen. Men was bevreesd voor de ontheiliging van de Naam des HEEREN, die er immers in stond. Was de kast vol - misschien waren er andere beweeggronden - dan werden de rollen met uitgebreid ceremonieel begraven. De geniza van de synagoge van oud-Cairo is om niet te achterhalen motieven - vrees voor vervolging misschien? - dichtgemetseld en toen in 1890 de synagoge verbouwd werd, ontdekte men de oude genezia en de voorraadkamer bleek een schatkamer te zijn. In elk handboek, dat over de tekst van het Oude Testament schrijft wordt meer dan eens deze geniza van Cairo genoemd. Men vond duizenden en duizenden stukken, manuscripten en fragmenten, het ene stuk nog waardevoller dan het ander. Kisten vol gingen naar het buitenland, waar de vondsten jarenlang intensieve arbeid gaven aan geleerden. Het werk van een geleerde als Paul Kahle werd door de vondsten eigenlijk geheel bepaald. Bijbelse fragmenten, die hier aan de dag kwamen gaan terug tot de vijfde eeuw na Christus. Men vond hier ook fragmenten van de Griekse vertaling van Oude Testament van de hand van Aquila die zo letterlijk het Hebreeuws weergaf, dat het geheel nauwelijks meer Grieks genoemd kan worden. Zeer merkwaardig is - en dat vond men in meerdere andere handschriften - dat de Naam des HEEREN in oudhebreeuwse letters was geschreven en bij Aquila zelfs op deze wijze midden in zijn Griekse vertaling. Ik geef één voorbeeld van een vertaling, die voor de geschiedenis van de uitlegkunde van bijzondere betekenis is. In Jes. 7 : 14 staat het Hebr. woord alma; dat werd door de Griekse vertaling (de z.g.n. Septuaginta) weergegeven met maagd. Zo vinden wij dat ook in het Nieuwe Testament en daarmede is gegeven een Messiaanse uitleg van deze tekst. Aquila vertaalt dit woord met jonkvrouw en doet dat met opzet tegen de messiaanse verklaring van de christenen. Fragmenten van de Hebreeuwse tekst van het apocryphe boek De Wijsheid van Jezus Sirach (in het geheel ongeveer twee derde van het gehele boek) waren een bijzondere verrassing, alsook een oud-palestijnse targum (paraphrase, bevat de in dienst voorgedragene Aramese vertaling). Ik beperk mij tot deze enkele opmerkingen over de vele stukken die thans voor het overgrote deel in de bibliotheken van Cambridge en Oxford berusten. Als Paulus de vraag stelt: wat is het voordeel van de Jood (het voorrecht, het privilege, het bijzondere) dan luidt het antwoord: hun zijn de Woorden Gods toebetrouwd aan hen als de eersten. En wij schrijven erbij, wat de Psalmist zegt: Zo heeft Hij aan geen volk gedaan! Israël is als een schatbewaarder van Godswege aangesteld en bij de voorraadkamer van oud-Cairo, die een schatkamer was van geestelijke werken, werd ik daaraan herinnerd.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen